Đột quỵ gây liệt: Robot có giúp người bệnh tìm lại khả năng đi bộ?
Robot phục hồi chức năng kết hợp AI, thực tế ảo đang mở ra hi vọng giúp người bệnh sau đột quỵ cải thiện vận động, thăng bằng và khả năng đi lại.
Đột quỵ có thể khiến người bệnh mất khả năng đi lại, suy giảm thăng bằng và phải đối mặt với hành trình phục hồi kéo dài. Trong bối cảnh đó, robot phục hồi chức năng đang được xem là một công cụ hỗ trợ đầy triển vọng, giúp người bệnh tập luyện với số lần lặp lại cao, cường độ phù hợp và mức độ cá nhân hóa tốt hơn.
Robot giúp người bệnh đột quỵ tập đi như thế nào?
Theo PGS.TS.BS Lương Tuấn Khanh, Viện trưởng Viện Phục hồi chức năng - Bệnh viện Bạch Mai, robot đã được ứng dụng trong y học từ những năm 1950. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ trong những thập kỷ gần đây, đặc biệt là khi robot kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI) và thực tế ảo (VR), đã tạo ra những thay đổi đáng kể trong phục hồi chức năng.
Điểm đặc biệt của robot phục hồi chức năng nằm ở khả năng hỗ trợ người bệnh tập luyện lặp đi lặp lại với mức độ chính xác và cường độ ổn định. Đây là yếu tố quan trọng trong quá trình phục hồi vận động sau đột quỵ.
PGS.TS.BS Lương Tuấn Khanh cho biết, phục hồi chức năng sau đột quỵ đặc biệt chú trọng việc lặp lại động tác, thực hiện theo nhiệm vụ cụ thể và duy trì cường độ tập luyện cao. Robot có lợi thế rõ rệt ở cả ba yếu tố này.
Chẳng hạn, với hệ thống robot hỗ trợ tập đi (RAGT), người bệnh có thể thực hiện hàng nghìn bước trong quá trình tập luyện. Robot hỗ trợ kiểm soát dáng đi, tốc độ và cường độ, giúp người bệnh có cơ hội thực hành nhiều lần hơn trong khi vẫn được kiểm soát về mặt vận động.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những người chưa thể tự đứng hoặc đi lại độc lập. Thay vì chỉ dựa vào sức lực của kĩ thuật viên để nâng đỡ và hướng dẫn, robot có thể hỗ trợ một phần quá trình vận động, tạo điều kiện để người bệnh từng bước tham gia chủ động hơn vào bài tập.
Khi robot kết hợp AI và thực tế ảo
Không dừng lại ở khả năng hỗ trợ vận động, robot phục hồi chức năng đang được kết hợp với các công nghệ như AI và VR nhằm tạo ra môi trường tập luyện trực quan và cá nhân hóa hơn.
Theo PGS.TS.BS Lương Tuấn Khanh, người bệnh khi tập luyện với công nghệ VR có thể tương tác trong những môi trường giả lập sinh động, thay vì chỉ thực hiện các động tác đơn điệu trên thiết bị. Qua đó, quá trình tập luyện không chỉ hướng tới chức năng vận động mà còn có thể tác động đến nhận thức, trí nhớ và chức năng điều hành của não.
“Sự kết hợp này cũng mở ra khả năng điều chỉnh quá trình tập luyện theo năng lực thực tế của từng bệnh nhân. Robot không còn đơn thuần là một thiết bị cơ học thực hiện động tác cố định mà đang trở thành công cụ hỗ trợ có khả năng thích ứng tốt hơn với quá trình phục hồi của người bệnh”, PGS.TS.BS Lương Tuấn Khanh nhấn mạnh.
Nói cách khác, mục tiêu không phải bắt người bệnh thích nghi với máy móc, mà hướng tới việc để công nghệ thích nghi với người bệnh.
Tại Viện Phục hồi chức năng - Bệnh viện Bạch Mai, nghiên cứu tiến cứu trên bệnh nhân đột quỵ ứng dụng hệ thống robot huấn luyện dáng đi đã ghi nhận những cải thiện đáng kể về khả năng vận động và thăng bằng.
Sau quá trình can thiệp, các chỉ số đánh giá chức năng đi bộ và mức độ tự chủ của người bệnh được cải thiện. Người bệnh cũng ghi nhận cảm giác an toàn, tin cậy và hài lòng hơn với chương trình tập luyện được cá nhân hóa.
Những kết quả này cho thấy robot có thể trở thành một công cụ hữu ích trong phục hồi chức năng sau đột quỵ, đặc biệt ở những giai đoạn người bệnh cần tăng cường số lần luyện tập và từng bước lấy lại khả năng kiểm soát vận động.
Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Lương Tuấn Khanh, không nên nhìn nhận robot như một “đũa thần” có thể giải quyết mọi di chứng sau đột quỵ. Công nghệ vẫn phải đối mặt với những vấn đề như chi phí đầu tư, xây dựng quy trình lâm sàng và lựa chọn người bệnh phù hợp.
Những trường hợp huyết áp không ổn định, co cứng nặng hoặc có vấn đề về hành vi cũng có thể tạo ra những hạn chế trong quá trình tập luyện.
Robot không thay thế con người
Một trong những hiểu lầm dễ gặp là robot sẽ thay thế kĩ thuật viên phục hồi chức năng. Thực tế, hướng phát triển được đặt ra lại là sự phối hợp giữa người và máy.
Theo phân tích của PGS.TS.BS Lương Tuấn Khanh, robot có thể đảm nhiệm những hoạt động hỗ trợ thể chất mang tính lặp lại, giúp giảm bớt gánh nặng cho kĩ thuật viên. Trong khi đó, bác sĩ và chuyên gia phục hồi chức năng có thể tập trung nhiều hơn vào đánh giá tình trạng người bệnh, điều chỉnh kĩ thuật vận động và xử lí những vấn đề chuyên sâu.
“Như vậy, có thể thấy phương pháp truyền thống và công nghệ robot không loại trừ nhau mà bổ trợ cho nhau. Vật lí trị liệu vẫn giữ vai trò quan trọng trong xây dựng các chức năng cơ bản, trong khi robot có thể giúp tăng số lần lặp lại và tối ưu hóa cường độ tập luyện”, ông nói.
Vì vậy, câu hỏi “Đột quỵ gây liệt, robot có thể giúp người bệnh tìm lại khả năng đi bộ?” không đơn thuần là câu chuyện về một thiết bị công nghệ cao. Đằng sau đó là một thay đổi trong cách tiếp cận phục hồi chức năng: tận dụng sức mạnh của máy móc và AI để hỗ trợ chuyên môn của con người, từ đó xây dựng những chương trình tập luyện phù hợp hơn với từng bệnh nhân.
Nếu công nghệ tiếp tục được hoàn thiện và ứng dụng đúng chỉ định, robot có thể trở thành một phần quan trọng của phục hồi chức năng thần kinh, giúp nhiều người bệnh sau đột quỵ có thêm cơ hội lấy lại khả năng vận động, tăng tính độc lập và từng bước trở lại cuộc sống.
