CEO Phong Le: Muốn phát triển, AI cần phi tập trung như Bitcoin
CEO Phong Le của Strategy cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) nên đi theo con đường mà Bitcoin đã mở ra: Phi tập trung, không thuộc quyền kiểm soát của một chính phủ hay một nhóm doanh nghiệp.
Theo ông, nếu Bitcoin có Satoshi Nakamoto vào thời điểm khai sinh, AI “có thể cũng cần một Satoshi Nakamoto ngay lúc này” để định hình một hướng phát triển khác.
Trong cuộc đua AI hiện nay, sức mạnh công nghệ ngày càng tập trung vào một số ít doanh nghiệp sở hữu lượng dữ liệu khổng lồ, những mô hình AI tiên tiến và đặc biệt là hệ thống chip xử lí quy mô lớn. Đây chính là điều khiến Phong Le, CEO của Strategy (công ty nổi tiếng với chiến lược nắm giữ Bitcoin quy mô lớn) đặt ra một câu hỏi khác: Liệu AI có nhất thiết phải được xây dựng theo mô hình tập trung như hiện nay?
Trên một podcast với Natalie Brunell hôm 22/9, CEO Phong Le cho rằng AI cần một thứ tương đương với Bitcoin, tức một công nghệ có tính phi tập trung, không thuộc chủ quyền của riêng một quốc gia và không nằm hoàn toàn trong tay một vài công ty.
Với ông, Bitcoin và AI là hai trong những công nghệ quan trọng nhất của thế kỉ XXI. Strategy, theo cách nhìn này, nằm ở giao điểm của hai lĩnh vực khi vừa xây dựng hoạt động phần mềm, vừa sử dụng Bitcoin làm tài sản dự trữ chiến lược.
Bitcoin đã tạo ra một mô hình khác cho công nghệ
Bitcoin ra đời với một ý tưởng khá khác biệt so với hệ thống tài chính truyền thống. Thay vì để một ngân hàng trung ương hoặc một tổ chức duy nhất kiểm soát toàn bộ hệ thống, mạng lưới Bitcoin được vận hành bởi một mạng lưới máy tính phân tán trên toàn cầu.
Người đứng sau ý tưởng này là Satoshi Nakamoto, một danh tính bí ẩn cho đến nay vẫn chưa được xác định chắc chắn. Sau khi đưa Bitcoin vào hoạt động, Satoshi dần rút khỏi dự án và mạng lưới tiếp tục vận hành mà không cần một “ông chủ” duy nhất. Chính đặc điểm đó là điều CEO Phong Le muốn AI học hỏi.
Theo CEO Strategy, AI nên được “phi tập trung” và trở thành một loại hạ tầng mang tính hàng hóa, thay vì một công nghệ nằm trong tay một số ít doanh nghiệp. Ông cho rằng năng lực tính toán phục vụ AI có thể được phân bổ trên nhiều hệ thống máy tính ở khắp thế giới, thay vì để một số tập đoàn lớn nắm phần lớn GPU – bộ xử lí đặc biệt quan trọng đối với việc huấn luyện và vận hành các mô hình AI.
Đây là vấn đề ngày càng đáng chú ý khi cuộc đua AI đang đòi hỏi lượng tài nguyên tính toán khổng lồ. Những mô hình AI lớn cần hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn chip xử lí mạnh cùng hệ thống trung tâm dữ liệu và nguồn điện tương ứng.
Trong cấu trúc hiện tại, những doanh nghiệp có vốn lớn, dữ liệu lớn và khả năng tiếp cận chip tốt có lợi thế đáng kể. Điều này tạo ra một vòng xoáy là mô hình càng lớn cần càng nhiều tính toán, càng nhiều tính toán lại càng đòi hỏi vốn và hạ tầng. Cuối cùng nó khiến khoảng cách giữa các công ty hàng đầu và phần còn lại có thể ngày càng rộng.
CEO Phong Le cho rằng một mô hình AI phi tập trung có thể tạo ra sự cân bằng khác. Ông cũng cho rằng thị trường có thể thúc đẩy những mô hình AI tiên tiến đi theo hướng mã nguồn mở. Theo lập luận của CEO Phong Le, Bitcoin đã chứng minh rằng một hệ thống có thể phát triển trong thời gian dài dựa trên các quy tắc công khai và mạng lưới phân tán, thay vì phụ thuộc vào một tổ chức trung tâm.
CEO Phong Le: “AI cần một Satoshi Nakamoto”
Câu nói gây chú ý nhất của Phong Le là AI “có thể cần Satoshi Nakamoto ngay lúc này”. Tất nhiên, đây không nhất thiết là lời kêu gọi tìm kiếm một cá nhân cụ thể. Satoshi ở đây có thể được hiểu như biểu tượng cho một cách tiếp cận: Xây dựng một nền tảng công nghệ có tính mở, phi tập trung và không trao quyền kiểm soát tuyệt đối cho một nhóm nhỏ.
CEO Phong Le cho rằng đó cũng là tinh thần từng được đặt ra trong những ngày đầu của OpenAI, khi tổ chức này được thành lập với tham vọng phát triển AI theo hướng có lợi cho toàn nhân loại. Tuy nhiên, AI ngày nay đã trở thành một ngành công nghiệp với những khoản đầu tư hàng chục tỉ USD, khiến cuộc cạnh tranh về mô hình, dữ liệu, chip và trung tâm dữ liệu ngày càng gay gắt.
Trong cách nhìn của CEO Phong Le, câu hỏi quan trọng không chỉ là AI có thể thông minh đến đâu, mà còn là ai sở hữu AI, ai kiểm soát hạ tầng AI và ai quyết định cách công nghệ này được sử dụng. Ông dẫn trường hợp của Jensen Huang, CEO Nvidia và Elon Musk như những nhân vật từng bày tỏ quan điểm rằng AI không nên bị kiểm soát bởi một nhóm quá nhỏ.
Tuy nhiên, mô hình phi tập trung cũng đặt ra những bài toán không dễ giải. AI không giống Bitcoin. Một hệ thống tiền kĩ thuật số có thể dựa trên một bộ quy tắc tương đối rõ ràng, trong khi AI liên quan đến dữ liệu, bản quyền, an toàn, quyền riêng tư, trách nhiệm pháp lí và những quyết định có thể tác động trực tiếp tới con người.
Vì thế, câu hỏi về “AI phi tập trung” không chỉ là vấn đề công nghệ. Nó còn liên quan đến cách xã hội phân chia quyền lực và trách nhiệm trong kỉ nguyên AI.
Dù vậy, CEO Phong Le giữ thái độ lạc quan. Ông nói không lo AI “hủy diệt thế giới”, đồng thời kì vọng công nghệ này sẽ khiến con người thông minh hơn. Thay vì tập trung vào kịch bản AI thay thế con người, CEO Phong Le nhìn AI như một công cụ có thể mở rộng năng lực trí tuệ của con người.
Cuộc tranh luận lớn hơn: kiểm soát AI hay thúc đẩy AI?
Quan điểm của CEO Phong Le xuất hiện cùng ngày với một lập luận tương tự từ Brian Armstrong, CEO Coinbase. Armstrong phản đối điều ông gọi là nhóm “AI doomers”, tức là những người nhấn mạnh các kịch bản tiêu cực và rủi ro nghiêm trọng từ AI. Ông lập luận rằng AI đang được sử dụng để giải quyết những vấn đề như ung thư, bệnh tim và tai nạn giao thông, đồng thời cảnh báo rằng làm chậm tiến bộ công nghệ không nhất thiết khiến xã hội an toàn hơn.
Hai quan điểm này gặp nhau ở một điểm: AI được nhìn nhận trước hết như một công nghệ có khả năng tạo ra những thay đổi lớn, thay vì chỉ là một nguồn rủi ro cần hạn chế.
Nhưng cách tiếp cận của CEO Phong Le bổ sung thêm một câu hỏi quan trọng: Nếu AI thực sự trở thành một trong những công nghệ nền tảng của thế kỉ XXI, cấu trúc sở hữu và kiểm soát nó sẽ được thiết kế như thế nào?
Đây cũng là nơi Bitcoin trở thành một phép so sánh đáng chú ý. Bitcoin không phải một mô hình có thể bê nguyên sang AI, nhưng sự tồn tại của nó cho thấy một công nghệ có thể được xây dựng theo cách phân tán thay vì phụ thuộc vào một trung tâm quyền lực duy nhất.
Trong khi đó, thị trường tiền mã hóa cũng đang trải qua một giai đoạn tích cực. Bitcoin đã tăng lên mức cao nhất trong 8 tháng, còn Ethereum đạt mức cao nhất trong 7 tháng. Tại thời điểm nguồn tin được công bố, Bitcoin giao dịch quanh 86.128 USD.
Cổ phiếu Strategy, mã MSTR, giảm khoảng 0,33% trong phiên giao dịch giữa ngày. Trên Stocktwits, tâm lí của nhà đầu tư cá nhân đối với MSTR vẫn nằm trong vùng “bullish”, trong khi mức độ thảo luận duy trì ở mức cao.
Tuy nhiên, những biến động của giá cổ phiếu hay Bitcoin chỉ là phần bề mặt của câu chuyện. Điều đáng chú ý hơn nằm ở cuộc tranh luận mà Phong Le đặt ra: Khi AI ngày càng trở thành hạ tầng quan trọng của nền kinh tế, liệu tương lai của công nghệ này sẽ được quyết định bởi một số ít tập đoàn sở hữu sức mạnh tính toán khổng lồ, hay một hệ sinh thái rộng mở hơn sẽ hình thành?