Giám đốc VNPT UAV Lab: UAV chỉ là đầu chuỗi, giá trị nằm ở dữ liệu
Tại diễn đàn trong khuôn khổ lễ kỉ niệm Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 chiều 9/10, ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab (Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển thiết bị bay không người lái thuộc VNPT-IT), cho rằng kinh tế tầm thấp chỉ tạo giá trị khi dữ liệu từ thiết bị bay được thu thập, xử lí và dùng chung.
UAV chỉ đứng ở đầu chuỗi giá trị
UAV đã xuất hiện khoảng 30 năm và được dùng nhiều trong quay chụp, nông nghiệp. Tuy nhiên, theo ông Bảo, thiết bị bay mới chỉ đứng ở đầu chuỗi giá trị. Phía sau là dữ liệu do thiết bị tạo ra, là nền tảng và trí tuệ nhân tạo (AI) để xử lí dữ liệu, và cuối cùng là phần mang lại giá trị lớn nhất: mô hình kinh doanh mới, việc làm mới và công cụ cho quản lí nhà nước.
Vấn đề nằm ở chỗ mỗi hãng sản xuất trên thế giới đều có nền tảng bay riêng. Vài thiết bị cùng bay thì không sao, nhưng khi số lượng lên tới hàng trăm, hàng nghìn, việc mỗi hãng một nền tảng tạo ra sự rời rạc. VNPT vì vậy phát triển lớp nền quản lí không phụ thuộc nhà cung cấp thiết bị. Đơn vị nào có thiết bị đều có thể kết nối, điều phối và giao nhiệm vụ trên cùng một hệ thống.
Trên hệ thống này, thiết bị bay tự động theo kế hoạch thay vì do người điều khiển trực tiếp, giảm rủi ro và công sức. Theo ông Bảo, thay vì một người điều khiển một thiết bị, qua nền tảng, một người có thể vận hành nhiều thiết bị. Lớp nền này cũng là nơi phát triển các ứng dụng theo ngành dọc, từ quản lí tài nguyên đất đến giám sát.
Từ đầu tư manh mún sang nền tảng dùng chung
Ông Bảo chỉ ra hạn chế của cách đầu tư lâu nay: mỗi bài toán, như nông nghiệp hay quản lí đất, lại có một dự án, một nền tảng riêng. Hệ quả là thiết bị không tái sử dụng được, trong khi UAV “tương đối đắt” và chỉ hiệu quả khi phục vụ nhiều mục đích. Các hệ thống do nhiều đơn vị phát triển cũng khó liên thông, khiến ngành này khó dùng dữ liệu không gian của ngành khác.
Trong chương trình phát triển kinh tế tầm thấp, theo ông Bảo, cần định hình ngay từ đầu các nền tảng dùng chung, gồm dữ liệu không gian, phần điều hành và quản lí thiết bị. Để quản lí bầu trời tầm thấp, cần một hệ thống quản lí phương tiện bay không người lái (UTM), tương tự hệ thống quản lí không lưu (ATM) đang theo dõi máy bay có người lái. Trên hệ thống đó, thông tin thiết bị nào đang bay ở đâu, ai điều khiển được tập trung về một nơi và chia sẻ cho các bên liên quan.
Bay hằng ngày thay cho ảnh vệ tinh
Lợi thế lớn của UAV là dữ liệu không gian, gồm ảnh trực giao, mô hình 3D, dữ liệu về đất, cây trồng, rừng, nước và không khí. Trước đây, các dữ liệu này chủ yếu đến từ vệ tinh. Theo ông Bảo, vệ tinh kém hơn về độ phân giải, độ chính xác và tần suất cập nhật so với UAV bay định kì hằng ngày, thậm chí theo giờ.
Trong nông nghiệp, UAV phun thuốc, gieo hạt, rải phân đã quen thuộc với nông dân. Bước tiếp theo là nông nghiệp chính xác: thay vì phun thuốc cho cả cánh đồng khi có sâu, cảm biến đa phổ cho biết đúng khu vực nào đang có sâu bệnh hay thiếu dinh dưỡng để xử lí riêng. Cách làm này giảm chi phí và lượng hóa chất, hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.
Với tài nguyên đất, VNPT đã triển khai UAV giám sát biến động đất đai. Thiết bị bay định kì để phát hiện thay đổi hoặc vi phạm, như một ngôi nhà mọc lên trên đất nông nghiệp hay công trình xây sai phép, sai thiết kế. Theo ông Bảo, việc phát hiện có thể làm tự động bằng thuật toán và AI, phục vụ quản lí đô thị và thanh tra.
.jpg)
