AI tràn vào phim ngắn dọc Mỹ, các diễn viên ở Hollywood bị đẩy ra đường?
Từng được xem là “phao cứu sinh” cho diễn viên và ê-kíp Hollywood sau các cuộc đình công năm 2023, thị trường phim ngắn dọc (microdrama) tại Mỹ lại rơi vào khủng hoảng.
Cũng giống như ở Trung Quốc, phim ngắn dọc Mỹ đang đứng trước một nghịch lí. Chính ngành từng tạo thêm việc làm cho người trong nghề nay lại có nguy cơ thu hẹp cơ hội khi các nền tảng chuyển mạnh sang sản xuất nội dung bằng trí tuệ nhân tạo (AI).
Từ “phao cứu sinh” của Hollywood đến cuộc đua sản xuất bằng AI
Trung Quốc là nơi định hình ngành phim ngắn dọc hiện đại, với định dạng phim ngắn theo chiều dọc bùng nổ mạnh trong thời kì đại dịch. Vì vậy, khi các phim dọc do AI tạo ra bắt đầu tràn ngập thị trường Trung Quốc và xuất hiện những lo ngại rằng người lao động trong ngành có thể mất việc, đó cũng là tín hiệu đáng báo động đối với thị trường đang phát triển nhanh tại Mỹ.
Những cảnh báo này hiện dần trở thành hiện thực. Các công ty phục vụ thị trường Mỹ đang thử nghiệm ngày càng mạnh mẽ khả năng thu hút khán giả của những câu chuyện ngắn được tạo bằng AI. Một số nền tảng lựa chọn mô hình hoàn toàn dựa trên AI, như My Muse hay Inkitt Ironblood, thường tập trung vào các câu chuyện giả tưởng, cổ trang hoặc hành động - những thể loại vốn đòi hỏi ngân sách lớn nếu quay với diễn viên và bối cảnh thực.
Trong khi đó, những nền tảng lớn hơn như DramaBox, DramaWave và FlareFlow cũng ngày càng sử dụng diễn viên tổng hợp, bối cảnh nhân tạo và những nội dung được tạo từ câu lệnh cho AI. Kết quả đôi khi mang lại cảm giác kì lạ, nhưng đổi lại là tốc độ sản xuất nhanh và chi phí thấp hơn đáng kể.
Đây là thay đổi đặc biệt đáng chú ý với lực lượng lao động trong ngành giải trí tại Los Angeles. Sau các cuộc đình công ở Hollywood năm 2023, phim ngắn dọc từng trở thành một nguồn việc quan trọng khi các công việc truyền thống trong ngành điện ảnh và truyền hình sụt giảm. Diễn viên, quay phim, đạo diễn, nhà sản xuất và nhiều nhân sự hậu trường tìm thấy cơ hội mới trong các dự án phim dọc có thời gian sản xuất ngắn.
Nhưng nay, chính nguồn việc đó cũng bắt đầu co lại. Candace Mizga, diễn viên trong lĩnh vực phim dọc và đồng sáng lập nền tảng phim ngắn dọc Chera TV (một công ty không sử dụng AI) cho biết những người từng làm việc toàn thời gian trong lĩnh vực này đang phải quay lại công việc khác hoặc trở về nhà. Theo bà, sự thay đổi diễn ra đặc biệt mạnh trong vài tháng gần đây và ảnh hưởng đến cả diễn viên, ê-kíp sản xuất lẫn nhà sản xuất.
Chi phí chính là một trong những lí do khiến AI trở nên hấp dẫn. Một phim ngắn dọc quay người thật thường có ngân sách khoảng 100.000-300.000 USD. Trong khi đó, theo Axis AI Studios, một phim dọc do AI tạo ra với chất lượng hình ảnh chuyên nghiệp, thời lượng tương đương phim dài, có thể chỉ tốn khoảng 60.000-100.000 USD.
Thậm chí, nền tảng TrueShort từng cho biết một dự án AI dài 20-30 phút có thể được sản xuất với chi phí chỉ khoảng 1.000-3.000 USD. Khoảng cách còn thể hiện ở thời gian sản xuất. Holywater Tech, công ty sở hữu ứng dụng My Muse hoàn toàn sử dụng AI, cho biết một dự án AI có thể hoàn thành trong khoảng hai tuần, so với khoảng 12 tuần đối với một câu chuyện quay người thật.
Guy Shimoni, CEO và đồng sáng lập nền tảng Shortical, đưa ra một phép so sánh rõ hơn. Chẳng hạn, một chương trình quay trực tiếp có thể cần khoảng 50 người làm việc trong bảy ngày, trong khi phiên bản AI có thể chỉ cần năm người trong cùng khoảng thời gian.
Seedance 2.0 đẩy nhanh làn sóng thay thế diễn viên trong ngành phim ngắn dọc
Việc AI tiến vào phim ngắn dọc không hoàn toàn mới. Tuy nhiên, theo Shimoni, sự xuất hiện của công cụ tạo video AI Seedance 2.0 hồi tháng 2 đã khiến tốc độ ứng dụng công nghệ tăng mạnh.
Công cụ này gây chú ý với khả năng tạo các video có chuyển động và hiệu ứng ngày càng thuyết phục. Một video lan truyền mô phỏng Brad Pitt và Tom Cruise giao đấu cũng góp phần khiến giới sản xuất nhận ra rằng AI đã tiến tới mức có thể kể một câu chuyện tương đối hoàn chỉnh.
Theo Shimoni, sau khi Seedance 2.0 xuất hiện, chất lượng công nghệ đã đủ tốt để các công ty bắt đầu áp dụng rộng rãi. Tác động lên thị trường việc làm nhanh chóng trở nên rõ ràng, dù rất khó xác định chính xác bao nhiêu phần trong sự sụt giảm việc làm là do AI.
Maddie Grove, quản lí tài năng tại LEWK Management, đang đại diện cho khoảng 15 diễn viên hoạt động trong lĩnh vực phim dọc. Bà cho biết trước đây mỗi ngày có khoảng 15-20 dự án đăng tuyển diễn viên, nhưng đến tháng 6 con số này giảm xuống chỉ còn khoảng bốn dự án.
Kylie Karson, đồng sáng lập Chera TV và cũng là diễn viên phim dọc, cho biết số buổi thử vai của cô từng dao động 5-15 lần mỗi tuần. Hiện con số này chỉ còn khoảng hai.
Một số trường hợp cho thấy mối liên hệ với AI còn trực tiếp hơn. Lucia Lopez, nhà thiết kế sản xuất và đạo diễn, từng làm việc khoảng nửa năm với một công ty sản xuất tại Atlanta để thực hiện mỗi tháng một phim ngắn dọc cho nền tảng DramaShorts. Nhưng đến tháng 7, hợp đồng giữa hai bên bất ngờ chấm dứt khi công ty chuyển sang mô hình “hoàn toàn AI”. Theo Lopez, phía nền tảng không còn muốn các sản phẩm người thật đóng. Sự thay đổi diễn ra gần như ngay lập tức.
Jen Cooper, nhà sáng lập thương hiệu Vertical Drama Love, nhận xét tốc độ các ứng dụng đóng cửa toàn bộ quy trình sản xuất truyền thống rồi chuyển sang AI là điều đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, không phải tất cả doanh nghiệp đều cho rằng AI sẽ làm giảm tổng số việc làm. Shimoni lập luận rằng nếu AI giúp một dự án cần năm người thay vì 50 người, các nền tảng có thể sản xuất nhiều chương trình hơn. Khi quy mô sản xuất tăng đủ lớn, tổng nhu cầu nhân sự thậm chí có thể tăng.
Shortical hiện cho biết công ty đang thiếu người và tiếp tục tuyển dụng. Điều đó cho thấy cuộc tranh luận không đơn giản là “AI lấy việc của con người”. Vấn đề nằm ở chỗ AI có thể thay đổi hoàn toàn cơ cấu nhân lực như ít diễn viên và nhân sự trường quay hơn cho từng dự án, nhưng nhiều nhân sự công nghệ, hậu kì và vận hành hơn nếu số lượng chương trình tăng mạnh.
Không chỉ mất việc, người sáng tạo còn đối mặt nguy cơ bị sử dụng hình ảnh trái phép
Một trong những vấn đề nghiêm trọng hơn việc làm là quyền đồng ý của người sáng tạo. Các diễn viên phim dọc như Ashley BeLoat và Evan Gambardella từng phản ánh về việc một số nền tảng bị cáo buộc sử dụng màn trình diễn và hình ảnh của diễn viên từ các phim ngắn dọc quay người thật để tạo ra những dự án hoàn toàn bằng AI mà không có sự cho phép của họ.
Một số quảng cáo còn bị cáo buộc sử dụng AI để tạo ra những tình huống tình dục hóa hoặc lời thoại chưa từng được quay, chưa từng được diễn viên đồng ý.
Trước nguy cơ này, một số diễn viên đã bắt đầu đưa điều khoản về AI vào hợp đồng. Nhưng trên thực tế, điều khoản không phải lúc nào cũng đủ để bảo vệ họ.
Grove cho biết kể từ tháng 6, bà đã chứng kiến bốn trường hợp nền tảng vi phạm các điều khoản hợp đồng liên quan đến AI. Trong một số trường hợp, nền tảng thuê công ty quảng cáo bên thứ ba - đơn vị không có hợp đồng trực tiếp với diễn viên - rồi công ty này tự ý biến đổi nội dung theo hướng tình dục hóa, gây tranh cãi hoặc câu khách.
AI cũng đặt ra câu hỏi về quyền hình ảnh đối với những người không hề tham gia phim ngắn dọc. Một số khán giả và người theo dõi ngành nhận thấy các nhân vật trong The Rise of the Lycan Queen của DramaWave và Deny Me, Dragon King của DramaBox có ngoại hình rất giống nhân vật do Henry Cavill thủ vai trong The Witcher. Từ mái tóc trắng, bờ vai rộng đến đường viền hàm vuông và lông mày đậm, những điểm tương đồng đã khiến cộng đồng mạng đặt câu hỏi về cách AI được sử dụng trong quá trình tạo nhân vật.
Không chỉ diễn viên, biên kịch cũng có thể rơi vào vùng tranh chấp mới. Tess Dinerstein từng bán một kịch bản phim ngắn dọc chủ đề cướp biển cho DramaBox vào năm 2025. Trong quá trình chỉnh sửa kịch bản vào năm 2026, bà nói rõ với một lãnh đạo công ty rằng mình không muốn tác phẩm được chuyển thành phim AI.
Sau đó, vị lãnh đạo này rời công ty. Một thời gian sau, Dinerstein phát hiện tác phẩm đã được phát hành dưới dạng dự án AI.
Dinerstein thừa nhận DramaBox sở hữu đầy đủ quyền đối với kịch bản, nhưng bà không xem và cũng không quảng bá phiên bản AI. Với bà, một kịch bản không chỉ là nội dung có thể đưa vào hệ thống máy móc để sản xuất hàng loạt. Đó còn là những nhân vật, câu chuyện và cảm xúc được xây dựng trong quá trình sáng tác.
AI làm thay đổi cách giá trị sáng tạo được nhìn nhận
Từ góc nhìn của những người làm nghề, đây có thể là tổn thất lớn nhất mà AI mang lại: không chỉ lấy đi một phần công việc, mà còn làm thay đổi cách giá trị sáng tạo được nhìn nhận.
Tại Trung Quốc, hơn 95% số tựa phim ngắn dọc trong ba tháng đầu năm 2026 được cho là đã sử dụng AI trong quá trình sản xuất. Mỹ có thể đang đi theo cùng một hướng, nhưng tương lai cuối cùng vẫn phụ thuộc vào khán giả.
Eli Jane, diễn viên từng xuất hiện trong khoảng 30 phim ngắn dọc, cho rằng các công ty cuối cùng vẫn nhìn vào số liệu. Nếu khán giả không xem phim AI, doanh nghiệp sẽ không có lí do để tiếp tục sản xuất. Đó cũng là biến số quan trọng nhất của thị trường.
Martina Monti, diễn viên từng tham gia khoảng 40 phim ngắn dọc, đã tự theo dõi số lượng công việc diễn xuất phim dọc được đăng trên Actors Access trong các khoảng thời gian bảy ngày ở nhiều tháng khác nhau. Theo bà, dữ liệu quan sát cho thấy sự suy giảm cơ hội việc làm.
Với người lao động Hollywood, câu hỏi lúc này không còn đơn giản là AI có thể tạo ra một phim ngắn dọc rẻ đến mức nào. Câu hỏi lớn hơn là khán giả có chấp nhận những câu chuyện thiếu diễn viên thật, bối cảnh thật và dấu ấn trực tiếp của con người hay không?