Dưới tán cao su, các anh đang về
Hơn nửa thế kỉ sau những trận đánh ác liệt dọc Quốc lộ 13, cuộc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại xã Minh Đức (TP. Đồng Nai) không chỉ mở ra hi vọng trả lại tên cho những người đã ngã xuống, mà còn nhắc nhở hôm nay về cái giá của hòa bình.
Đất đỏ cất giữ những lời hẹn
Trung tuần tháng Bảy, nắng phủ kín những hàng cao su ở xã Minh Đức. Gió vẫn thổi qua tán lá. Dưới những hố khai quật, không gian lặng đến mức chỉ còn nghe tiếng lưỡi bay chạm vào đất đỏ.
Sau nhiều giờ, 6 xe máy xúc hoàn thành bóc lớp đất mặt và dừng lại. Từ độ sâu hơn 1,2 mét, mọi công việc đều được thực hiện bằng tay. 65 cán bộ, chiến sĩ Đội K72 (Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, trực thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đồng Nai) chia thành nhiều tổ nhỏ, dùng cuốc và xẻng bóc tách từng lớp đất. Mỗi động tác đều chậm rãi, chính xác. Có vị trí, cả tổ mất gần một giờ chỉ để làm sạch một đoạn xương dài vài chục cm. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm mất đi dấu vết đã nằm yên dưới lòng đất hơn nửa thế kỉ.
Giữa hiện trường rộng hàng nghìn mét vuông, những người lính gần như không nói lớn. Mỗi khi phát hiện dấu vết mới, tất cả đều dừng tay, quan sát, đo đạc rồi mới tiếp tục. Một cán bộ Đội K72 khẽ nói: "Chúng tôi không đi đào mộ, chúng tôi đi đón các anh về". Câu nói giản dị ấy gói trọn ý nghĩa của hành trình tìm lại những người đồng đội đã nằm lại chiến trường, để khép lại những cuộc chia ly kéo dài hơn nửa thế kỉ.
Theo tài liệu lịch sử, khu vực Minh Đức dọc Quốc lộ 13 từng là chiến trường đặc biệt ác liệt giai đoạn 1967-1969. Để giành quyền kiểm soát tuyến đường chiến lược này, nhiều trận đánh dữ dội đã diễn ra. Nhiều chiến sĩ hi sinh ngay trên trận địa. Đồng đội chỉ kịp chôn cất tập thể rồi tiếp tục hành quân. Không bia mộ, không dòng tên. Chỉ có đất đỏ âm thầm ôm giữ những người con của Tổ quốc suốt hơn 50 năm.
Cuộc tìm kiếm được triển khai theo phương pháp cuốn chiếu trên diện tích hàng nghìn mét vuông. Đến nay, lực lượng làm nhiệm vụ đã xác định 2 vị trí mộ tập thể, phát hiện hài cốt của nhiều liệt sĩ và tiếp tục khoanh vùng một vị trí khác. Mỗi hài cốt đều được định vị, lập hồ sơ, chụp ảnh và bảo quản để phục vụ giám định ADN. Mỗi phát hiện là thêm một hi vọng đưa các anh trở về với đồng đội, gia đình và tên tuổi của mình.
Những kỉ vật mở ra hi vọng
Nếu những bộ hài cốt kể câu chuyện về sự hi sinh thì những kỉ vật nằm cạnh các anh lại kể câu chuyện về một thế hệ đã gửi trọn tuổi thanh xuân cho đất nước. Đến thời điểm này, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện 1 khẩu súng AK còn nguyên báng gỗ, 4 đôi dép cao su, 2 chiếc bình tông ngôi sao, nhiều mảnh tăng võng cùng tổng cộng 6 cây bút, gồm bút mực, bút bi và bút chì.
Mỗi hiện vật đều được đưa lên khỏi lòng đất bằng đôi bàn tay nâng niu của những người lính K72, lập hồ sơ, đánh số và bảo quản theo đúng quy trình nghiệp vụ. Với họ, đó không chỉ là những kỉ vật chiến tranh mà còn là những mảnh ghép quan trọng có thể giúp xác định danh tính của những người lính vô danh.
Trong số những hiện vật được phát hiện, cây bút khắc hai chữ "Tiến Quy" cùng hình đôi chim bồ câu bằng nét khắc tay trở thành manh mối đặc biệt. Ngay sau khi phát hiện, cơ quan quân sự đã tiến hành bảo quản hiện vật và đối chiếu với hồ sơ các đơn vị từng chiến đấu trên địa bàn Bình Phước - Đồng Nai trong giai đoạn 1967-1969. Hai chữ nhỏ bé ấy, sau hơn nửa thế kỉ nằm lại dưới lòng đất, đang mở ra hi vọng tìm lại tên cho một người lính đã ngã xuống trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Nhìn cây bút đã phủ màu thời gian, tôi chợt nghĩ đến người lính trẻ năm nào. Có lẽ trước một trận đánh, trong một đêm hành quân hay một buổi nghỉ chân hiếm hoi giữa rừng, anh đã cẩn thận khắc lên thân bút tên mình cùng hình đôi chim bồ câu như gửi gắm ước mơ về ngày hòa bình. Anh không thể biết rằng, hơn 50 năm sau, chính những nét khắc giản dị ấy lại trở thành "chìa khóa" để những người hôm nay đi tìm danh tính của mình. Chiến tranh có thể lấy đi tuổi trẻ và cả những lời hẹn trở về. Nhưng không thể xóa nhòa dấu vết của tình đồng đội và khát vọng hòa bình mà các anh đã gửi lại trong từng kỉ vật nhỏ bé.
Trả lại tên cho người ngã xuống
Cuộc tìm kiếm ở Minh Đức không dừng lại ở việc đưa các anh lên khỏi lòng đất. Đích đến cuối cùng là trả lại tên cho những người đã hi sinh. Một bộ hài cốt chỉ thật sự trở về khi xác định được danh tính, khi người thân có thể thắp nén nhang trước đúng phần mộ sau hơn nửa thế kỉ chờ đợi.
Vì vậy, mỗi đoạn xương đều được bảo quản nghiêm ngặt để giám định ADN theo đề án ứng dụng công nghệ của Chính phủ. Công nghệ hiện đại góp phần nối lại những mảnh ghép còn dang dở của lịch sử, nhưng phía sau mỗi kết quả vẫn là sự tận tụy của những người lính ngày ngày đi tìm đồng đội.
Sáng 22/7, Thiếu tướng Trần Chí Tâm - Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Quân khu, cùng lãnh đạo TP. Đồng Nai kiểm tra hiện trường và công tác chuẩn bị lễ triển khai tìm kiếm tại xã Minh Đức. Sau khi khảo sát, ông biểu dương sự chủ động của địa phương và các lực lượng tham gia và yêu cầu lễ phát động phải được tổ chức trang nghiêm, thể hiện đạo lí "Đền ơn đáp nghĩa", "Uống nước nhớ nguồn". Đồng thời chỉ đạo cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, khu vực lấy mẫu ADN, cầu siêu và nơi làm việc để lễ chính ngày 25/7 diễn ra an toàn, đúng ý nghĩa.
Theo kế hoạch, Quân khu 7 và TP. Đồng Nai sẽ tổ chức luyện tập lực lượng tiêu binh, chuẩn bị lễ dâng hương tại Di tích quốc gia Chốt chặn Tàu Ô. Đồng thời thăm hỏi các nhân chứng lịch sử và gia đình chính sách. Mỗi phần việc đều hướng đến mục tiêu cao nhất là tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc tìm kiếm, đưa thêm nhiều người lính trở về với đất mẹ.
Chiều buông xuống những hàng cao su Minh Đức. Những người lính Đội K72 vẫn miệt mài bên các hố khai quật. Họ kiên nhẫn bóc tách từng lớp đất với niềm tin dưới lòng đất vẫn còn những đồng đội đang chờ trở về. Có thể ngày mai sẽ tìm thấy thêm một hố chôn tập thể, một đoạn xương hay một kỉ vật. Cũng có thể chỉ là những lớp đất đỏ nối tiếp nhau. Nhưng không ai dừng lại. Bởi phía sau mỗi nhát cuốc là hi vọng của biết bao gia đình đã chờ đợi hơn nửa thế kỉ được đón người thân trở về.
