Nghệ sĩ Mai Chung: Chuyển đổi số di sản, giữ 'màu' ca Huế giữa dòng chảy âm nhạc số
Nhân dịp 20/10, cùng lắng nghe câu chuyện của nghệ sĩ Mai Chung - người phụ nữ lặng lẽ ôm cây đàn nguyệt, dùng tư duy sáng tạo đương đại và kĩ thuật số hóa để chắp cánh cho những làn điệu ca Huế tiếp tục dội vang trong nhịp sống hôm nay.
Giữ "màu" ca Huế trong cấu trúc nhạc mới
Nhân dịp Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, nghệ sĩ Mai Chung - nhạc công đàn nguyệt, ca sĩ thuộc Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế - chia sẻ với phóng viên Một Thế Giới về việc giữ gìn di sản Cố đô Huế trong dòng chảy âm nhạc số hiện nay.
Đằng sau vóc dáng nhỏ nhắn và phong thái dịu dàng đặc trưng của người phụ nữ xứ Cố đô là một tinh thần lao động nghệ thuật bền bỉ, kiên cường. Trong hơn 6 năm qua, chị đã tự đầu tư thực hiện khoảng 170 MV âm nhạc, trong đó có hơn 50 tác phẩm chuyên sâu về ca Huế và dân ca Huế, mở ra một hướng đi mới trong việc đưa di sản văn hóa phi vật thể tiếp cận công chúng đương đại.
Giữa không gian trầm mặc của sông Hương và những nhịp cầu Tràng Tiền lịch sử, sự ra đời của MV Thuyền chèo lơ lửng bên bờ cố kinh đánh dấu một cột mốc đặc biệt trong sự nghiệp của Mai Chung. Đây là tác phẩm được sáng tác bởi Trúc Đồng - một nhạc sĩ trẻ trưởng thành từ vùng đất miền Tây Nam Bộ rợp bóng dừa.
Sự giao thoa giữa tâm hồn rộng mở, chất phác của miền Tây sông nước với nét đằm thắm, sâu lắng của âm hưởng Huế đã tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật đầy sức hút.
Nói về cơ duyên này, nghệ sĩ Mai Chung chia sẻ với Một Thế Giới: "Nhạc sĩ Trúc Đồng tuy không sinh ra tại Huế nhưng lại sở hữu một sự nhạy cảm đặc biệt với chiều sâu văn hóa nơi đây. Tác phẩm không thuần túy mô tả một câu chuyện tình yêu đôi lứa thông thường, mà khắc họa cuộc gặp gỡ giữa những tâm hồn tri âm. Họ tìm thấy sự thấu hiểu qua tiếng đàn, tiếng hát và sự đồng điệu trước thiên nhiên Huế. Khi trực tiếp thể hiện từng lời ca, tôi cảm nhận rõ không gian để gửi gắm những ẩn khuất nội tâm - những điều vốn rất khó giải bày bằng ngôn ngữ đời thường".
Điểm đột phá của Thuyền chèo lơ lửng bên bờ cố kinh nằm ở cách đan cài khéo léo các làn điệu cổ như Lý hoài nam (Lý chiều chiều) và Hành vân vào một cấu trúc sáng tác hoàn toàn mới. Đối với một nghệ sĩ được đào tạo bài bản về nhạc cụ truyền thống như Mai Chung, đây vừa là cơ hội vừa là bài toán nghệ thuật khắt khe.
Để giữ vững tinh thần ca Huế mà không khiến bài hát trở nên khiên cưỡng hay cũ kĩ, chị nhấn mạnh vào việc thấu hiểu bản chất làn điệu trước khi cất giọng. Sự tham gia của các làn điệu cổ không chỉ đóng vai trò trang trí hay tạo điểm nhấn không gian, mà trực tiếp tham gia vào việc diễn tả chuyển biến tâm trạng của nhân vật.
Kĩ thuật thể hiện đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng đường luyến, nét rung và độ ngân đặc trưng của hệ thống hơi nhạc Huế. Nếu xử lí theo phương pháp thanh nhạc đại chúng thông thường, tác phẩm sẽ ngay lập tức mất đi tính bản sắc.
Người nghệ sĩ phải nhập vai hoàn toàn vào hoàn cảnh câu chuyện, lí giải được nguồn gốc của nỗi buồn và nguyên do tiếng hát vang lên lơ lửng trên dòng sông Hương. Sự thấu cảm sâu sắc đó chính là chất xúc tác biến các kĩ thuật xướng âm thành cảm xúc tự nhiên, chạm đến trái tim người nghe.
Chuyển đổi số di sản: Đưa âm nhạc truyền thống lên nền tảng số
Trong bối cảnh bùng nổ của truyền thông đa phương tiện, việc bảo tồn nghệ thuật truyền thống đang đứng trước những thách thức lẫn cơ hội chưa từng có. Với Mai Chung, việc thực hiện hàng chục MV ca Huế không dừng lại ở sở thích cá nhân, mà là một chiến lược dài hạn nhằm "số hóa" và đưa di sản thoát khỏi phạm vi hẹp của các không gian biểu diễn cổ truyền.
Chị trải lòng về khát vọng đưa ca Huế tiếp cận thế hệ trẻ: "Các không gian biểu diễn truyền thống như nhà hát hay thuyền rồng trên sông Hương giữ vai trò cốt lõi trong việc duy trì không gian văn hóa nguyên bản. Tuy nhiên, để ca Huế tiếp tục sống trong đời sống đương đại, chúng ta phải chủ động đưa di sản lên các nền tảng số như YouTube, Spotify hay mạng xã hội. Đó là nơi thế hệ trẻ sinh sống và tiếp nhận thông tin hàng ngày".
Chị tin rằng quá trình giữ gìn và phát triển di sản không thể dựa vào nỗ lực đơn độc của một cá nhân. Việc mỗi nghệ sĩ đóng góp những sản phẩm âm nhạc chỉn chu trên không gian mạng sẽ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, giúp công chúng trẻ dễ dàng nhận diện, thưởng thức và tự hào về vốn cổ của dân tộc.
Có thể thấy rõ sự nghiêm túc trong việc ứng dụng công nghệ thu âm và ghi hình hiện đại trong hành trình thực hiện MV của Mai Chung. Toàn bộ các sản phẩm đều được sản xuất với tiêu chuẩn âm thanh phòng thu chất lượng cao, đi cùng kĩ thuật quay phim độ phân giải 4K nhằm tôn vinh trọn vẹn cảnh sắc thiên nhiên và kiến trúc Cố đô.
Về mặt âm thanh, việc thu âm đa kênh kết hợp công nghệ xử lí hậu kì tân tiến giúp tái tạo một cách trung thực nhất âm sắc đặc trưng của cây đàn nguyệt, đàn tranh, cùng chất giọng mộc mạc nhưng giàu tính tự sự của nghệ sĩ. Những nốt rung, nốt nhấn tinh tế vốn dễ bị sai lệch hoặc triệt tiêu khi ghi âm thủ công trước đây nay đã được bảo toàn nguyên vẹn.
Về mặt thị giác, các góc quay flycam từ trên cao kết hợp cùng ánh sáng tự nhiên đã tái hiện hình ảnh sông Hương, vòm cây, bến nước xứ Huế vừa thơ mộng vừa hiện đại. Sự kết hợp hài hòa giữa thị giác mãn nhãn và thính giác chuẩn mực tạo nên một sản phẩm văn hóa số hoàn chỉnh, vừa đáp ứng tiêu chuẩn thẩm mỹ hiện đại, vừa lưu trữ dữ liệu chuẩn xác cho công tác nghiên cứu di sản sau này.
Nhìn lại chặng đường hơn 6 năm bền bỉ cống hiến cho âm nhạc truyền thống, Mai Chung đại diện cho hình ảnh người phụ nữ Việt Nam hiện đại: dịu dàng, trầm tĩnh nhưng ẩn chứa một bản lĩnh kiên cường. Giữa dòng chảy gấp gáp của âm nhạc thị trường, việc lựa chọn theo đuổi và đầu tư cho ca Huế đòi hỏi sự hy sinh lớn về thời gian, công sức.
Nhân ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, nghệ sĩ Mai Chung bộc bạch: "Làm nghệ thuật truyền thống chưa bao giờ là con đường bằng phẳng. Nó đòi hỏi người nghệ sĩ phải biết chấp nhận sự tĩnh lặng và kiên trì với sự lựa chọn của mình. Với tôi, niềm hạnh phúc lớn nhất mỗi ngày là được ôm cây đàn nguyệt, được cất tiếng hát và biết rằng những nỗ lực của mình đang góp phần để lại những giá trị văn hóa chân thực cho các thế hệ mai sau".
Hành trình của Mai Chung với Thuyền chèo lơ lửng bên bờ cố kinh không chỉ là một nét chấm phá đẹp trong sự nghiệp cá nhân, mà còn cung cấp một gợi mở thực tiễn cho bài toán bảo tồn di sản: khi giá trị truyền thống được chắp cánh bởi tư duy sáng tạo đương đại và công nghệ hiện đại, di sản sẽ không bị đóng khung trong quá khứ mà sẽ tiếp tục dội vang trong nhịp sống hôm nay.
