Giải mã dàn UAV Ukraine xuyên thủng phòng không Moscow
Các đợt tập kích bằng UAV vào Moscow cho thấy Ukraine không còn chỉ dựa vào vài mẫu drone tự sát đơn lẻ, mà đã hình thành một “hệ sinh thái” tấn công tầm xa gồm UAV cánh cố định, drone, và các dòng vũ khí tự sát nội địa có chi phí thấp hơn tên lửa hành trình.
Đợt tập kích mới nhất nhằm vào Moscow và vùng phụ cận đã đưa chiến dịch UAV tầm xa của Ukraine lên một nấc mới. Nhiều nguồn phương Tây cho biết gần 200 UAV đã hướng về thủ đô Nga trong đợt tấn công ngày 18/6. Nhà máy lọc dầu Kapotnya ở phía đông nam Moscow bốc cháy, tạo ra các cột khói lớn. Một số sân bay quanh thủ đô phải tạm ngừng hoạt động, giao thông bị gián đoạn và chính quyền địa phương báo cáo nhiều người bị thương.
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc Ukraine lần đầu tấn công Moscow, vì UAV đã xuất hiện quanh thủ đô Nga từ năm 2023. Khác biệt nằm ở quy mô, cường độ và khả năng phối hợp. Moscow là khu vực được bảo vệ dày đặc nhất của Nga, với nhiều tầng phòng không tầm xa, phòng không điểm và tác chiến điện tử. Vì vậy, chỉ một số UAV lọt qua cũng đủ cho thấy Kyiv đang cải thiện khả năng gây quá tải phòng thủ, đồng thời sử dụng nhiều loại phương tiện để làm rối mạng lưới đánh chặn.
FP-1 Fire Point, “ngựa thồ” tầm xa của Ukraine
Một trong những mẫu UAV được nhắc đến nhiều nhất trong các vụ tấn công vùng Moscow là FP-1 Fire Point. Đây là UAV cánh cố định tấn công một chiều, được Ukraine phát triển để đánh các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Nga. FP-1 có hình dáng giống một máy bay nhỏ, dùng động cơ cánh quạt và có thể phóng bằng bệ mặt đất thay vì phụ thuộc vào đường băng.
Các nguồn công khai đưa ra thông số khác nhau, nhưng nhìn chung FP-1 được cho là có tầm bay từ khoảng 1.000 đến 1.600 km, đủ để vươn tới Moscow từ lãnh thổ Ukraine. Tải trọng chiến đấu có thể vượt 100 kg, tùy phiên bản. Điểm quan trọng của FP-1 không phải là tốc độ cao, mà là khả năng bay xa, sản xuất số lượng lớn và chi phí thấp hơn nhiều so với tên lửa hành trình.
Với một loại UAV có giá rẻ hơn đáng kể, Ukraine có thể phóng từng loạt để buộc phòng không Nga tiêu hao đạn đánh chặn đắt tiền. Ngay cả khi phần lớn UAV bị bắn hạ, số ít lọt qua vẫn có thể gây cháy nổ, làm gián đoạn hoạt động sân bay, nhà máy lọc dầu hoặc các cơ sở công nghiệp quan trọng.
Bars, ranh giới giữa UAV và tên lửa hành trình
Nếu FP-1 đại diện cho UAV cánh quạt tầm xa, Bars lại cho thấy một hướng đi khác của Ukraine. Bars được mô tả là hệ thống lai giữa UAV và tên lửa hành trình, dùng cấu hình cánh nhỏ, thân composite và thiết kế tương đối đơn giản để phục vụ sản xuất hàng loạt. Một số nguồn Ukraine và phương Tây cho rằng Bars có tầm khoảng 700 - 800 km, mang đầu đạn gần 100 kg hoặc thấp hơn một chút.
Ưu thế của Bars nằm ở tốc độ và cách tiếp cận mục tiêu. So với UAV cánh quạt, một hệ thống phản lực bay nhanh hơn, khiến thời gian phản ứng của phòng không bị rút ngắn. Nếu trong cùng một đợt tấn công có cả UAV chậm, UAV bay thấp và drone phản lực nhanh hơn, mạng lưới phòng thủ sẽ khó phân loại ưu tiên đánh chặn.
An-196 Liutyi, một trong những mũi nhọn tầm xa nhất
Khi cần vươn tới các mục tiêu rất xa, Ukraine còn có An-196 Liutyi. Đây là UAV tấn công tầm xa do Ukraine phát triển, thường được nhắc đến như một trong những dòng drone nội địa có vai trò quan trọng nhất trong các đòn đánh sâu vào lãnh thổ Nga. Liutyi có kích thước lớn hơn nhiều UAV cảm tử thông thường, hình dáng gần với một máy bay hạng nhẹ dùng một động cơ.
Theo các thông tin nguồn mở, Liutyi có thể mang khoảng 50 - 100 kg thuốc nổ trong bán kính khoảng 1.000 km, hoặc sử dụng đầu đạn nhỏ hơn để đạt tầm xa hơn, có thể lên tới khoảng 2.000 km tùy cấu hình. Liutyi là loại UAV phù hợp để tấn công các mục tiêu cố định như nhà máy lọc dầu, kho nhiên liệu, cơ sở công nghiệp quốc phòng hoặc hạ tầng năng lượng nằm sâu trong lãnh thổ Nga.
Vai trò chiến lược của Liutyi nằm ở khả năng buộc Nga phải phân tán phòng không. Khi các cơ sở cách xa tiền tuyến hơn 1.000 km vẫn có thể bị tấn công, Moscow không thể chỉ tập trung toàn bộ khí tài bảo vệ mặt trận hoặc các thành phố lớn. Thay vào đó, Nga phải trải lực lượng phòng thủ trên một không gian rộng hơn, từ vùng biên giới, căn cứ không quân, kho nhiên liệu đến các trung tâm công nghiệp.
Giữa năm 2025, Đức được cho là đã tài trợ sản xuất khoảng 500 UAV Liutyi cho Ukraine. Nếu nguồn cung này được duy trì, Liutyi sẽ tiếp tục là một trong những công cụ quan trọng giúp Kyiv duy trì áp lực tầm xa với chi phí thấp hơn nhiều so với tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa hành trình hiện đại.
Bober, UJ-22 và lớp UAV đời đầu
Trước khi FP-1, Bars và Liutyi nổi lên, các cuộc tấn công Moscow từng gắn với Bober, còn gọi là Beaver, và UJ-22 Airborne. Đây là lớp UAV tầm xa đời đầu hơn của Ukraine, xuất hiện trong giai đoạn 2023-2024 khi Kyiv bắt đầu thử nghiệm khả năng đánh sâu vào lãnh thổ Nga.
Bober có thiết kế cánh mũi đặc trưng, được cho là có thể bay xa hàng trăm đến khoảng 1.000 km tùy nguồn đánh giá. UJ-22 Airborne lại có cấu hình giống máy bay cánh cố định cỡ nhỏ, từng được nhắc tới trong các vụ UAV rơi hoặc bị phát hiện gần Moscow. Dù không còn nổi bật như các mẫu mới, chúng đã tạo nền kinh nghiệm quan trọng cho Ukraine về dẫn đường tầm xa, tránh gây nhiễu, chọn tuyến bay và đánh giá phản ứng của phòng không Nga.
Hiện chưa có xác nhận chính thức đầy đủ về toàn bộ các loại UAV Ukraine sử dụng trong các đợt tấn công Moscow. Những mẫu được đề cập trong bài dựa trên thông tin từ nguồn mở, tuyên bố của các bên liên quan và nhận định của truyền thông quốc tế, nên cần được hiểu là dữ liệu tham khảo thay vì kết luận cuối cùng.
