Nông nghiệp công nghệ cao Tây Nguyên: Doanh thu 500-700 triệu đồng/ha, rào cản ở đâu?
Gia Lai có gần 70 dự án trồng trọt ứng dụng công nghệ cao. Nhiều mô hình đạt doanh thu 500-700 triệu đồng/ha, trong khi sản xuất thông thường chỉ khoảng 120-150 triệu đồng/ha. Song theo lãnh đạo ngành nông nghiệp Gia Lai và các chuyên gia, mua thiết bị hiện đại chưa đủ để có lãi.
Nông nghiệp công nghệ cao ở Tây Nguyên: Lợi thế lớn, thách thức không nhỏ
Theo bà Đoàn Hương Sơn, Đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Tây Nguyên có khoảng 2,67 triệu ha đất trồng trọt. Vùng này dẫn đầu cả nước về sản lượng cà phê, hồ tiêu, bơ, chanh leo. Diện tích sầu riêng cũng tăng dần.
Tuy vậy, sản xuất còn nhỏ lẻ, các khâu từ trồng đến chế biến, tiêu thụ chưa gắn kết chặt chẽ. Năng lực chế biến sâu, tức làm ra sản phẩm có giá trị cao hơn nguyên liệu thô, còn hạn chế. Thiếu nước tưới, đất suy thoái và dịch hại diễn biến phức tạp là những khó khăn khác.
.webp)
Bà Sơn cho rằng cần chuyển từ mở rộng sản xuất sang nâng năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm, gắn với bảo vệ tài nguyên và giảm phát thải. Ngành trồng trọt đề xuất sáu nhóm giải pháp, gồm: Hoàn thiện quy hoạch và quản lý đất đai; Nâng chất lượng giống và kỹ thuật canh tác; Tăng cường giám sát, phòng trừ dịch hại; Phát triển thị trường và liên kết các khâu sản xuất, chế biến, tiêu thụ; Hoàn thiện chính sách tín dụng, thu hút đầu tư và đào tạo nhân lực, thúc đẩy chuyển đổi số.
Về phía nông dân, bà Sơn đề nghị tuân thủ quy trình kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất và tham gia các chuỗi liên kết.
Công nghệ cao cho doanh thu cao hơn
Ông Đoàn Ngọc Có - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, cho biết tỉnh đã thu hút gần 70 dự án trồng trọt ứng dụng công nghệ cao. Khoảng 204 dự án chăn nuôi công nghệ cao đã được cấp chứng nhận đầu tư.
Doanh thu bình quân của sản xuất thông thường khoảng 120-150 triệu đồng/ha. Nhiều mô hình công nghệ cao đạt 500-700 triệu đồng/ha, thậm chí hàng tỷ đồng/ha. Việc làm theo quy trình đạt tiêu chuẩn, có chứng nhận còn giúp sản phẩm đồng đều hơn và dễ xuất khẩu hơn.
Tuy nhiên, ông Có chỉ ra các rào cản từ chi phí đầu tư ban đầu cao, sản xuất manh mún, người dân khó tiếp cận công nghệ.
Bà Nguyễn Thị Anh Nguyên, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Gia Lai, cho biết tỉnh tập trung vào cà phê, hồ tiêu, cao su, chanh dây, sầu riêng, rau quả và chăn nuôi. Tỉnh ưu tiên tưới tiết kiệm, giống chất lượng cao, cơ giới hóa, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc. Sau khi sáp nhập, không gian phát triển rộng hơn, mở ra cơ hội hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung.
Gia Lai ưu tiên thu hút doanh nghiệp có năng lực công nghệ, tài chính và phương án tiêu thụ rõ ràng. Theo bà Nguyên, không nên chạy theo diện tích hay số lượng dự án. Thước đo phải là hiệu quả kinh tế, chất lượng sản phẩm, khả năng tiêu thụ, thu nhập của người dân và kết quả bảo vệ rừng.
Kiểm soát chất lượng từ đầu vào
Ông Có cho biết ngành nông nghiệp Gia Lai đang siết chất lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Cơ quan chuyên môn phối hợp với công an và quản lý thị trường để thanh tra, kiểm tra. Hành vi sản xuất, kinh doanh giống, phân bón, thuốc giả, nhái, kém chất lượng hoặc dùng chất cấm sẽ bị xử lý nghiêm.
Với cà phê, ông khuyến nghị người dân và doanh nghiệp ưu tiên giống của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI). Đơn vị này có cơ sở cung ứng tại Gia Lai.
Theo ông Có, kiểm soát đầu vào còn quan trọng với xuất khẩu. Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và Hàn Quốc đều yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Lô hàng không đạt chuẩn có nguy cơ bị từ chối nhập khẩu, trả về hoặc phải truy tìm nguyên nhân vi phạm.
Ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, cho rằng công nghệ cao cần giúp giảm chi phí đầu vào, nâng chất lượng và minh bạch dữ liệu sản xuất. Với cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, bơ, chanh leo, nên ưu tiên giống sạch, cảm biến theo dõi đất, hệ thống tưới và bón phân tự động, cùng công nghệ bảo quản sau thu hoạch.
Hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã vận hành từ 1/7. Ông đề nghị các địa phương và doanh nghiệp tham gia tích cực hơn. Nghị định 268/2025/NĐ-CP của Chính phủ tạo cơ sở để doanh nghiệp, nhà đầu tư hợp tác đưa kết quả nghiên cứu vào thực tế.
Ông cũng đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai tổng hợp nhu cầu dùng công nghệ từ thực tế sản xuất, còn Sở Khoa học và Công nghệ kết nối giải pháp phù hợp. Doanh nghiệp, hợp tác xã cần tiếp nhận và duy trì các mô hình, bảo đảm công nghệ giải quyết đúng bài toán sản xuất.
PGS.TS Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế), cho rằng hiệu quả công nghệ phải đo bằng năng suất, tỷ lệ nguyên liệu đạt chuẩn và chi phí sản xuất, không phải số thiết bị đã mua. Bà lưu ý mã QR chỉ giúp tra cứu thông tin, không thay được kết quả kiểm nghiệm.
Chính sách phải kết nối được với nhau
Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI, cho rằng lợi thế tự nhiên không tự động thành lợi thế cạnh tranh. Cần môi trường và cơ chế đủ tốt để biến tiềm năng thành dự án, sản phẩm và doanh nghiệp có sức cạnh tranh.
Ông chỉ ra khoảng cách giữa chủ trương và thực tế triển khai. Chủ trương phát triển nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu, chế biến sâu và kinh tế xanh ngày càng rõ. Nhưng doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng nhiều yêu cầu từ các cơ quan quản lý khác nhau, trong khi quy trình chưa đồng bộ. Vấn đề không chỉ là có chính sách hay không, mà là các chính sách có khớp với nhau để doanh nghiệp làm được một dự án hoàn chỉnh hay không.
Theo ông Phòng, Nhà nước tạo thể chế và môi trường phát triển. Doanh nghiệp trực tiếp tổ chức sản xuất, huy động vốn, đổi mới công nghệ và đưa sản phẩm ra thị trường. VCCI sẽ tiếp tục lắng nghe thực tiễn để góp phần tháo gỡ khó khăn, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.
Chiều 23/10, tại Gia Lai, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Dược liệu Quốc gia VCCI (VCAC) tổ chức diễn đàn “Thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu khu vực Tây Nguyên”.
Diễn đàn có đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND tỉnh Gia Lai, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Bộ Y tế, Bộ Công Thương, cùng các địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp và hợp tác xã. Mục tiêu là trao đổi chính sách, nhận diện khó khăn và thúc đẩy hợp tác.
