Ghép thận cho người trên 70 tuổi: Cơ hội sống khỏe hay rủi ro nhiễm trùng?
Người cao tuổi, kể cả trên 70 tuổi, vẫn có cơ hội ghép thận nếu đáp ứng đủ điều kiện sức khỏe. Các bác sĩ đã chỉ ra những yếu tố quyết định thành công cũng như các nguy cơ cần lưu ý đối với nhóm bệnh nhân này.
Già hóa dân số khiến số lượng người cao tuổi mắc bệnh thận mạn giai đoạn cuối ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, tuổi tác không đồng nghĩa với việc cánh cửa ghép thận đã khép lại. Theo các chuyên gia, tình trạng sức khỏe tổng thể, chức năng tim mạch, mức độ suy yếu và khả năng đáp ứng điều trị mới là những yếu tố cốt lõi quyết định người bệnh có thể bước vào cuộc phẫu thuật đặc biệt này hay không.
Tuổi cao không đồng nghĩa mất cơ hội ghép thận
Theo số liệu thống kê năm 2025, Việt Nam hiện có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm gần 14% dân số. Dự báo đến năm 2038, cứ 5 người dân sẽ có 1 người cao tuổi. Sự thay đổi cơ cấu dân số này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải mở rộng các phương pháp điều trị tiên tiến, giúp người cao tuổi kéo dài tuổi thọ và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trong thực hành lâm sàng, người cao tuổi mắc bệnh thận mạn giai đoạn cuối thường đối mặt với nhiều rào cản khi xét chỉ định ghép thận. Những quan niệm cũ trước đây thường đặt các mốc 60, 65 hoặc 70 tuổi làm giới hạn để thận trọng khi quyết định một cuộc đại phẫu.
Tuy nhiên, cách tiếp cận của y học hiện đại đã dần thay đổi. Thay vì chỉ căn cứ vào tuổi mụ trên giấy tờ, các bác sĩ chú trọng đánh giá tuổi sinh học, thể trạng thực tế, chức năng các cơ quan, mức độ suy yếu và khả năng phục hồi của từng bệnh nhân.
Theo BSCKII Hoàng Khắc Chuẩn - Khoa Ngoại Tiết niệu, Bệnh viện Chợ Rẫy, ghép thận mang lại lợi ích đáng kể cho bệnh nhân cao tuổi nếu được lựa chọn đúng chỉ định. Người cao tuổi sau ghép thận có tỷ lệ tử vong dài hạn thấp hơn rõ rệt so với những người tiếp tục duy trì lọc máu chu kỳ. Minh chứng là ở nhóm bệnh nhân trên 75 tuổi, tỷ lệ sống còn sau 5 năm đạt khoảng 64%, trong khi nhóm tiếp tục nằm trong danh sách chờ ghép (chỉ lọc máu) chỉ đạt 27%.
Không chỉ kéo dài thời gian sống, ghép thận còn giúp người bệnh cởi bỏ sự phụ thuộc vào máy lọc máu, cải thiện khả năng vận động, sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đây là lợi ích đặc biệt có ý nghĩa đối với người cao tuổi – đối tượng vốn thường chịu áp lực từ nhiều bệnh lí đi kèm và nguy cơ suy giảm thể chất.
“Việc đánh giá khả năng ghép thận ở người cao tuổi cần được thực hiện toàn diện, không nên chỉ nhìn vào con số tuổi. Điều quan trọng là xác định người bệnh có đủ điều kiện chịu đựng cuộc phẫu thuật, có khả năng phục hồi sau mổ và duy trì chức năng quả thận ghép lâu dài hay không”, bác sĩ Chuẩn phân tích.
Nhiễm trùng và bệnh lí nền là thách thức lớn
Dù mang lại nhiều lợi ích, song BSCKII Hoàng Khắc Chuẩn cũng lưu ý rằng ghép thận ở người cao tuổi tiềm ẩn nhiều nguy cơ phức tạp. Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất là tình trạng người bệnh tử vong ngay cả khi quả thận ghép vẫn đang hoạt động tốt.
Nguyên nhân xuất phát từ đặc điểm lão hóa tự nhiên của cơ thể, đặc biệt là hệ miễn dịch suy giảm theo thời gian. Sau khi ghép thận, bệnh nhân bắt buộc phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch để hạn chế nguy cơ thải ghép. Tuy nhiên, việc kìm hãm hệ miễn dịch lại vô tình khiến người cao tuổi dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây bệnh hơn.
Tình trạng viêm phổi, nhiễm trùng đường hô hấp và các bệnh nhiễm trùng cơ hội rất dễ diễn tiến nặng ở nhóm bệnh nhân này. Bên cạnh đó, do khả năng chuyển hóa và đào thải thuốc thay đổi theo tuổi tác, việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch đòi hỏi phải được tính toán cực kỳ cẩn trọng.
Một nguy cơ lớn khác đến từ các bệnh lý tim mạch xơ vữa động mạch vành, tổn thương hệ động mạch chậu hoặc các bất thường mạch máu khác. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phẫu thuật và kết quả sau ghép. Ngoài ra, tình trạng suy yếu thể chất, suy giảm nhận thức hoặc thiếu sự hỗ trợ từ gia đình cũng là những rào cản khiến quá trình chăm sóc hậu phẫu gặp nhiều khó khăn.
“Ở người cao tuổi, thành công của một ca ghép thận không chỉ nằm ở kỹ thuật đưa quả thận mới vào cơ thể, mà phụ thuộc rất lớn vào quá trình chăm sóc lâu dài sau đó. Người bệnh cần được theo dõi sát sao chức năng thận ghép, kiểm soát tốt các bệnh lý nền, chủ động phòng ngừa nhiễm trùng và tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị. Đây là những yếu tố sống còn giúp duy trì hiệu quả ca ghép và hạn chế biến chứng nguy hiểm”, bác sĩ Chuẩn nhấn mạnh.
Cá thể hóa điều trị để mở rộng cơ hội cho người bệnh
Để nâng cao hiệu quả ghép thận cho người cao tuổi, BSCKII Hoàng Khắc Chuẩn cho biết việc sàng lọc, lựa chọn bệnh nhân phải thông qua hội chẩn đa chuyên khoa. Các bác sĩ cần kiểm tra toàn diện từ chức năng tim mạch, tình trạng mạch máu, khả năng vận động, mức độ suy yếu, chức năng nhận thức cho đến tầm soát các bệnh lý ung thư trước khi đưa ra chỉ định cuối cùng.
Đối với nguồn tạng hiến, thận từ người hiến sống giúp bệnh nhân chủ động được thời điểm phẫu thuật, rút ngắn thời gian chờ đợi và hạn chế thời gian chạy thận nhân tạo. Đáng chú ý, người hiến thận không nhất thiết phải là người trẻ tuổi. Những người hiến lớn tuổi vẫn được xem xét nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe về chức năng thận và sức khỏe tổng thể.
Thực tiễn tại các trung tâm ghép thận lớn ở Việt Nam, điển hình là Bệnh viện Chợ Rẫy cho thấy, người hiến thận sống từ 60 tuổi trở lên hiện chiếm khoảng 16%. Điều này chứng minh nguồn thận hiến từ người lớn tuổi là một giải pháp khả thi và hiệu quả trong những điều kiện phù hợp.
Sau đại phẫu, việc điều chỉnh liều lượng thuốc ức chế miễn dịch đóng vai trò then chốt. Phác đồ điều trị cần phải được "cá thể hóa" dựa trên tuổi tác, tình trạng miễn dịch thực tế, chất lượng quả thận hiến và nguy cơ nhiễm trùng của từng cá nhân. Việc áp dụng máy móc liều thuốc của người trẻ vào người cao tuổi có thể làm tăng nguy cơ biến chứng, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và tuổi thọ của người nhận.
Bên cạnh đó, người bệnh sau ghép cần duy trì lịch tái khám định kì để kiểm tra chức năng thận, theo dõi protein niệu, đồng thời kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết cùng các bệnh lí tim mạch đi kèm.
Trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số tại Việt Nam đang diễn ra nhanh chóng, việc mở rộng cơ hội tiếp cận kĩ thuật ghép thận cho người cao tuổi không chỉ là một bước tiến về mặt chuyên môn y học, mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Một bệnh nhân ở tuổi 70 hay 75 vẫn hoàn toàn có quyền hi vọng vào một cuộc sống khỏe mạnh, chủ động nếu được đánh giá đúng, lựa chọn đúng thời điểm và theo dõi điều trị phù hợp. Thay vì coi tuổi tác là rào cản bất biến, y học hiện đại hướng đến việc đánh giá từng cá thể, cân bằng giữa lợi ích và nguy cơ để không bỏ lỡ cơ hội hồi sinh cho những bệnh nhân xứng đáng.
