Mỹ đổi cách nói về AI trong quân đội, thông điệp phía sau là gì?
Hải quân và Thủy quân lục chiến Mỹ đã bắt đầu dùng “siêu trí tuệ” (Super Intelligence - SI) thay cho “trí tuệ nhân tạo” (Artificial Intelligence - AI) trong nhiều văn bản chính thức.
Đây là bước thực hiện sắc lệnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Cách gọi mới về AI trong quân đội Mỹ đề cao tốc độ và vai trò của công nghệ. Với giới nghiên cứu, siêu trí tuệ vẫn là năng lực giả định, chưa hệ thống nào chứng minh được.
Việc đổi cách gọi AI trong quân đội Mỹ bắt đầu từ hải quân. Điện văn NAVADMIN ngày 22/10 yêu cầu dùng thuật ngữ “siêu trí tuệ” trên trang web và thư từ. Tài liệu huấn luyện, bản tin hạm đội cũng đổi theo, với chữ viết tắt “SI” thay cho “AI”.
Theo Hải quân Mỹ, tên gọi mới hợp hơn với nỗ lực mở rộng công nghệ ở “tốc độ siêu thanh”. Văn bản cho rằng năng lực các hệ thống hiện nay đã vượt khỏi định nghĩa cũ về tự động hóa.
Một ngày sau, Thủy quân lục chiến ban hành hướng dẫn tương tự. Các bộ chỉ huy và đơn vị phải chuyển sang “Siêu trí tuệ” và “SI” ở mức “tối đa pháp luật cho phép”. Quy định phủ lên thư từ, báo cáo, chính sách và mọi tài liệu không mang tính luật định.
Theo Stars and Stripes, Lục quân và Không quân chưa cho biết có ra hướng dẫn tương tự hay không. Cách Lực lượng Vũ trụ thực hiện chỉ thị cũng chưa rõ.
Vì sao AI được đổi thành “siêu trí tuệ”?
Nguồn gốc của thay đổi này là sắc lệnh “Mở ra kỉ nguyên siêu trí tuệ” ông Trump kí ngày 29/9. Các cơ quan hành pháp, kể cả quân đội, phải dùng tên mới trong tài liệu không mang tính luật định.
Theo Nhà Trắng, chữ “trí tuệ nhân tạo” không còn phản ánh đủ năng lực của các hệ thống hiện nay. Công nghệ, theo lập luận này, đã vượt khỏi việc chỉ bắt chước hay tự động hóa trí óc con người. Nó mở ra hình thức sáng tạo mới, giúp con người làm điều trước đây bất khả thi.
Ông Trump từng nêu ý này tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 22/9. “Việc dùng chữ ‘nhân tạo’ biến trí tuệ thành đồ giả. Nó khiến trí tuệ nghe như đồ giả, trong khi nó không hề giả”, ông nói. Ông gọi khả năng tư duy của máy là “thực sự đáng kinh ngạc, nhưng chúng ta phải cẩn trọng”.
Thay đổi hiện dừng ở ngôn ngữ hành chính. Các đạo luật liên bang vẫn dùng thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo”. Vì thế, sắc lệnh chỉ áp tên mới trong phạm vi pháp luật cho phép. Điều kiện ấy được nhắc lại nguyên văn trong hướng dẫn của thủy quân lục chiến.
Thông điệp phía sau cách gọi mới về AI trong quân đội
Với quân đội, thông điệp nằm ở tốc độ triển khai. Cách gọi mới xuất hiện đúng lúc Lầu Năm Góc dồn lực cho robot, drone và hệ thống tự hành.
Ngày 30/9, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth công bố kế hoạch lập Bộ Tư lệnh Tác chiến Tự hành (AUTOWARCOM). Đây sẽ là bộ tư lệnh tác chiến bốn sao, được trao một số thẩm quyền kiểu quân chủng. Cơ quan này sẽ dẫn dắt thiết kế, phát triển và trang bị hệ thống tự hành, bán tự hành. Lầu Năm Góc đặt mục tiêu thành lập trước ngày 1/10/2027, nhưng cần Quốc hội ban hành luật. Theo thông cáo, AUTOWARCOM sẽ tăng tốc “kỉ nguyên siêu trí tuệ, robot và hệ thống tự hành”.
“Siêu trí tuệ” trong khoa học vẫn là giả định?
Cụm “trí tuệ nhân tạo” ra đời năm 1955. Nhà khoa học John McCarthy dùng nó trong đề xuất tổ chức hội thảo Dartmouth mùa hè 1956. Hội thảo ấy thường được xem là cột mốc khai sinh ngành AI.
Theo cách hiểu phổ biến trong giới nghiên cứu, “siêu trí tuệ” là một trạng thái giả định. Khi đó, máy suy luận, giải quyết vấn đề và sáng tạo vượt xa bộ óc giỏi nhất loài người. Triết gia Nick Bostrom góp phần phổ biến khái niệm này qua cuốn sách “Superintelligence” năm 2014. Các doanh nghiệp công nghệ cũng coi đó là mục tiêu tương lai. Năm 2025, Meta lập riêng bộ phận Meta Superintelligence Labs để theo đuổi hướng này.
Khoảng cách giữa hai cách hiểu thể hiện rõ trong pháp luật. Sắc lệnh ngày 29/9 tạm cho “siêu trí tuệ” dùng chính định nghĩa AI trong luật liên bang. Định nghĩa ấy gồm mọi hệ thống biết dự đoán, khuyến nghị hay quyết định theo mục tiêu con người đặt. Vì vậy, ngay cả bộ lọc thư rác dùng học máy cũng có thể lọt vào nhóm “siêu trí tuệ”.
Bước tiếp theo nằm ở định nghĩa. Sắc lệnh giao Michael Kratsios, Trợ lí Tổng thống về Khoa học và Công nghệ, đề xuất định nghĩa liên bang về “siêu trí tuệ”. Hạn chót là 28/11, văn bản phải đánh giá nên mở rộng, sửa đổi hay thay thế định nghĩa AI hiện hành. Khi đó mới rõ “siêu trí tuệ” là phạm trù pháp lí hay chỉ là tên mới của công nghệ cũ.
