Giải mã vũ khí ‘ánh sáng’ giúp Lầu Năm Góc đối phó drone giá rẻ
Một hệ thống vũ khí laser tự hành cỡ nhỏ của Mỹ vừa tham gia thử nghiệm, với hơn 25 mục tiêu bay không người lái cho Lầu Năm Góc. Trong đó, có drone bốn cánh quạt và UAV do lục quân Mỹ cung cấp.
Theo Interesting Engineering, công ty quốc phòng Mỹ Aurelius Systems vừa hoàn tất thử nghiệm thực địa hệ thống vũ khí năng lượng định hướng tự hành mang tên Archimedes cho Lầu Năm Góc. Cuộc thử nhằm chứng minh khả năng của vũ khí laser này trong việc đối phó mối đe dọa ngày càng lớn từ máy bay không người lái.
Cuộc thử nghiệm tại Indiana
Sự kiện diễn ra tại trại huấn luyện Atterbury, bang Indiana, trong khuôn khổ T-REX 26-2, một chương trình đánh giá công nghệ quốc phòng với gần 60 nền tảng được xem xét. Mục tiêu của chương trình là tìm ra các giải pháp có thể tăng khả năng bảo vệ binh sĩ, củng cố năng lực phòng thủ và rút ngắn quá trình đưa công nghệ mới ra môi trường tác chiến.
Trong bài thử, Archimedes đối đầu với hơn 20 drone bốn cánh quạt cùng hơn 5 hệ thống bay không người lái do lục quân Mỹ cung cấp. Đây là chi tiết đáng chú ý, bởi hệ thống không chỉ được kiểm tra với drone thương mại quen thuộc, mà còn phải xử lí các mục tiêu do quân đội đưa ra, vốn có thể mô phỏng sát hơn những mối đe dọa thực tế trên chiến trường.
Với một hệ thống chống UAV, thành công không chỉ nằm ở việc bắn rơi mục tiêu. Nó còn phải phát hiện được drone, nhận dạng đúng, bám bắt ổn định và duy trì năng lượng laser đủ lâu để vô hiệu hóa mục tiêu. Drone cỡ nhỏ thường bay thấp, đổi hướng nhanh, có tiết diện nhỏ và rất dễ xuất hiện với số lượng lớn. Đây chính là môi trường mà các hệ thống phòng thủ truyền thống ngày càng gặp khó.
Tự động phát hiện, bám và vô hiệu hóa mục tiêu
Điểm khiến Archimedes được chú ý là mức độ tự động hóa. Theo Aurelius Systems, hệ thống được thiết kế để tự động phát hiện, nhận dạng, theo dõi và vô hiệu hóa các mối đe dọa từ drone. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tên lửa đánh chặn hoặc thao tác thủ công của kíp vận hành, Archimedes dùng cảm biến, phần mềm xử lí và chùm laser năng lượng cao để rút ngắn toàn bộ chuỗi tác chiến.
Về cơ bản, hệ thống phải làm được nhiều việc trong thời gian rất ngắn. Nó cần phát hiện một vật thể nhỏ trên bầu trời, phân biệt đâu là mối đe dọa, khóa mục tiêu, tính toán đường bám và chiếu tia laser đủ chính xác. Nếu chùm tia lệch khỏi mục tiêu hoặc thời gian chiếu không đủ lâu, drone có thể tiếp tục bay hoặc thoát khỏi vùng tác chiến.
Aurelius cho biết Archimedes đã vô hiệu hóa thành công các mục tiêu bay mô phỏng trong cuộc trình diễn. Theo công ty, kết quả này cho thấy các hệ thống năng lượng định hướng tự hành đang tiến gần hơn tới vai trò thực tế trong phòng không hiện đại, nhất là trước những mục tiêu nhỏ, rẻ và khó đánh chặn bằng vũ khí truyền thống.
Ông Michael LaFramboise, Giám đốc điều hành Aurelius Systems, cho rằng cuộc thử là bằng chứng cho thấy vũ khí năng lượng định hướng tự hành đã đủ trưởng thành để trở thành một phần quan trọng trong năng lực chống UAV. Nhận định này phản ánh xu hướng lớn hơn trong quân sự Mỹ, nơi laser không còn chỉ được xem là công nghệ tương lai, mà đang dần được kiểm tra như một công cụ thực chiến.
Vũ khí chuyên trị drone cỡ nhỏ
Archimedes được định hướng cho nhiệm vụ chống UAV cỡ nhỏ, đặc biệt là các mục tiêu bay thấp, linh hoạt và có chi phí thấp. Đây là nhóm mục tiêu đang gây sức ép lớn cho căn cứ quân sự, đơn vị tiền tuyến, sân bay, kho hậu cần, trạm radar và hạ tầng trọng yếu.
Các drone nhỏ có thể được dùng để trinh sát, hiệu chỉnh hỏa lực, mang chất nổ hoặc tấn công cảm tử. Chúng không cần quá đắt để tạo ra tác động lớn. Một chiếc drone thương mại cải tiến vẫn có thể buộc đối phương kích hoạt radar, triển khai kíp phòng không hoặc sử dụng tên lửa đánh chặn đắt tiền. Khi xuất hiện theo đàn, chúng có thể làm quá tải hệ thống phòng thủ.
Theo nhà sản xuất, Archimedes kết hợp laser năng lượng cao với các cảm biến hiện đại để liên tục tác động vào mục tiêu ở cự li vượt quá 1.000 m. Điều này cho thấy đây là lớp phòng thủ tầm gần, phù hợp để xử lí những mục tiêu đã lọt qua các tầng cảnh giới và đánh chặn xa hơn.
Ưu thế mà Aurelius nhấn mạnh nằm ở kích thước, trọng lượng, điện năng tiêu thụ và chi phí vận hành. Nếu một hệ thống chống drone đủ nhỏ gọn, dễ triển khai và không đòi hỏi đạn đánh chặn đắt đỏ, nó có thể được bố trí linh hoạt hơn quanh căn cứ, đoàn xe, vị trí tiền phương hoặc các cơ sở nhạy cảm.
Bài toán chi phí trên chiến trường drone
Để hiểu vì sao laser được Lầu Năm Góc quan tâm, cần nhìn vào kinh tế chiến trường. Trong nhiều cuộc xung đột gần đây, drone giá rẻ đã chứng minh khả năng tạo ra sức ép không tương xứng. Một phương tiện bay chỉ tốn vài nghìn hoặc vài chục nghìn USD vẫn có thể buộc đối phương dùng tên lửa phòng không trị giá hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu USD để đánh chặn.
Sự chênh lệch này tạo ra thế bất lợi cho bên phòng thủ. Ngay cả khi bắn hạ được drone, bên phòng thủ vẫn có thể thua về chi phí nếu mỗi lần đánh chặn đều tiêu hao vũ khí đắt tiền. Khi đối phương tung ra nhiều drone cùng lúc, bài toán càng trở nên nặng nề hơn, bởi số lượng tên lửa mang theo luôn có giới hạn.
Laser có thể đảo ngược một phần phương trình đó. Thay vì phóng đạn, hệ thống dùng năng lượng tập trung để làm hỏng cảm biến, đốt cháy linh kiện, phá cấu trúc hoặc khiến UAV mất khả năng bay. Chi phí mỗi lần khai hỏa chủ yếu nằm ở điện năng và vận hành hệ thống, thấp hơn nhiều so với tên lửa đánh chặn.
Đây là lí do các hệ thống năng lượng định hướng thường được mô tả là có “băng đạn sâu”. Chừng nào còn nguồn điện, hệ thống vẫn có thể tiếp tục khai hỏa. Với mục tiêu nhỏ, bay chậm và xuất hiện dày đặc như drone, lợi thế này có ý nghĩa rất lớn.
Vì sao Lầu Năm Góc cần một giải pháp như Archimedes
Cuộc thử của Archimedes diễn ra trong bối cảnh nhu cầu chống UAV giá rẻ đang trở nên cấp bách. Từ Ukraine đến Trung Đông và Biển Đỏ, drone đã thay đổi cách các lực lượng tấn công và phòng thủ vận hành. Chúng có thể được sản xuất nhanh, cải tiến liên tục và triển khai với mật độ cao.
Với Mỹ, vấn đề không chỉ là đối phó một vài drone đơn lẻ. Thách thức lớn hơn là bảo vệ lực lượng trước các đợt tấn công bầy đàn, nơi nhiều UAV xuất hiện cùng lúc để làm rối cảm biến, gây quá tải phòng không và buộc đối phương tiêu hao đạn đánh chặn.
Một hệ thống như Archimedes, nếu tiếp tục chứng minh được độ tin cậy, có thể trở thành một lớp phòng thủ trong mạng lưới nhiều tầng. Tên lửa vẫn cần thiết để đối phó mục tiêu nhanh hơn, xa hơn hoặc nguy hiểm hơn. Pháo, tác chiến điện tử và radar vẫn giữ vai trò riêng. Laser có thể lấp khoảng trống ở tầng chống UAV nhỏ, nơi yêu cầu lớn nhất là phản ứng nhanh, chi phí thấp và khả năng khai hỏa nhiều lần.
Không phải cây đũa thần
Dù kết quả thử nghiệm đáng chú ý, Archimedes vẫn chưa phải giải pháp thay thế hoàn toàn cho phòng không truyền thống. Vũ khí laser có những giới hạn cố hữu. Nó cần đường ngắm trực tiếp tới mục tiêu và có thể bị ảnh hưởng bởi mưa, sương mù, bụi, khói hoặc điều kiện khí quyển xấu. Khi chùm tia bị tán xạ hoặc suy giảm, hiệu quả đánh chặn cũng giảm theo.
Một thách thức khác là nguồn điện và khả năng làm mát. Laser công suất cao tạo ra lượng nhiệt lớn, đòi hỏi hệ thống tản nhiệt hiệu quả. Nếu đặt trên phương tiện cơ động hoặc triển khai ở môi trường khắc nghiệt, các yếu tố như kích thước, trọng lượng, công suất và độ bền sẽ trở thành bài kiểm tra quan trọng.
Ngoài ra, một cuộc thử nghiệm thành công ở thao trường chưa đồng nghĩa với việc hệ thống đã sẵn sàng cho mọi tình huống thực chiến. Archimedes vẫn cần vượt qua nhiều đánh giá khắt khe hơn về độ bền, khả năng hoạt động liên tục, tích hợp với hệ thống chỉ huy, phân biệt mục tiêu và vận hành an toàn gần lực lượng thân thiện.
