Đột quỵ: Chậm một phút, cơ hội cứu não thay đổi như thế nào?
“Thời gian là não” – vì sao từng phút đều quan trọng khi cấp cứu đột quỵ? Nhận diện dấu hiệu và xử trí sớm để tăng cơ hội phục hồi.
Đột quỵ não xảy ra khi dòng máu cung cấp cho não bị gián đoạn do mạch máu bị tắc nghẽn hoặc bị vỡ. Khi đó, não bộ nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu oxy và dưỡng chất, kéo theo những tổn thương thần kinh có thể để lại hậu quả lâu dài. Đây là lí do đột quỵ được xem là một trong những cấp cứu y khoa cần được xử trí nhanh nhất.
“Thời gian là não” không chỉ là khẩu hiệu
Trong cấp cứu đột quỵ, câu nói “Time is brain” – thời gian là não – phản ánh một nguyên tắc cốt lõi: càng chậm điều trị, cơ hội bảo tồn chức năng não càng giảm.
Chỉ trong thời gian rất ngắn khi dòng máu lên não bị ngưng trệ, hàng triệu tế bào thần kinh có thể bị tổn thương. Nếu không được tái tưới máu phù hợp, những tổn thương này có thể trở nên không hồi phục, khiến người bệnh đối mặt với tình trạng liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm chức năng vận động hoặc mất khả năng tự chăm sóc.
Theo BSCKII Hà Minh Đức – Trưởng khoa Nội Thần kinh – Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa Châu Đốc, việc rút ngắn thời gian từ khi phát hiện triệu chứng đến lúc bệnh nhân được tiếp cận điều trị là yếu tố đặc biệt quan trọng. Điều này không chỉ phụ thuộc vào bệnh viện mà còn bắt đầu từ khả năng nhận biết đột quỵ của người dân và cách xử trí ngay tại cộng đồng.
“Thời gian trì hoãn cấp cứu có thể làm giảm cơ hội phục hồi và làm tăng nguy cơ biến chứng. Vì vậy, khi nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất không phải tìm cách điều trị tại nhà mà là nhanh chóng kích hoạt hệ thống cấp cứu”, bác sĩ Đức nhấn mạnh.
Đột quỵ có thể bắt đầu bằng những dấu hiệu rất dễ bỏ qua
Một trong những rào cản lớn đối với điều trị sớm là người bệnh hoặc người thân không nhận ra các triệu chứng ban đầu. Một người đang khỏe mạnh có thể đột ngột méo miệng, yếu hoặc liệt một bên tay chân, nói khó, nói đớ, không hiểu lời người khác, rối loạn thăng bằng hoặc xuất hiện những bất thường về thị lực.
“Những dấu hiệu này không nên được xem đơn thuần là mệt mỏi, chóng mặt hay rối loạn sức khỏe thông thường. Khi xuất hiện bất thường đột ngột, đặc biệt là nhiều dấu hiệu cùng lúc, cần nghĩ đến đột quỵ và hành động ngay”, bác sĩ Đức nói.
Theo BSCKII Hà Minh Đức, việc ghi nhớ thời điểm bệnh nhân bắt đầu xuất hiện triệu chứng cũng rất quan trọng. Đây là thông tin giúp đội ngũ y tế đánh giá tình trạng và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Đặc biệt, không nên tự ý áp dụng các phương pháp dân gian hoặc cố gắng chờ bệnh nhân tự hồi phục. Nguồn tài liệu khuyến cáo đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng phương tiện cấp cứu chuyên dụng, bởi nhân viên y tế có thể bắt đầu đánh giá và ổn định người bệnh ngay trong quá trình vận chuyển.
Cấp cứu đột quỵ cần một “đội hình” phối hợp
Điều trị đột quỵ hiện đại không phải nhiệm vụ của riêng bác sĩ thần kinh. Đằng sau một ca cấp cứu thành công là sự phối hợp giữa cấp cứu trước viện, khoa cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh, nội thần kinh, can thiệp nội mạch và hồi sức tích cực.
Tại bệnh viện, quy trình “Code Stroke” giúp các bộ phận liên quan được kích hoạt nhanh chóng. CT hoặc MRI có thể hỗ trợ xác định loại tổn thương, vị trí mạch máu bị ảnh hưởng và đánh giá vùng mô não còn khả năng cứu vãn, từ đó giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị.
Sự phát triển của chẩn đoán hình ảnh và các kĩ thuật điều trị đột quỵ đã mở thêm cơ hội cho nhiều bệnh nhân. Tuy nhiên, công nghệ hiện đại không đồng nghĩa với việc người bệnh có thể chờ đợi. Đến bệnh viện càng sớm, bác sĩ càng có nhiều dữ liệu và thời gian để đánh giá khả năng can thiệp.
Sau giai đoạn cấp cứu, người bệnh vẫn có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng như rối loạn nuốt, viêm phổi hít, huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc các vấn đề tâm lí. Vì vậy, phục hồi sau đột quỵ cần được tiến hành sớm và phù hợp với tình trạng của từng bệnh nhân.
Ở góc độ phòng ngừa, kiểm soát các yếu tố nguy cơ vẫn là cách hiệu quả để giảm khả năng xảy ra đột quỵ. Tăng huyết áp, đái tháo đường, cholesterol máu cao, hút thuốc lá và lối sống ít vận động đều được xác định là những yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ tổn thương mạch máu.
Thông điệp quan trọng nhất của cấp cứu đột quỵ là đừng chờ đợi. Khi những dấu hiệu bất thường xuất hiện đột ngột, mỗi phút đều có giá trị. Nhận diện sớm, gọi cấp cứu và đưa bệnh nhân đến đúng cơ sở y tế có thể tạo ra khác biệt lớn giữa một người sống sót với di chứng nặng nề và một người có cơ hội trở lại cuộc sống độc lập hơn.
.jpg)
