Xe buýt miễn phí ở TP.HCM: Bài toán giữ chân 'thượng đế'
Miễn phí vé giúp xe buýt TP.HCM hút khách nhanh, nhưng giữ được khách lâu dài hay không sẽ phụ thuộc vào chất lượng phục vụ.
Sau gần một tuần TP.HCM triển khai miễn phí vé trên 134 tuyến xe buýt, lượng khách tăng rõ rệt. Những con số ban đầu cho thấy chính sách đã tạo hiệu ứng tích cực. Người dân tò mò hơn, sẵn sàng thử đi xe buýt hơn và một bộ phận bắt đầu cân nhắc lại thói quen sử dụng xe cá nhân.
Theo Trung tâm Quản lí giao thông công cộng TP.HCM, từ ngày 1 đến 6/7, toàn hệ thống phục vụ 1.603.746 lượt hành khách, đạt 133% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng ngày 6/7, hệ thống vận hành 17.474 chuyến xe, phục vụ khoảng 283.000 lượt khách. So với cùng ngày năm 2025, sản lượng hành khách tăng tới 163%, mức cao nhất kể từ khi chính sách miễn phí vé được triển khai.
Đây là tín hiệu đáng chú ý với giao thông công cộng TP.HCM. Trong nhiều năm, xe buýt vẫn là phương tiện cần thiết với học sinh, sinh viên, người lao động, người cao tuổi, nhưng chưa đủ hấp dẫn với số đông người dân đô thị.
Chính sách miễn phí vì vậy có thể xem là một “cú kéo” ban đầu. Khi không còn rào cản chi phí, người dân dễ thử đi xe buýt hơn. Nhưng sau lần thử đầu tiên, họ có quay lại hay không lại là câu chuyện khác.
Miễn phí chỉ giúp người dân bước lên xe
Theo kế hoạch triển khai Nghị quyết 09/2026/NQ-HĐND, chính sách miễn phí vé xe buýt tại TP.HCM áp dụng từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026 đối với 134 tuyến xe buýt nội tỉnh. Các tuyến xe buýt liên tỉnh, xe buýt phục vụ du lịch, xe buýt kết nối cảng hàng không và một số loại hình vận tải đặc thù khác không thuộc phạm vi hỗ trợ.
Việc hỗ trợ được chia làm hai giai đoạn. Từ ngày 1/7 đến 30/9, hành khách được miễn 100% giá vé và chưa bắt buộc xác thực, định danh. Từ ngày 1/10 đến 31/12, miễn vé tiếp tục được thực hiện nhưng gắn với xác thực, định danh qua căn cước công dân, VNeID, thẻ ngân hàng, ví điện tử, ứng dụng MultiGo hoặc phương thức điện tử khác. Tổng kinh phí dự kiến thực hiện chính sách trong 6 tháng cuối năm 2026 khoảng 630 tỉ đồng.
Theo đó, TP.HCM không chỉ miễn phí để hỗ trợ chi phí đi lại. Thành phố còn muốn có dữ liệu hành khách để quản lí, điều hành và đánh giá hiệu quả chính sách. Không có dữ liệu, rất khó biết ai đang đi xe buýt, đi vào khung giờ nào, tuyến nào đông, tuyến nào vắng và điểm nghẽn nằm ở đâu.
Tuy nhiên, miễn phí không phải là câu trả lời đầy đủ cho bài toán giao thông công cộng. Nếu xe đến không đúng giờ, trạm dừng xa nơi ở, tuyến đi vòng quá lâu hoặc hành khách phải chờ trong điều kiện nắng mưa bất tiện, giá vé 0 đồng cũng khó giữ được khách lâu dài.
Một người có thể đi thử xe buýt vì miễn phí. Nhưng để bỏ xe máy, họ sẽ cân nhắc: Đi xe buýt phải đủ thuận tiện, đủ đúng giờ và đủ đáng tin cậy cho việc đi học, đi làm mỗi ngày.
Giữ khách bằng chất lượng, không chỉ bằng chính sách
TP.HCM đặt mục tiêu trong 6 tháng cuối năm 2026, sản lượng hành khách đi xe buýt tăng tối thiểu 30% so với cùng kỳ năm 2025. Thành phố cũng đặt mục tiêu chỉ số hài lòng của hành khách đạt trên 80%, tỉ lệ xuất bến đúng giờ từ 95% trở lên và phấn đấu đến cuối năm 2026, 100% xe buýt nội tỉnh sử dụng điện hoặc năng lượng thân thiện với môi trường.
Những chỉ tiêu này cho thấy câu chuyện không dừng ở lượng khách tăng trong vài ngày đầu. Nếu muốn giữ khách, TP.HCM phải cải thiện đều các yếu tố người dân tiếp xúc hằng ngày: Chuyến xe có đúng giờ không, tài xế và tiếp viên phục vụ ra sao, xe có sạch không, trạm dừng có dễ tiếp cận không, ứng dụng tra cứu có chính xác không.
Thực tế sau những ngày đầu miễn phí cũng đã xuất hiện một số vấn đề cần xử lí. Báo cáo từ Trung tâm Quản lí giao thông công cộng TP.HCM cho thấy có phản ánh về tình trạng xe buýt bỏ trạm trên một số tuyến. Trung tâm cũng yêu cầu xác minh trường hợp nhân viên phục vụ tự ý thu tiền hành lí của hành khách trên tuyến 75 Sài Gòn - Cần Giờ.
Các phản ánh này không lớn nếu nhìn vào tổng sản lượng hơn 1,6 triệu lượt khách. Nhưng là lời nhắc nhở, với giao thông công cộng, trải nghiệm xấu dù nhỏ vẫn có thể làm người dân quay lại với xe máy. Một chuyến xe bỏ trạm, một lần chờ quá lâu, một lần bị thu phí không đúng quy định đều có thể làm mất niềm tin.
Theo đó, Trung tâm Quản lí giao thông công cộng TP.HCM yêu cầu các đơn vị vận tải tiếp tục bảo đảm thời gian xuất bến, chủ động phương tiện dự phòng, tăng cường hướng dẫn hành khách định danh và duy trì chất lượng phục vụ.
Về lâu dài, TP.HCM cần xem chính sách miễn phí như bước mở đầu để thay đổi thói quen đi lại, không phải là giải pháp duy nhất. Khi người dân đã bước lên xe, điều giữ họ ở lại là mạng lưới tuyến hợp lý, thời gian di chuyển ổn định, kết nối tốt với metro, bến bãi sạch sẽ và thông tin hành trình dễ tra cứu.
Chia sẻ với Một Thế Giới, Nguyễn Tường Anh, sinh viên một trường Y tại TP.HCM cho rằng, xe buýt cũng cần được ưu tiên hơn trên đường nhưng không có nghĩa là phóng nhanh vượt ẩu mà là có làn ưu tiên ở các trục phù hợp. Nếu vẫn phải kẹt trong dòng xe hỗn hợp, xe buýt sẽ khó cạnh tranh với xe máy về thời gian. "Khi đó, miễn phí có thể giúp tăng khách trong ngắn hạn, nhưng khó tạo ra chuyển dịch bền vững", anh nói.
Chính sách miễn phí vé đang mở ra cơ hội hiếm có để TP.HCM kéo người dân trở lại với xe buýt. Nhưng cơ hội này chỉ có giá trị nếu thành phố dùng giai đoạn 6 tháng để đo lường, điều chỉnh và nâng chất lượng dịch vụ. Đông khách là tín hiệu tốt. Giữ được khách mới là thước đo thật sự của một hệ thống giao thông công cộng đáng tin cậy.
.jpg)
