Khi cánh đồng bắt đầu có nhật ký, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu sản xuất (Bài 3)
Từ thay đổi cách sản xuất, Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương đi thêm một bước, đó là số hóa quá trình canh tác. Nhật ký đồng ruộng, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu sản xuất đang biến những gì trước đây chỉ được ghi nhớ bằng kinh nghiệm thành thông tin có thể quản lý, kiểm chứng và tạo giá trị.
Số hóa từ năm 2017
Thành lập năm 2017, HTX Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương lựa chọn một hướng đi không dễ dàng. Đó là sản xuất hữu cơ gắn với liên kết chuỗi và chuyển đổi số.
Theo bà Phạm Thị Lý, Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương, ngay từ khi thành lập, HTX đã xác định muốn sản xuất hữu cơ bền vững thì phải thay đổi cả phương thức quản lý “HTX xây dựng mô hình liên kết 5 nhà gồm nhà sản xuất, nhà quản lý, nhà khoa học, nhà phân phối và người tiêu dùng. Trong chuỗi này, chúng tôi đưa công nghệ vào để kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất, chứ không chỉ dừng ở việc làm ra sản phẩm hữu cơ”, bà Lý cho biết.
Năm 2017, HTX bắt đầu áp dụng công nghệ CheckVN để số hóa quá trình sản xuất. Dữ liệu được ghi nhận từ nhật ký sản xuất tại đầu bờ, qua các khâu sơ chế, chế biến, đóng gói và kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, thực phẩm của TP Hà Nội.
Mỗi luống rau được ghi lại quá trình canh tác, từ xuống giống, bón phân, xử lý dịch hại đến thu hoạch. Những thông tin vốn trước đây chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của người nông dân nay được lưu trữ và quản lý bằng dữ liệu.
“Công nghệ giúp chúng tôi kiểm soát được từ nhật ký sản xuất tại đầu bờ đến quá trình sơ chế, chế biến, đóng gói và cuối cùng là kết nối với người tiêu dùng. Khi người tiêu dùng quét mã QR, họ có thể biết sản phẩm được sản xuất như thế nào”, bà Lý nói.
Từ truy xuất nguồn gốc đến dữ liệu sản xuất tạo thêm giá trị
Số hóa cũng giúp HTX tổ chức sản xuất theo kế hoạch, liên kết chặt chẽ hơn giữa các thành viên và duy trì quy trình sản xuất hữu cơ. Phụ phẩm nông nghiệp được đưa trở lại vòng tuần hoàn để sản xuất chế phẩm sinh học, phân bón cho đồng ruộng. Theo bà Lý, việc số hóa và minh bạch chuỗi sản xuất không chỉ giúp quản lý mà còn tác động trực tiếp đến giá trị sản phẩm.
“Khi mình làm minh bạch được cả chuỗi thì người tiêu dùng tin tưởng hơn. Việc áp dụng công nghệ và tổ chức lại sản xuất giúp HTX tăng thu nhập khoảng 30-100% so với sản xuất thông thường; những sản phẩm được chế biến sâu còn có mức tăng cao hơn”, bà Lý cho biết.
Với người trực tiếp sản xuất, giá trị của sự thay đổi còn nằm ở môi trường làm việc. “Trước đây làm rau còn ngửi thấy mùi thuốc hóa học. Từ khi làm theo hướng hữu cơ, điều đầu tiên mình thấy là tốt cho sức khỏe. Sản phẩm do chính tay mình làm ra cũng có thể ăn được, rau ngon, giòn và ngọt hơn”, bà Nguyễn Thị Thơ, thành viên HTX chia sẻ.
Hà Nội cũng đang hình thành nền tảng dữ liệu rộng hơn. Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản của thành phố đã hướng dẫn, cấp tài khoản cho hơn 3.300 cơ sở và quản lý dữ liệu của hơn 12.300 sản phẩm được cấp mã QR.
Gần một thập kỷ theo đuổi một cách làm mới
Từ một vùng sản xuất nông nghiệp truyền thống, HTX Tiên Dương đang từng bước hình thành một cách làm khác: sản xuất hữu cơ, liên kết theo chuỗi và quản trị bằng dữ liệu.
Những nỗ lực ấy được ghi nhận khi HTX Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương được trao Giải thưởng Ngôi sao Hợp tác xã năm 2026 do Liên minh Hợp tác xã Việt Nam trao tặng.
Với HTX, đây là sự ghi nhận cho hành trình gần một thập kỷ kiên trì theo đuổi sản xuất hữu cơ, đồng thời là động lực để tiếp tục mở rộng vùng sản xuất, nâng chất lượng sản phẩm, ứng dụng công nghệ và phát triển thị trường. Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi không phải lúc nào cũng thuận lợi.
Năm 2019, dù được thành phố đánh giá cao về mô hình liên kết “5 nhà” và ứng dụng công nghệ số, HTX Tiên Dương không đủ điều kiện hưởng chính sách hỗ trợ theo Nghị định 98 do thời hạn hợp đồng thuê đất khi đó không đáp ứng yêu cầu.
Câu chuyện của Tiên Dương cho thấy dữ liệu có thể làm cho sản xuất minh bạch hơn, nhưng để một mô hình nông nghiệp thông minh phát triển bền vững, người sản xuất vẫn cần một nền tảng về đất đai, vốn và chính sách.
Và khi dữ liệu đã trở thành nền tảng, công nghệ sẽ bước vào những khâu trực tiếp hơn của sản xuất. Từ máy móc tự động hóa, nhà màng đến những mô hình chăn nuôi tiết kiệm đất, công nghệ đang tiếp tục thay đổi cách người nông dân Hà Nội tạo ra giá trị.
