Đất không thể nở thêm, nông nghiệp phải thông minh hơn (Bài 1)
Quỹ đất nông nghiệp Hà Nội đang chịu sức ép lớn từ đô thị hóa, trong khi người dân Thủ đô ngày càng đòi hỏi cao hơn về chất lượng và độ an toàn của nông sản. Bài toán đặt ra không còn là làm sao có thêm đất sản xuất, mà là làm thế nào tạo ra nhiều giá trị hơn trên phần đất đang có?
Hơn 400 mô hình đang chuyển mình
Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, những năm trước, sản xuất sinh thái, tuần hoàn, hữu cơ hay gắn với du lịch sinh thái chủ yếu mới dừng ở những mô hình đơn lẻ. Nay, xu hướng này đang phát triển mạnh.
Toàn thành phố hiện có hơn 400 mô hình sản xuất theo hướng chuyển đổi xanh, tuần hoàn, hữu cơ gắn với du lịch sinh thái, với giá trị sản phẩm từ các mô hình đa giá trị chiếm khoảng 40% tổng giá trị sản xuất toàn ngành nông nghiệp thành phố.
Trong khi đó, số mô hình nông nghiệp công nghệ cao cũng tăng nhanh. Năm 2020, Hà Nội có 164 mô hình, gồm 109 mô hình trồng trọt, 40 mô hình chăn nuôi và 15 mô hình thủy sản.
Áp lực về đất vẫn hiện hữu. Hà Nội hiện có khoảng 196.626ha đất nông nghiệp, chiếm khoảng 58,5% diện tích tự nhiên. Theo quy hoạch dài hạn, diện tích này sẽ tiếp tục thu hẹp. Bởi vậy, thay vì trông chờ vào mở rộng diện tích, hướng đi đang được đặt ra là nâng giá trị trên từng đơn vị đất.
Làm ít đất hơn nhưng tạo ra nhiều giá trị hơn
Theo ông Tường, các mô hình công nghệ cao dù quy mô nhỏ thường cho hiệu quả kinh tế cao hơn sản xuất đại trà khoảng 20-30%.
Tại Đan Phượng, mô hình rau hữu cơ công nghệ cao của bà Đặng Thị Cuối, HTX Sản xuất rau hữu cơ công nghệ cao Cuối Quý đạt giá trị 6- 7 tỷ đồng/ha/năm, trong khi trước đó cùng diện tích trồng lúa, hoa màu chỉ cho thu nhập khoảng 150–200 triệu đồng/ha/năm.
Khoảng cách ấy cho thấy công nghệ, sản xuất xanh và tổ chức lại chuỗi giá trị không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn là bài toán kinh tế.
Hà Nội đang xây dựng nghị quyết thí điểm cho ba nhóm mô hình: nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và nông nghiệp đô thị; trong đó đề xuất thành phố đầu tư 100% kinh phí hạ tầng cho các mô hình thí điểm, gồm giao thông nội đồng, thủy lợi và hạ tầng số.
Từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp
Hướng chuyển đổi của Hà Nội không chỉ nằm ở việc đưa thêm máy móc vào đồng ruộng, mà được đặt trong một chương trình hành động ở tầm thành phố.
Thực hiện Chương trình hành động số 14-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội (triển khai Kết luận số 219-KL/TW của Bộ Chính trị về Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn), Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, đô thị hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số, chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị, với mục tiêu tăng trưởng GRDP nông, lâm, thủy sản bình quân 3,9-4,0%/năm. Hướng tới đưa Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo về nông nghiệp đô thị, trung tâm chế biến, thương mại và logistics nông sản của vùng Thủ đô và miền Bắc.
Mục tiêu đến năm 2030 là tỷ lệ sản phẩm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đạt trên 70% tổng sản phẩm nông nghiệp của thành phố, đi cùng việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Cùng với đó là hệ thống truy xuất nguồn gốc đã được triển khai từ năm 2018. Đến nay, hệ thống đã hướng dẫn, cấp tài khoản cho hơn 3.300 cơ sở và quản lý dữ liệu của hơn 12.300 sản phẩm được cấp mã QR truy xuất nguồn gốc.
Những con số này cho thấy một quá trình chuyển đổi đang diễn ra từ nhiều phía. Người nông dân thay đổi cách làm, sản xuất được số hóa, công nghệ được đưa vào từng công đoạn và thị trường ngày càng đòi hỏi minh bạch.
Đằng sau quá trình ấy là những câu chuyện cụ thể của người sản xuất. Nhưng trước khi nói đến máy móc hay dữ liệu, câu hỏi đầu tiên vẫn là: Liệu người nông dân có sẵn sàng thay đổi cách nghĩ về mảnh đất của mình hay không?
