Tăng huyết áp ở trẻ em khác gì so với người lớn?
Tăng huyết áp ở trẻ em đang gia tăng và khác người lớn về nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị. Chuyên gia cảnh báo những sai lầm dễ khiến trẻ gặp biến chứng tim, não, thận.
Tăng huyết áp không còn là căn bệnh chỉ của người lớn. Tại các bệnh viện nhi, số trẻ được chẩn đoán mắc bệnh đang có xu hướng gia tăng, trong đó nhiều trường hợp nhập viện khi đã xuất hiện co giật, suy tim hoặc tổn thương thận.
Theo các chuyên gia, tăng huyết áp ở trẻ em có nhiều điểm khác biệt so với người trưởng thành, từ nguyên nhân, cách chẩn đoán đến điều trị, vì vậy việc áp dụng "chuẩn người lớn" có thể dẫn đến những sai lầm nguy hiểm.
Tăng huyết áp ở trẻ em không giống người lớn
Tại Khoa Thận Nội tiết, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM), các bác sĩ ghi nhận ngày càng nhiều bệnh nhi nhập viện vì tăng huyết áp, trong đó không ít trường hợp rơi vào tình trạng cấp cứu với các biểu hiện như đau đầu dữ dội, nôn ói, lơ mơ, co giật, suy tim cấp hoặc tổn thương thận.
Theo BSCKI Lê Triệu Khải – Khoa Thận Nội tiết, Bệnh viện Nhi đồng 2, điều đáng lo ngại nhất hiện nay không chỉ là số ca bệnh tăng lên mà còn là việc nhiều phụ huynh vẫn cho rằng trẻ em không thể mắc tăng huyết áp.
"Bệnh thường diễn tiến rất âm thầm. Phần lớn trẻ gần như không có triệu chứng rõ ràng nên chỉ được phát hiện khi đã xảy ra biến chứng hoặc tình cờ được đo huyết áp trong quá trình khám bệnh. Chính vì vậy, việc tầm soát sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng", bác sĩ Khải chia sẻ.
Theo chuyên gia, khác biệt lớn nhất giữa tăng huyết áp ở trẻ em và người lớn nằm ở tiêu chuẩn chẩn đoán. Nếu người trưởng thành được đánh giá theo các ngưỡng huyết áp cố định thì ở trẻ em, chỉ số huyết áp phải được đối chiếu đồng thời theo tuổi, giới tính và chiều cao. Điều này khiến cùng một chỉ số huyết áp có thể được xem là bình thường ở người lớn nhưng lại là bất thường đối với trẻ.
BSCKI Lê Triệu Khải cho biết việc chẩn đoán chính xác đòi hỏi phải đo huyết áp đúng kĩ thuật, sử dụng vòng bít phù hợp với kích thước cánh tay và đối chiếu với bảng huyết áp chuẩn dành riêng cho trẻ em. "Không thể kết luận trẻ bị tăng huyết áp chỉ dựa trên một lần đo hoặc tự so sánh với tiêu chuẩn của người lớn", ông nhấn mạnh.
Không chỉ khác về tiêu chuẩn chẩn đoán, nguyên nhân gây tăng huyết áp ở trẻ em cũng khác đáng kể so với người trưởng thành.
Ở người lớn, phần lớn bệnh nhân mắc tăng huyết áp nguyên phát liên quan đến tuổi tác, yếu tố di truyền hoặc lối sống. Trong khi đó, trẻ em lại có tỉ lệ tăng huyết áp thứ phát khá cao, thường xuất phát từ các bệnh lí nền như bệnh thận, tim bẩm sinh, rối loạn nội tiết, bất thường mạch máu, tác dụng phụ của thuốc hoặc một số bệnh di truyền.
Theo BSCKI Lê Triệu Khải, đây cũng là điểm mang lại nhiều hy vọng bởi nếu xác định đúng nguyên nhân và điều trị sớm, không ít trẻ có thể kiểm soát hoàn toàn huyết áp, thậm chí khỏi bệnh.
"Khác với người lớn vốn chủ yếu điều trị kiểm soát lâu dài, nhiều trường hợp tăng huyết áp ở trẻ có thể cải thiện rõ rệt khi giải quyết được bệnh lí nền. Vì vậy, việc tìm nguyên nhân là bước rất quan trọng trước khi xây dựng phác đồ điều trị", bác sĩ Khải phân tích.
Béo phì khiến bệnh "người lớn" xuất hiện ngày càng sớm
Bên cạnh các nguyên nhân thứ phát, các bác sĩ cũng ghi nhận số trẻ mắc tăng huyết áp nguyên phát đang tăng nhanh trong những năm gần đây, chủ yếu liên quan đến tình trạng thừa cân và béo phì.
Lối sống ít vận động, dành quá nhiều thời gian cho thiết bị điện tử, ăn nhiều thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, tiêu thụ nhiều muối và đồ uống có đường đang khiến các bệnh lí tim mạch vốn thường gặp ở người lớn xuất hiện ngày càng sớm ở trẻ em.
Theo BSCKI Lê Triệu Khải, điều trị tăng huyết áp ở trẻ không chỉ dựa vào thuốc mà cần thay đổi toàn diện lối sống của cả gia đình.
"Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, duy trì cân nặng hợp lí, tăng cường vận động, ngủ đủ giấc và hạn chế đồ uống có đường có vai trò rất lớn trong việc kiểm soát huyết áp. Nếu gia đình không đồng hành cùng trẻ thì hiệu quả điều trị rất khó duy trì lâu dài", ông cho biết.
Chuyên gia cũng cho rằng việc hình thành thói quen sinh hoạt lành mạnh từ nhỏ không chỉ giúp kiểm soát huyết áp hiện tại mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ và suy thận khi trưởng thành.
Phát hiện muộn có thể gây tổn thương tim, não và thận suốt đời
Theo các bác sĩ, tăng huyết áp ở trẻ em có thể gây ra cả biến chứng cấp tính và mạn tính nếu không được phát hiện kịp thời.
Ở giai đoạn cấp cứu, trẻ có nguy cơ bị bệnh não do tăng huyết áp dẫn đến co giật, hôn mê, phù gai thị, xuất huyết võng mạc, suy tim cấp hoặc tổn thương thận cấp. Nguy hiểm hơn, nếu bệnh kéo dài trong nhiều năm, trẻ có thể phải đối mặt với các biến chứng như suy tim, đột quỵ, bệnh mạch vành hoặc suy thận mạn giai đoạn cuối ngay từ khi còn trẻ tuổi.
Theo BSCKI Lê Triệu Khải, nhiều trường hợp hoàn toàn có thể phòng tránh nếu trẻ được khám sức khỏe định kì và đo huyết áp theo đúng khuyến cáo.
Ông lưu ý phụ huynh không nên bỏ qua các dấu hiệu như đau đầu kéo dài, chóng mặt, mệt mỏi bất thường, nhìn mờ, nôn ói hoặc co giật, đặc biệt ở những trẻ có tiền sử bệnh thận, tim mạch, béo phì hoặc có người thân mắc tăng huyết áp.
"Ngay khi phát hiện chỉ số huyết áp bất thường hoặc trẻ xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá toàn diện. Chẩn đoán sớm không chỉ giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả mà còn ngăn ngừa những tổn thương lâu dài đối với tim, não và thận", bác sĩ Khải khuyến cáo.
Trong bối cảnh tăng huyết áp không còn là căn bệnh của riêng người lớn, các chuyên gia cho rằng việc đo huyết áp nên trở thành một phần của khám sức khỏe định kì ở trẻ em, đặc biệt với nhóm có yếu tố nguy cơ.
Phát hiện sớm, điều trị đúng nguyên nhân và xây dựng lối sống lành mạnh từ nhỏ chính là chìa khóa giúp trẻ tránh được những biến chứng nặng nề và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.
