Con mắc kẹt trong tình yêu độc hại: Cha mẹ đừng là 'cánh cửa đóng kín'
Làm gì khi con hoảng loạn, kiệt quệ vì người yêu kiểm soát? Chuyên gia tâm lí hướng dẫn cách cha mẹ đồng hành cùng con vượt qua khủng hoảng tinh thần.
Thời gian qua, những vụ việc đau lòng liên quan đến tâm lí chiếm hữu và ghen tuông cực đoan trong quan hệ tình yêu đang gióng lên hồi chuông cảnh báo cho xã hội. Từ việc buộc phải cung cấp mật khẩu mạng xã hội, báo cáo lịch trình từng phút đến bị kiểm soát bạn bè và đe dọa khi muốn chia tay, những hành vi tưởng như xuất phát từ việc “quá yêu” thực chất lại là dấu hiệu của một mối quan hệ độc hại.
Khi “quan tâm trở thành chiếc lồng vô hình
Ở lứa tuổi học đường, những rung động đầu đời thường bắt đầu rất nhẹ nhàng, từ một ánh mắt, món quà nhỏ hay những tin nhắn động viên nhau trong mùa thi. Tuy nhiên, ranh giới giữa tình cảm lành mạnh và sự kiểm soát độc hại đôi khi rất mong manh, đặc biệt là khi trẻ thiếu đi sự định hướng, đồng hành từ gia đình.
BSCKII Nguyễn Thanh Sang – Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) cho biết, gần đây không ít trẻ tìm đến phòng khám trong trạng thái hoảng loạn, mất ngủ, kiệt quệ về tinh thần sau khi mắc kẹt trong những mối quan hệ mà các em từng nghĩ là tình yêu.
Đáng chú ý, sự kiểm soát thường không xuất hiện ngay dưới hình thức bạo lực. Nó có thể bắt đầu bằng những lời nói tưởng chừng rất ngọt ngào như “vì yêu nên mới ghen”, “vì sợ mất em nên mới muốn biết mọi thứ”. Từ đó, việc kiểm tra điện thoại, yêu cầu mật khẩu hay chất vấn khi trẻ trả lời tin nhắn chậm dần được xem như biểu hiện bình thường của tình yêu.
Thực tế, một mối quan hệ lành mạnh phải dựa trên sự tin tưởng và tôn trọng, thay vì biến đối phương thành đối tượng bị giám sát liên tục.
Kiểm soát không gian riêng trên môi trường số
Phân tích của BSCKII Nguyễn Thanh Sang cho thấy, một trong những dấu hiệu rõ nhất của tình yêu kiểm soát là việc xâm phạm không gian riêng tư trên môi trường số. Khi một người liên tục yêu cầu đối phương cung cấp mật khẩu mạng xã hội, kiểm tra tin nhắn, cuộc gọi hoặc đòi biết mọi hoạt động cá nhân, đó không còn đơn thuần là sự quan tâm.
Sự kiểm soát này cũng có thể mở rộng sang quỹ thời gian và các mối quan hệ xã hội. Trẻ bị yêu cầu phải báo cáo mình đang ở đâu, đi với ai, làm gì; chỉ cần phản hồi chậm cũng có thể nhận hàng loạt tin nhắn trách móc hoặc những lời đe dọa. Đáng lo ngại hơn, đối phương có thể tìm cách khiến trẻ xa rời bạn bè, người thân và dần phụ thuộc hoàn toàn vào mối quan hệ tình cảm.
“Ghen tuông không thể trở thành lí do để biện minh cho hành vi kiểm soát, cô lập hay đe dọa. Khi những biểu hiện này tiếp tục leo thang, mối quan hệ nguy cơ cao sẽ chuyển thành đeo bám, đe dọa phát tán hình ảnh riêng tư, gây áp lực tinh thần hoặc tống tiền cảm xúc khi trẻ muốn chấm dứt”, bác sĩ Sang nhấn mạnh.
Điều đáng lo không chỉ nằm ở hành vi của người kiểm soát mà còn ở sự thay đổi tiêu cực của chính nạn nhân. Khi phải sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài, trẻ có thể thu mình, lệ thuộc cảm xúc, luôn tự trách bản thân sau mỗi lần xảy ra mâu thuẫn và hình thành nỗi sợ hãi khi muốn bảo vệ chính mình.
Có những em dù đang chịu tổn thương vẫn cố gắng thay đổi bản thân để làm đối phương hài lòng vì sợ mất người yêu, sợ cô đơn hoặc sợ bị trả thù. Quá trình này diễn ra âm thầm nhưng có thể khiến một đứa trẻ vốn năng động trở nên lầm lì, mất hứng thú, sa sút học tập và suy giảm niềm tin vào cuộc sống.
Theo chuyên gia, thước đo quan trọng để nhận biết một mối quan hệ lành mạnh không phải là hai người dành cho nhau bao nhiêu thời gian, mà là trẻ có được tôn trọng hay không. Trẻ có quyền từ chối điều mình không muốn, có không gian riêng và cảm thấy an toàn cả về thể chất lẫn tinh thần – đó mới là điều cần được quan tâm.
Cha mẹ đừng biến mình thành “cánh cửa đóng kín” cuối cùng
BSCKII Nguyễn Thanh Sang cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến trẻ mắc kẹt trong mối quan hệ độc hại là sự thiếu đồng hành của gia đình. Không ít phụ huynh vẫn xem tình cảm tuổi học trò là chuyện “vớ vẩn”, cho rằng trẻ yêu rồi sẽ tự quên. Khi phát hiện vấn đề, phản ứng đầu tiên của họ đôi khi lại là trách mắng: tại sao con lại dại dột, tại sao không chia tay hay tại sao để mọi chuyện xảy ra như vậy.
Cách phản ứng này vô tình khiến trẻ càng thu mình và lựa chọn im lặng. Khi không còn cảm thấy an toàn để chia sẻ với cha mẹ, trẻ dễ tiếp tục âm thầm chịu đựng cho đến khi vấn đề vượt quá khả năng kiểm soát.
Thay vì phán xét, người lớn cần giúp trẻ hiểu rằng các em không có lỗi khi trở thành nạn nhân của hành vi kiểm soát, đe dọa hoặc thao túng tâm lí. Điều quan trọng là tạo cho trẻ cảm giác gia đình luôn là nơi an toàn để trở về, được lắng nghe và bảo vệ.
Khi xuất hiện dấu hiệu đe dọa, cưỡng ép, bạo lực ngôn từ hoặc nguy cơ gây hại, yếu tố an toàn của trẻ phải được đặt lên hàng đầu. Gia đình không nên xử lí bằng những phản ứng bộc phát mà cần tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý và y tế kịp thời.
“Nếu trẻ đột ngột thu mình, học tập sa sút nghiêm trọng hoặc phải chịu áp lực kéo dài từ các mối quan hệ tình cảm, phụ huynh nên chủ động đưa trẻ đi tư vấn, thăm khám tâm lí”, bác sĩ Sang khuyến cáo.
