PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Không thể đón 'đại bàng Mỹ' bằng những bản ghi nhớ trên giấy

Làm thế nào để những cam kết tỉ đô về bán dẫn và tài chính không chỉ nằm trên giấy?

Trong khi chuyên cơ của lãnh đạo Chính phủ Việt Nam vẫn đang bận rộn với các chuyến bay tới những nơi tổ chức các cuộc tiếp xúc cấp cao tại New York và San Francisco, một câu hỏi lớn đang đặt ra tại quê nhà: Làm sao để những cái bắt tay tỉ đô với NVIDIA, Marvell hay các quỹ đầu tư phố Wall thực sự biến thành dòng tiền giải ngân, thay vì chỉ dừng lại ở những bản ghi nhớ (MoU) đầy kỳ vọng?

Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh để đi tìm lời giải cho "bộ lọc" thể chế và hạ tầng mà Việt Nam cần chuẩn bị để khớp lệnh với dòng vốn khổng lồ từ Hoa Kỳ.

Khi thuế không còn là "vũ khí" duy nhất

- Thưa ông, chúng ta từng chứng kiến nhiều làn sóng cam kết đầu tư từ Mỹ, nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế thường có độ trễ lớn. Với những "ông lớn" như NVIDIA tại San Francisco lần này, đâu là điều kiện tiên quyết để họ "xuống tiền" ngay thay vì chỉ dừng lại ở các bản ghi nhớ định hướng?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Vấn đề quan trọng nhất là nhà đầu tư phải nhìn thấy điều kiện triển khai dự án nhanh gọn và dứt điểm. Muốn như vậy, khâu chuẩn bị các điều kiện ở trong nước của chúng ta phải thực sự tốt. Khi môi trường thực thi rõ ràng, sẵn sàng về cả hạ tầng lẫn thủ tục, họ sẽ tiến hành đầu tư ngay. Chúng ta không thể mời gọi bằng những hứa hẹn chung chung mà phải bằng sự chuẩn bị nội lực tương đối hoàn thiện.

- Trong bối cảnh Thuế tối thiểu toàn cầu đang được áp dụng, lợi thế miễn giảm thuế truyền thống của Việt Nam không còn là duy nhất. Ông đánh giá thế nào về khả năng cạnh tranh của Việt Nam so với Malaysia hay Thái Lan?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Thực tế, các nhà đầu tư lớn hiện nay không quá quan trọng việc áp dụng thuế như trước đây. Điều họ cần là việc đầu tư phải tuân theo những điều kiện chung và tạo ra được các bước đi mới trong một lĩnh vực nào đó, từ đó tạo ra lợi nhuận cao hơn từ giá trị cốt lõi. Ưu đãi về thuế vẫn được nhắc đến nhưng không còn đóng vai trò quá lớn. Việt Nam cần tập trung vào việc tạo ra môi trường đầu tư giúp doanh nghiệp tối ưu hóa sáng tạo và sản xuất.

Xây dựng "đặc khu" pháp lý và bộ đệm an ninh tài chính quốc gia

- Các quỹ đầu tư Mỹ rất quan tâm đến việc áp dụng Common Law (Thông lệ quốc tế) và Tòa án chuyên biệt tại các Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC). Thách thức lớn nhất trong việc hài hòa giữa ưu đãi "vượt rào" với chủ quyền pháp lý là gì?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Hiện nay, Việt Nam đang nỗ lực thống nhất các hoạt động đầu tư, thậm chí sẵn sàng thực hiện những bước đi vượt khuôn khổ, vượt quy chế hiện hành. Nếu nảy sinh các vấn đề về chính sách, chúng ta hoàn toàn có thể đề xuất các cơ chế thí điểm để hưởng những khoản đầu tư đối ứng. Việt Nam đang tích cực học hỏi kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực này.

Tuy nhiên, đối với các cơ chế Sandbox quá thông thoáng, chúng ta phải nghiên cứu tìm hiểu cụ thể. Nếu cứ bê nguyên xi mô hình nước ngoài vào áp dụng máy móc thì rõ ràng là không phù hợp. Phải có sự xem xét, đánh giá và tìm kiếm biện pháp quản lý phù hợp trước khi ban hành để tránh rủi ro về thất thoát thuế hay hoạt động chuyển giá.

- Khi các định chế tài chính Mỹ tham gia sâu, rủi ro về "vốn nóng" là có thật. Ông có lời khuyên gì về việc xây dựng bộ đệm tài chính để đón nhận dòng vốn này bền vững?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Đây là điều chúng ta phải nghiên cứu và đưa vào các cơ chế chính sách để áp dụng ngay. Cần học hỏi và đưa ra các cơ chế trình bày rõ ràng, cụ thể để xử lý các vướng mắc có thể bùng phát trong quá trình đầu tư. Việc sử dụng công cụ quản lý của các nước là cần thiết, nhưng nếu chúng ta không nghiên cứu, không chỉnh sửa cho phù hợp với đặc thù trong nước thì khi áp dụng sẽ không chính xác. Việc học tập và nghiên cứu cơ chế chính sách phù hợp là điều cực kỳ quan trọng lúc này.

Phá bỏ kịch bản "ốc đảo" công nghệ: Doanh nghiệp nội phải tự cứu mình

- Nhiều ý kiến lo ngại dự án bán dẫn tỉ đô sẽ trở thành những "ốc đảo" tách biệt với kinh tế nội địa. Chính phủ cần chính sách gì để hỗ trợ doanh nghiệp Việt "khớp lệnh" với chuỗi cung ứng của Mỹ?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Chúng ta cần những nghiên cứu cơ chế chính sách cho từng đối tượng cụ thể. Không thể chỉ nói chung chung khi dòng vốn của Mỹ đã bắt đầu chuyển vào. Cần triển khai chính sách và dần hình thành các cơ sở dữ liệu để từ đó xây dựng các quỹ hỗ trợ phù hợp cho doanh nghiệp nội địa.

- Vậy doanh nghiệp nội địa cần chuẩn bị những gì để không bị "văng" ra khỏi chuỗi cung ứng của các tập đoàn Mỹ khi họ đổ bộ vào Việt Nam?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Đây là một bài toán rất lớn. Các doanh nghiệp Mỹ sở hữu môi trường vốn thông thoáng và năng lực thị trường khổng lồ. Nếu doanh nghiệp nội địa không nhanh chóng thay đổi, họ sẽ bị hất văng ngay lập tức. Các doanh nghiệp cần rất cẩn trọng trong việc chuẩn bị các điều kiện hội nhập. Chỉ khi có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cơ sở tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu mới trở nên rõ ràng.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!