Sai lầm sau khi tiêm vắc xin viêm gan khiến nguy cơ mắc bệnh tăng
HCDC cảnh báo nhiều người chủ quan sau khi tiêm vắc xin viêm gan. Hiểu đúng về miễn dịch, xét nghiệm kháng thể và duy trì phòng bệnh giúp giảm nguy cơ lây nhiễm.
Không ít người cho rằng chỉ cần hoàn thành phác đồ tiêm vắc xin viêm ganA hoặc B là có thể yên tâm suốt đời. Đây là một trong những quan niệm sai lầm phổ biến khiến nhiều người chủ quan, bỏ qua việc theo dõi miễn dịch cũng như các biện pháp phòng bệnh cần thiết. Trong khi đó, hiệu quả bảo vệ của vắc xin không chỉ phụ thuộc vào việc tiêm đủ liều mà còn liên quan đến khả năng đáp ứng miễn dịch của từng cá nhân và việc duy trì lối sống an toàn.
Chủ quan sau tiêm là sai lầm nhiều người đang mắc phải
Vắc xin là một trong những thành tựu quan trọng của y học hiện đại, góp phần giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do nhiều bệnh truyền nhiễm, trong đó có viêm gan A và viêm gan B. Tuy nhiên, theo Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), chính hiệu quả cao của vắc xin lại khiến không ít người hình thành tâm lí "đã tiêm là miễn dịch trọn đời", từ đó lơ là các biện pháp phòng ngừa trong sinh hoạt hằng ngày.
Thực tế, vắc xin không tạo ra một "tấm lá chắn" tuyệt đối trước mọi nguy cơ. Cơ chế của vắc xin là kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể để nhận diện và chống lại vi rút khi cơ thể tiếp xúc với mầm bệnh. Nếu được tiêm đúng lịch và đầy đủ, hiệu quả bảo vệ của vắc xin viêm gan A có thể đạt trên 95%, còn vắc xin viêm gan B đạt hơn 98%. Tuy nhiên, cũng như nhiều loại vắc xin khác, hiệu quả này không đồng nghĩa mọi người đều được bảo vệ ở mức như nhau hoặc duy trì miễn dịch suốt đời.
Theo HCDC, hiểu đúng về giới hạn của vắc xin sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe thay vì đặt toàn bộ niềm tin vào những mũi tiêm đã thực hiện từ nhiều năm trước.
Một trong những vấn đề ít được quan tâm là khả năng đáp ứng miễn dịch của mỗi người không giống nhau. Đa số người khỏe mạnh có thể duy trì miễn dịch trong thời gian dài sau khi tiêm, nhưng vẫn tồn tại những trường hợp lượng kháng thể giảm dần theo tuổi tác hoặc tình trạng sức khỏe.
Trên thực tế có những người đã hoàn thành đầy đủ phác đồ tiêm vắc xin viêm gan B nhưng nhiều năm sau, nồng độ kháng thể Anti-HBs giảm xuống dưới ngưỡng bảo vệ. Ngoài ra, vẫn có một tỷ lệ nhỏ thuộc nhóm "không đáp ứng", nghĩa là cơ thể không tạo đủ kháng thể dù đã tiêm đầy đủ. Chính vì vậy, việc từng tiêm chủng không đồng nghĩa chắc chắn vẫn còn miễn dịch ở thời điểm hiện tại.
Đây cũng là lí do các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên mặc định mình đã an toàn chỉ vì đã hoàn thành phác đồ tiêm chủng từ nhiều năm trước.
Xét nghiệm kháng thể giúp đánh giá hiệu quả bảo vệ
Theo HCDC, xét nghiệm định lượng Anti-HBs là công cụ giúp xác định cơ thể đã hình thành miễn dịch bảo vệ sau tiêm vắc xin viêm gan B hay chưa. Thời điểm phù hợp để đánh giá thường là từ một đến hai tháng sau mũi tiêm cuối cùng của phác đồ cơ bản, khi lượng kháng thể đã ổn định.
Việc kiểm tra miễn dịch đặc biệt quan trọng đối với trẻ có mẹ nhiễm viêm gan B, nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với máu và dịch cơ thể, người suy giảm miễn dịch hoặc những người có nguy cơ phơi nhiễm cao. Nếu kết quả cho thấy lượng kháng thể chưa đạt ngưỡng bảo vệ, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định tiêm nhắc hoặc có kế hoạch theo dõi phù hợp.
Theo HCDC, việc đánh giá miễn dịch sau tiêm giúp phát hiện sớm những trường hợp cần can thiệp, góp phần duy trì hiệu quả phòng bệnh trong dài hạn.
Tiêm vắc xin không thay thế các biện pháp phòng bệnh
Một sai lầm khác là cho rằng đã tiêm vắc xin thì không còn cần quan tâm đến nguy cơ lây nhiễm. HCDC nhấn mạnh đây là quan điểm không chính xác, bởi vắc xin chỉ là một trong những lớp bảo vệ trước vi rút. Việc duy trì các biện pháp phòng bệnh vẫn có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát nguy cơ mắc viêm gan.
Đối với viêm gan A, người dân cần duy trì thói quen ăn chín, uống sôi, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, đồng thời sử dụng nguồn nước sạch để hạn chế nguy cơ lây truyền qua đường tiêu hóa. Trong khi đó, viêm gan B chủ yếu lây qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con. Vì vậy, không dùng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng hay các vật dụng có nguy cơ dính máu, lựa chọn cơ sở y tế và làm đẹp bảo đảm vô khuẩn, cũng như thực hiện quan hệ tình dục an toàn vẫn là những nguyên tắc cần được duy trì ngay cả sau khi đã tiêm vắc xin.
Theo HCDC, kết hợp giữa tiêm chủng và thay đổi hành vi phòng bệnh mới là giải pháp giúp giảm nguy cơ lây nhiễm một cách bền vững.
Gan đảm nhiệm hàng trăm chức năng quan trọng đối với cơ thể. Khi tổn thương do vi rút viêm gan tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan, việc điều trị sẽ phức tạp và tốn kém hơn rất nhiều. Vì vậy, phòng bệnh luôn là giải pháp hiệu quả nhất.
Theo HCDC, tiêm vắc xin đầy đủ vẫn là nền tảng trong phòng ngừa viêm gan A và viêm gan B. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu, người dân cần kết hợp tiêm chủng đúng lịch, theo dõi miễn dịch khi có chỉ định, đồng thời duy trì các biện pháp phòng lây nhiễm trong sinh hoạt hằng ngày. Thay vì chủ quan sau khi tiêm, việc hiểu đúng về hiệu quả của vắc xin và chủ động kiểm tra sức khỏe sẽ giúp mỗi người giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như bảo vệ lá gan lâu dài.
