Ăn thịt chó để ‘tẩm bổ’, bệnh nhân ung thư bất ngờ xuất huyết ồ ạt: Chuyên gia nói gì?
Bệnh nhân ung thư đang xạ trị ăn thịt chó để “tẩm bổ” rồi xuất huyết ồ ạt. Chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo những sai lầm nguy hiểm khi bồi bổ người bệnh.
Một người đàn ông 55 tuổi, ngụ ở TP. Hà Nội bị ung thư đại trực tràng đang trong quá trình xạ trị, vốn đã suy kiệt, được gia đình tìm cách “tẩm bổ” bằng thịt chó với mong muốn nhanh chóng phục hồi thể lực. Thế nhưng chỉ sau một bữa ăn, bệnh nhân bất ngờ chảy máu mắt liên tục, đi ngoài ra máu đỏ sẫm, rơi vào tình trạng mất máu và rối loạn đông máu nặng, phải cấp cứu khẩn cấp.
Câu chuyện đặt ra một câu hỏi khiến nhiều gia đình bệnh nhân ung thư phải giật mình: Liệu những món ăn được truyền miệng là “đại bổ” có thực sự giúp người bệnh phục hồi, hay đôi khi lại tiềm ẩn những nguy cơ khó lường? Đặc biệt, khi bệnh nhân đang hóa xạ trị, hệ tiêu hóa và sức đề kháng đã suy yếu, việc lựa chọn thực phẩm không rõ nguồn gốc hoặc chế biến không an toàn có thể trở thành mối đe dọa nghiêm trọng.
Thịt chó có tác dụng "tẩm bổ” cho bệnh nhân ung thư?
Theo PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên – Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, về mặt khoa học và dinh dưỡng lâm sàng, hoàn toàn không có bất kì bằng chứng nào chứng minh thịt chó có tác dụng chữa bệnh hay mang lại lợi ích dinh dưỡng vượt trội hơn so với các loại thịt động vật khác. Việc coi thịt chó là món ăn "đại bổ" chủ yếu xuất phát từ quan niệm dân gian, truyền thống, thói quen hoặc niềm tin cá nhân của một bộ phận người dân.
- Vậy món ăn thịt chó có thực sự giúp người bệnh phục hồi, thưa phó giáo sư?
- PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên: Khi phân tích dưới góc độ thành phần hóa học, thịt chó cũng cung cấp protein và các axit amin tương tự như thịt bò, thịt heo hay thịt gà. Chúng ta không thể khẳng định rằng việc tiêu thụ loại thịt chó sẽ giúp bệnh nhân ung thư cải thiện thể lực hay thay đổi tình trạng bệnh lí tốt hơn những thực phẩm thông thường khác.
Đối với bệnh nhân ung thư đang có nguy cơ suy mòn nghiêm trọng, việc bổ sung các thực phẩm giàu đạm nói chung là điều cần thiết. Nhóm thịt động vật cung cấp các axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được, kèm theo nhiều vi chất dinh dưỡng quan trọng. Do đó, bản chất của thịt chó vẫn là một nguồn cung cấp chất đạm có ích cho người bị suy mòn, nhưng nó tuyệt đối không phải là một "thần dược" hay thực phẩm ưu việt có khả năng thay thế các phương pháp điều trị và các nguồn dinh dưỡng an toàn khác.
- Đối với một bệnh nhân ung thư đại trực tràng đang trong giai đoạn xạ trị như trường hợp trên, nhu cầu đạm của họ thay đổi như thế nào? Gia đình nên ưu tiên cung cấp những nguồn thực phẩm nào để vừa bảo đảm an toàn vệ sinh, vừa không làm nặng thêm tình trạng tổn thương của bệnh nhân?
- PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên: Bệnh nhân ung thư, đặc biệt là những người đang trải qua các đợt hóa trị hay xạ trị, có nhu cầu protein cao hơn hẳn so với người bình thường. Nguyên nhân là do quá trình xạ trị không chỉ tiêu diệt tế bào ung thư mà còn gây tổn thương các mô tế bào lành, đòi hỏi cơ thể phải có nguồn nguyên liệu dồi dào để tái tạo và phục hồi. Trừ khi bệnh nhân có các bệnh lí nền đi kèm cần hạn chế đạm như suy thận, thì nhu cầu đạm của người bệnh ung thư thông thường rơi vào khoảng 1,2 gram trên mỗi kg cân nặng trong một ngày. Lấy ví dụ một bệnh nhân nặng 60kg, họ sẽ cần khoảng 70 đến 72 gram protein nguyên chất mỗi ngày. Nếu quy đổi ra các loại thịt thông dụng, con số này tương đương với khoảng 300 đến 350 gram thịt thành phẩm mỗi ngày.
Về nguồn gốc, gia đình không cần thiết phải lùng sục những loại đạm quá đặc biệt hay đắt tiền. Những nguồn đạm có giá trị sinh học cao rất phổ biến, bao gồm các loại thịt động vật quen thuộc hoặc nguồn đạm thực vật chất lượng cao như đậu nành. Điều quan trọng nhất là chúng ta phải sử dụng đa dạng, phối trộn nhiều loại thực phẩm với nhau và bắt buộc phải ưu tiên tính an toàn, rõ nguồn gốc để bảo vệ hệ tiêu hóa đang rất mong manh của người bệnh.
Nếu chỉ xét đơn thuần về bản chất cấu tạo hóa học và dinh dưỡng của miếng thịt chó, thì không có bất kì yếu tố nào có thể trực tiếp gây ra hiện tượng rối loạn đông máu hay xuất huyết ồ ạt như vậy. Chắc chắn phải có những yếu tố khác đi kèm tác động vào cơ thể bệnh nhân.
PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên
- Việc người nhà tự ý tẩm bổ bằng các loại thịt động vật không rõ nguồn gốc, hoặc thịt thú nuôi chưa qua kiểm dịch nghiêm ngặt, mang đến những nguy cơ tiềm ẩn nào đối với hệ tiêu hóa vốn đang bị tàn phá bởi tia xạ của bệnh nhân ung thư, thưa bác sĩ?
- PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên: Hệ tiêu hóa của bệnh nhân ung thư đại trực tràng đang xạ trị là một hệ thống đang chịu tổn thương cực kì nặng nề. Lớp niêm mạc ruột của họ thường xuyên trong tình trạng viêm loét, mỏng manh và mất đi khả năng phòng vệ tự nhiên. Khi dung nạp những loại thực phẩm không rõ nguồn gốc, nguy cơ đầu tiên và đáng sợ nhất đến từ các hóa chất bảo quản. Trong quá trình xử lí các loại thịt trôi nổi, người bán có thể sử dụng các hóa chất tẩy rửa, hóa chất làm tươi thịt đã ôi thiu. Khi những hóa chất độc hại này đi vào đường ruột đang viêm loét, chúng sẽ lập tức gây kích ứng dữ dội, làm tình trạng viêm niêm mạc trở nên trầm trọng hơn rất nhiều. Nguy cơ thứ hai đến từ sự xâm nhập của vi khuẩn. Thực phẩm ôi thiu, thối rữa hoặc không được giết mổ theo quy trình an toàn chứa đựng một lượng khổng lồ các vi sinh vật gây bệnh. Ở người khỏe mạnh, hàng rào bảo vệ của dạ dày và ruột có thể tiêu diệt được chúng. Nhưng với bệnh nhân ung thư bị suy giảm miễn dịch và tổn thương niêm mạc, vi khuẩn sẽ dễ dàng xuyên qua hàng rào này, xâm nhập trực tiếp vào máu và gây ra các bệnh lí nhiễm trùng, nhiễm độc hệ thống vô cùng nguy hiểm.
- Bệnh nhân trong ca bệnh này có biểu hiện chảy máu mắt liên tục và xuất huyết tiêu hóa ồ ạt sau khi ăn thịt chó. Liệu bản chất của thịt chó có thể gây ra hiện tượng rối loạn đông máu nghiêm trọng đến vậy, hay chúng ta cần phải nghi ngờ đến những tác nhân ngoại lai độc hại khác đã ngấm vào nguồn thực phẩm này?
- PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên: Nếu chỉ xét đơn thuần về bản chất cấu tạo hóa học và dinh dưỡng của miếng thịt chó, thì không có bất kì yếu tố nào có thể trực tiếp gây ra hiện tượng rối loạn đông máu hay xuất huyết ồ ạt như vậy. Chắc chắn phải có những yếu tố khác đi kèm tác động vào cơ thể bệnh nhân. Chúng ta cần phải tiến hành sàng lọc và loại trừ nhiều nguyên nhân khác nhau. Đầu tiên, phải xem xét liệu bệnh nhân có đang sử dụng thêm loại thuốc nào khác gây tương tác, hoặc có bệnh lí nền nào về máu tiềm ẩn hay không. Tuy nhiên, nếu xét nguyên nhân trực tiếp từ bữa ăn, sự nghi ngờ lớn nhất phải đặt vào quá trình giết mổ và nguồn gốc của con vật.
Trong thực tế, nhiều trường hợp động vật bị đánh bả bằng các loại hóa chất kịch độc, đặc biệt là các loại bả chứa chất kháng Vitamin K – một chất gây rối loạn quá trình đông máu trầm trọng. Nếu con vật chết vì loại bả này, chất độc sẽ ngấm vào mô thịt. Khi bệnh nhân ăn phải, họ thực chất đang hấp thụ trực tiếp lượng chất độc đó vào cơ thể. Đối với một cơ thể đang kiệt quệ vì ung thư, chỉ một lượng nhỏ độc chất hay hóa chất tẩm ướp cũng đủ để gây ra phản ứng sinh lí mãnh liệt, dẫn đến xuất huyết ở các niêm mạc yếu nhất như mắt hay đường tiêu hóa. Do đó, nguyên tắc tối thượng vẫn luôn là "ăn chín uống sôi" và tuyệt đối không tiêu thụ các sản phẩm không rõ ràng về nguồn gốc sinh học.
"Tẩm bổ" phải đi đôi với sự hiểu biết khoa học
- Đối với những bệnh nhân suy giảm miễn dịch nghiêm trọng do hóa xạ trị, bác sĩ có khuyến cáo gì về nguyên tắc lựa chọn và bảo quản thực phẩm để phòng ngừa tuyệt đối các biến chứng ngộ độc thực phẩm có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng?
- PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên: Sự an toàn thực phẩm phải được đặt lên hàng đầu và khắt khe hơn gấp nhiều lần so với người bình thường. Đối tượng bệnh nhân suy giảm miễn dịch cần tránh xa mọi loại thực phẩm có dấu hiệu nhiễm khuẩn dù là nhỏ nhất. Bước đầu tiên khi lựa chọn thực phẩm là đánh giá cảm quan, thực phẩm phải giữ được độ tươi mới, không có mùi lạ, không biến đổi màu sắc và chắc chắn phải có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng từ các hệ thống cung cấp uy tín. Sau khi chế biến, nguyên tắc sống còn là phải ăn ngay trong vòng 2 giờ đồng hồ. Nếu không sử dụng hết trong khoảng thời gian này, thức ăn buộc phải được bảo quản lạnh đúng cách. Đối với thức ăn muốn để qua ngày, cần phải chia nhỏ thành từng phần và trữ trong ngăn đông. Việc kiểm soát nhiệt độ và thời gian là rào cản duy nhất để ngăn chặn sự sinh sôi của vi khuẩn. Đối với bệnh nhân ung thư, niêm mạc ruột của họ đã bị phá hủy một phần, vi khuẩn rất dễ dàng xâm nhập và gây ra những đợt nhiễm trùng bùng phát.
- Thay vì tìm đến các món ăn dân gian chưa được kiểm chứng, gia đình nên làm thế nào để xây dựng một thực đơn năng lượng cao, giàu đạm nhưng lại dễ hấp thu và an toàn tuyệt đối cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng đang gặp khó khăn về tiêu hóa?
- PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên: Việc xây dựng thực đơn phải dựa trên nền tảng của sự dễ tiêu hóa và khả năng dung nạp của bệnh nhân. Do bệnh nhân ung thư đại trực tràng thường bị tổn thương hệ tiêu hóa trực tiếp, chúng ta cần tránh các món ăn nhiều dầu mỡ, đồ chiên xào vì chất béo động vật rất khó hấp thu và gây chướng bụng. Thay vào đó, hãy tập trung vào việc cung cấp đủ lượng đạm từ các loại thịt phổ thông như heo, bò, gà hoặc cá. Cách chế biến đóng vai trò quyết định, thực phẩm cần được nấu thật chín, hầm thật mềm. Quá trình đun nấu kĩ sẽ làm biến tính các chuỗi protein phức tạp, cắt đứt các liên kết hóa học cứng nhắc, từ đó giúp dạ dày và ruột dễ dàng phân giải và hấp thu chất dinh dưỡng hơn mà không phải làm việc quá sức. Về mặt năng lượng tổng thể, người nhà có thể căn cứ vào khẩu phần ăn trước khi mắc bệnh của bệnh nhân để ước lượng, cố gắng duy trì mức năng lượng đó hoặc tăng nhẹ để bù đắp lại lượng cơ bắp và dưỡng chất bị mất đi do khối u tiêu thụ. Nếu bệnh nhân có những vấn đề đặc thù về chuyển hóa, việc tham vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng lâm sàng để thiết kế một chế độ ăn cá thể hóa là điều bắt buộc.
- Có một lo ngại rất lớn từ bệnh nhân ung thư là các loại thực phẩm hoặc gia vị thông thường có thể tạo ra các phản ứng tương tác bất lợi với thuốc đông máu hoặc làm giảm đi tác dụng của các loại hóa chất điều trị ung thư. Bác sĩ đánh giá sao về nỗi lo ngại này?
- PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên: Những lo ngại này thường bắt nguồn từ tâm lí hoang mang và những lời đồn thổi trên mạng xã hội hơn là thực tế lâm sàng. Trong điều kiện tiêu thụ thực phẩm thông thường, với khối lượng các loại rau củ, thịt cá và gia vị chúng ta sử dụng trong bữa ăn hằng ngày, lượng hoạt chất có trong thực phẩm là quá nhỏ để có thể gây ra những tương tác đáng kể làm thay đổi cơ chế đông máu hoặc triệt tiêu tác dụng của thuốc điều trị ung thư. Y học không hề có những quy định cấm đoán ngặt nghèo về việc sử dụng các loại gia vị cơ bản. Việc xảy ra tương tác thuốc và rối loạn sinh lí chỉ thực sự đáng lo ngại khi bệnh nhân tự ý sử dụng các loại thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, các loại thuốc nam, thuốc bắc trôi nổi với nồng độ hoạt chất không được kiểm soát. Do đó, người bệnh hoàn toàn có thể an tâm thưởng thức các bữa ăn đa dạng với các loại gia vị thông thường để kích thích vị giác, giúp họ ăn ngon miệng hơn, miễn là đảm bảo tuyệt đối khâu vệ sinh an toàn thực phẩm.
- Xin cảm ơn PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên về những chia sẻ rất thực tiễn và bổ ích trên!
