Kinh tế

Doanh nghiệp tư nhân xăng dầu phải được bảo đảm quyền mua bán, kinh doanh

Đình Long • 17/11/2026 16:02

Dự thảo lần thứ 15 Nghị định về kinh doanh xăng dầu tiếp tục đặt ra những giới hạn đối với quyền mua, bán xăng dầu của thương nhân phân phối. Cộng đồng doanh nghiệp cho rằng cách thiết kế này có thể làm suy yếu một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến hàng nghìn cơ sở bán lẻ, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa.

Trao đổi với Tạp chí Một Thế Giới, ông Văn Tấn Phụng, Chủ tịch HĐQT Công ty Dầu khí Đồng Nai, tác giả bản kiến nghị góp ý Dự thảo lần thứ 15 của Nhóm thương nhân phân phối xăng dầu, cho rằng cần phân biệt rõ việc loại bỏ những khâu trung gian không tạo ra giá trị với việc hạn chế quyền kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp.

ong-van-tan-phung 2
Ông Văn Tấn Phụng , Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Dầu khí Đồng Nai: Hệ thống kinh doanh xăng dầu cần có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế để tạo ra cạnh tranh và bảo đảm nguồn cung

Không còn cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau

- Phóng viên: Sau nhiều lần điều chỉnh, Bộ Công Thương vừa công bố Dự thảo lần thứ 15 Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Ông đánh giá thế nào về những thay đổi tại dự thảo mới nhất, đặc biệt là các quy định liên quan đến hoạt động của thương nhân phân phối?

- Ông Văn Tấn Phụng: Qua nghiên cứu Dự thảo lần thứ 15 ngày 9/11/2026, chúng tôi nhận thấy một số quy định tại Mục 3, đặc biệt là Điều 17 và Điều 18, tiếp tục giới hạn quyền mua, bán xăng dầu của thương nhân phân phối.

Điểm đáng chú ý là dự thảo đã không còn phương án cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau trong hoạt động kinh doanh thông thường như phương án từng được đưa ra tại Dự thảo lần thứ 14. Thay vào đó, thương nhân phân phối chỉ được mua xăng dầu từ thương nhân đầu mối, chi nhánh hoặc công ty con được ủy quyền theo quy định.

Khoản 5 Điều 18 còn quy định thương nhân phân phối không được mua bán xăng dầu với thương nhân phân phối khác, ngoại trừ trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định thiếu hụt nguồn cung cục bộ hoặc ban bố tình trạng khẩn cấp, sự cố, thảm họa, thiên tai, dịch bệnh.

Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 18 quy định quyền phân phối xăng dầu thông qua các đơn vị trực thuộc và cung ứng cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu. Tuy nhiên, quyền bán cho các đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và các thương nhân phân phối khác chưa được thể hiện đầy đủ.

Một vấn đề khác là cách quy định quyền quyết định giá bán lẻ. Theo nội dung chúng tôi trao đổi và nghiên cứu, thương nhân bán lẻ được quyền quyết định giá nhưng không được bán cao hơn mức giá của thương nhân đầu mối bán ra. Nếu quyền quyết định giá bị giới hạn như vậy thì cần xem xét thực chất quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp đến đâu.

Tôi cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở một vài điều khoản riêng lẻ mà còn ở cách tổ chức lại toàn bộ hệ thống phân phối xăng dầu. Nếu không đánh giá đầy đủ vai trò của từng chủ thể, chính sách có thể tạo ra những xáo trộn lớn đối với hoạt động kinh doanh hiện hữu.

- Phóng viên : Trong bản kiến nghị vừa gửi Chính phủ và Bộ Công Thương, nhóm doanh nghiệp dành nhiều dung lượng để phân tích vai trò của thương nhân phân phối. Vì sao ông cho rằng cần tiếp tục duy trì mô hình này, thay vì thu gọn các tầng nấc trung gian để hệ thống kinh doanh xăng dầu trở nên đơn giản hơn?

- Ông Văn Tấn Phụng: Trước hết, cần nhìn nhận đầy đủ quá trình hình thành và đóng góp của thương nhân phân phối trong hệ thống kinh doanh xăng dầu.

Mô hình này được hình thành từ Nghị định 83/2014/NĐ-CP ngày 3/9/2014, với mục tiêu đa dạng hóa các hình thức kinh doanh, tăng tính cạnh tranh và mở rộng mạng lưới cung ứng bên cạnh hệ thống thương nhân đầu mối.

Sau hơn 12 năm hoạt động, thương nhân phân phối đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng xăng dầu. Chúng tôi không trực tiếp nhập khẩu hay sản xuất xăng dầu, nhưng thực hiện việc tiếp nhận, dự trữ, vận chuyển và đưa hàng hóa từ thương nhân đầu mối đến các cơ sở bán lẻ, doanh nghiệp sản xuất và người tiêu dùng.

Theo số liệu được Nhóm TNPP nêu trong bản kiến nghị, hiện cả nước có hơn 200 thương nhân phân phối. Các doanh nghiệp đã đầu tư hàng nghìn tỉ đồng vào kho bãi, cầu cảng, bồn chứa, phương tiện vận tải và trang thiết bị chuyên dùng; tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động, đồng thời cung cấp xăng dầu cho hàng nghìn doanh nghiệp bán lẻ và khách hàng sử dụng.

Đây không đơn thuần là hoạt động mua đi bán lại. Thương nhân phân phối còn thực hiện chức năng dự trữ, lưu thông hàng hóa ở khâu thứ cấp, giúp hệ thống cung ứng có thêm khả năng điều tiết khi thị trường biến động.

“

Không thể chỉ dựa vào một vài doanh nghiệp đầu mối để tổ chức toàn bộ hoạt động cung ứng trên phạm vi cả nước, với hàng chục nghìn cửa hàng bán lẻ. Hệ thống cần có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế để tạo ra cạnh tranh và bảo đảm nguồn cung.

Ông Văn Tấn Phụng

Tôi cho rằng cần phân biệt giữa một khâu trung gian chỉ thực hiện giao dịch trên giấy tờ với một doanh nghiệp thực sự đầu tư kho bãi, phương tiện vận tải, nhân lực và tổ chức giao nhận hàng hóa. Nếu mục tiêu của chính sách là loại bỏ những khâu trung gian không tạo ra giá trị thì cần tập trung xử lý những hoạt động đó, chứ không nên đánh đồng tất cả thương nhân phân phối.

Thương mại và phân phối là những hoạt động tồn tại khách quan trong nền kinh tế thị trường. Không thể chỉ dựa vào một vài doanh nghiệp đầu mối để tổ chức toàn bộ hoạt động cung ứng trên phạm vi cả nước, với hàng chục nghìn cửa hàng bán lẻ.

Hệ thống cần có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế để tạo ra cạnh tranh và bảo đảm nguồn cung.

hinh-mua-ban-xang 17
Thương mại và phân phối là những hoạt động tồn tại khách quan trong nền kinh tế thị trường. Ảnh: Mai Đình

Cần đánh giá khả năng đưa hàng hóa đến thị trường

- Phóng viên: Ông vừa đề cập đến vai trò tổ chức cung ứng. Vậy nếu quyền mua bán của thương nhân phân phối bị thu hẹp như Dự thảo lần thứ 15, những đối tượng nào có thể chịu tác động, đặc biệt tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa?

- Ông Văn Tấn Phụng: Đây là một trong những vấn đề khiến cộng đồng doanh nghiệp chúng tôi quan ngại.

Hoạt động của thương nhân phân phối không chỉ dừng lại ở việc mua xăng dầu từ đầu mối rồi bán tại các cửa hàng trực thuộc. Trên thực tế, chúng tôi còn cung ứng cho các đại lý bán lẻ, cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ và nhiều khách hàng sử dụng xăng dầu phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Tại các đô thị và khu công nghiệp, nhu cầu cung ứng khá đa dạng, từ nhà máy, xí nghiệp, công trường xây dựng đến các hoạt động vận tải, khai thác và dịch vụ.

Trong khi đó, tại vùng sâu, vùng xa, miền núi và hải đảo, việc cung ứng có những đặc thù riêng. Nhiều cửa hàng bán lẻ có sản lượng tiêu thụ nhỏ, nằm xa kho đầu mối, giao thông khó khăn và không đủ điều kiện tiếp nhận những chuyến hàng lớn.

Muốn đưa xăng dầu đến những địa bàn này, doanh nghiệp phải tổ chức vận chuyển linh hoạt, chia nhỏ khối lượng hàng hóa và chấp nhận chi phí phân phối cao hơn. Có những nơi phải sử dụng phương tiện vận tải nhỏ để đưa nhiên liệu đến khu vực sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, cảng cá và bến sông.

Không phải thương nhân đầu mối nào cũng có điều kiện tổ chức cung ứng trực tiếp đến từng đại lý, từng doanh nghiệp bán lẻ có nhu cầu nhỏ và phân tán. Chính mạng lưới kho hàng, phương tiện vận tải, nhân lực và quan hệ khách hàng mà thương nhân phân phối xây dựng trong nhiều năm đã góp phần giải quyết khoảng trống này.

Ngoài ra, thương nhân phân phối còn hỗ trợ các đại lý về nguồn hàng, công nợ, thanh toán gối đầu và duy trì lượng hàng dự trữ để họ tiếp tục kinh doanh. Đối với những cửa hàng nhỏ có năng lực tài chính hạn chế, sự hỗ trợ này rất quan trọng.

Nếu không tiếp tục cho phép thương nhân phân phối cung ứng cho các đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và những cơ sở bán lẻ đủ điều kiện, các quan hệ cung ứng hiện hữu có thể bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp phân phối phải điều chỉnh hợp đồng, xử lý hàng tồn kho, công nợ và những khoản đầu tư đã thực hiện; trong khi các cửa hàng bán lẻ phải tìm kiếm nguồn hàng thay thế.

Vì vậy, chúng tôi cho rằng không nên chỉ nhìn vào số lượng tầng nấc trong hệ thống phân phối mà cần đánh giá khả năng đưa hàng hóa đến thị trường, nhất là những địa bàn mà thương nhân đầu mối khó tiếp cận trực tiếp.

“

Nếu không tiếp tục cho phép thương nhân phân phối cung ứng cho các đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và những cơ sở bán lẻ đủ điều kiện, các quan hệ cung ứng hiện hữu có thể bị ảnh hưởng.

Ông Văn Tấn Phụng

cua-hang-xang-dau-ban-le 13
Mỗi doanh nghiệp có địa bàn hoạt động, kho chứa, phương tiện vận tải và hệ thống khách hàng khác nhau. Ảnh: Mai Đình

- Phóng viên: Một trong những kiến nghị đáng chú ý của nhóm doanh nghiệp là cho phép thương nhân phân phối được mua bán xăng dầu với nhau. Vì sao ông cho rằng cần thiết phải duy trì quyền này? Làm thế nào để tránh tình trạng mua bán lòng vòng, phát sinh những khâu trung gian không cần thiết?

- Ông Văn Tấn Phụng: Chúng tôi hiểu mục tiêu của cơ quan soạn thảo khi hạn chế hoạt động mua bán giữa các thương nhân phân phối là ngăn ngừa giao dịch lòng vòng, hạn chế trung gian và bảo đảm minh bạch nguồn gốc xăng dầu. Đây là những mục tiêu chính đáng.

Tuy nhiên, theo chúng tôi, cấm toàn bộ hoạt động mua bán giữa các thương nhân phân phối trong điều kiện kinh doanh thông thường là một biện pháp hạn chế quá rộng.

Mỗi doanh nghiệp có địa bàn hoạt động, kho chứa, phương tiện vận tải và hệ thống khách hàng khác nhau. Có doanh nghiệp thuận lợi trong việc tiếp nhận hàng từ thương nhân đầu mối nhưng không có mạng lưới vận chuyển đến những địa bàn xa.

Ngược lại, có doanh nghiệp sở hữu hệ thống phân phối tại địa phương nhưng gặp khó khăn trong việc tiếp cận trực tiếp nguồn hàng.

Nếu cho phép các thương nhân phân phối mua bán với nhau trên cơ sở giao dịch hàng hóa thực tế, doanh nghiệp có thể tận dụng năng lực kho bãi, phương tiện vận tải và hệ thống cung ứng của nhau. Điều này giúp giảm thời gian vận chuyển, tăng khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Đặc biệt, khi nguồn hàng từ một thương nhân đầu mối bị gián đoạn, doanh nghiệp có thể chủ động tìm kiếm nguồn cung hợp pháp khác để duy trì hoạt động của hệ thống bán lẻ. Không phải lúc nào khó khăn về nguồn hàng cũng đủ điều kiện để cơ quan có thẩm quyền xác định là tình trạng thiếu hụt nguồn cung cục bộ.

Tôi cho rằng cần phân biệt rõ giao dịch thương mại có hàng hóa thực tế với giao dịch chỉ nhằm luân chuyển hóa đơn, chứng từ. Một giao dịch hợp pháp phải có nguồn gốc hàng hóa rõ ràng, có giao nhận thực tế, có chuyển quyền sở hữu, hóa đơn điện tử và chứng từ phù hợp.

Dự thảo lần thứ 15 cũng đã đề cập đến việc kết nối dữ liệu, báo cáo hoạt động mua bán và sử dụng hóa đơn điện tử. Đây là những công cụ có thể giúp cơ quan quản lý theo dõi dòng hàng, xác định trách nhiệm của từng thương nhân và phát hiện các giao dịch bất thường.

Vì vậy, thay vì cấm đối tượng giao dịch, tôi cho rằng nên chuyển trọng tâm quản lý sang kiểm soát tính xác thực, hợp pháp và minh bạch của từng giao dịch. Doanh nghiệp được quyền kinh doanh nhưng phải chịu trách nhiệm về nguồn gốc, chất lượng, đo lường, hóa đơn, chứng từ và việc giao nhận hàng hóa thực tế.

Cho phép thương nhân phân phối mua bán với nhau có điều kiện

- Phóng viên: Trong bản kiến nghị, nhóm doanh nghiệp đề xuất sửa đổi đồng thời Điều 17 và Điều 18, từ quyền lựa chọn nguồn cung đến quyền bán hàng. Theo ông, cần thiết kế lại các quy định này như thế nào để vừa bảo đảm quyền kinh doanh của doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước?

- Ông Văn Tấn Phụng: Chúng tôi kiến nghị hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm thương nhân phân phối được thực hiện đúng chức năng phân phối hàng hóa.

“

Nếu đã xác định phát triển kinh tế thị trường và kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, thì các doanh nghiệp tư nhân cũng phải được bảo đảm quyền mua bán, quyền kinh doanh và cạnh tranh bình đẳng

Ông Văn Tấn Phụng

Thứ nhất, tại khoản 3 Điều 17, cần bổ sung quyền ký hợp đồng với một hoặc nhiều thương nhân cung cấp xăng dầu, bao gồm thương nhân đầu mối, chi nhánh, công ty con được ủy quyền và thương nhân phân phối khác đáp ứng điều kiện kinh doanh theo quy định.

Thứ hai, tại điểm b khoản 1 và khoản 4 Điều 18, cần cho phép thương nhân phân phối được lựa chọn mua xăng dầu từ một hoặc nhiều thương nhân đầu mối, đơn vị được ủy quyền và thương nhân phân phối khác đủ điều kiện.

Thứ ba, tại khoản 3 Điều 18, cần bổ sung đầy đủ quyền bán, cung ứng xăng dầu cho thương nhân phân phối khác, thương nhân làm đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền thương mại bán lẻ, các cơ sở bán lẻ đủ điều kiện và những tổ chức, cá nhân sử dụng xăng dầu.

Nếu thương nhân phân phối chỉ được bán qua các đơn vị trực thuộc và cung ứng cho người sử dụng cuối cùng thì chức năng phân phối hàng hóa ra thị trường sẽ bị thu hẹp đáng kể. Khi đó, thương nhân phân phối có nguy cơ chỉ còn hoạt động như một doanh nghiệp bán lẻ sở hữu nhiều cửa hàng, thay vì là một chủ thể tổ chức mạng lưới cung ứng.

“

Thương nhân phân phối có nguy cơ chỉ còn hoạt động như một doanh nghiệp bán lẻ sở hữu nhiều cửa hàng, thay vì là một chủ thể tổ chức mạng lưới cung ứng.

Ông Văn Tấn Phụng

Thứ tư, cần sửa đổi khoản 4 và khoản 5 Điều 18 theo hướng cho phép thương nhân phân phối mua bán với nhau có điều kiện. Các giao dịch phải có hàng hóa thực tế, nguồn gốc hợp pháp, chuyển quyền sở hữu, hóa đơn điện tử và chứng từ giao nhận. Doanh nghiệp phải bảo đảm truy xuất nguồn gốc từng lô hàng, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kết nối dữ liệu và không được giao dịch chỉ nhằm luân chuyển hóa đơn.

Đồng thời, cần phân định rõ chức năng của thương nhân phân phối và thương nhân bán lẻ. Thương nhân phân phối thực hiện việc mua hàng, dự trữ, vận chuyển và cung ứng cho các chủ thể kinh doanh, bán lẻ hoặc sử dụng xăng dầu. Trong khi đó, thương nhân bán lẻ chủ yếu thực hiện hoạt động bán trực tiếp cho người sử dụng.

Theo tôi, Nhà nước cần làm tốt vai trò quản lý, giám sát, thu thuế và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Những doanh nghiệp vi phạm phải bị xử lý theo quy định, không thể vì bất cập trong công tác quản lý mà hạn chế quyền kinh doanh của cả một nhóm doanh nghiệp đang hoạt động hợp pháp.

hinh-mua-ban-xang-dau 36
Một hệ thống phân phối hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng số lượng tầng nấc trung gian, mà quan trọng hơn là khả năng bảo đảm hàng hóa lưu thông thông suốt. Ảnh: Mai Đình

Hệ lụy có thể liên quan đến hàng chục nghìn lao động

- Phóng viên: Nếu những kiến nghị trên không được tiếp thu đầy đủ, doanh nghiệp sẽ đối diện với những rủi ro gì? Nhóm TNPP cũng đề xuất thời gian chuyển tiếp 3 năm. Đây có phải là khoảng thời gian cần thiết để doanh nghiệp thích ứng với chính sách mới?

- Ông Văn Tấn Phụng: Nếu Dự thảo lần thứ 15 được ban hành mà không điều chỉnh các quy định liên quan đến quyền mua, bán của thương nhân phân phối, nhiều doanh nghiệp sẽ phải thay đổi đáng kể mô hình kinh doanh hiện tại.

Những khoản đầu tư vào kho bãi, phương tiện vận tải, hệ thống phân phối và các quan hệ hợp đồng đã được hình thành trong nhiều năm có thể không còn được khai thác hiệu quả. Doanh nghiệp phải xử lý hàng tồn kho, công nợ, hợp đồng cung ứng và các nghĩa vụ đã phát sinh.

Nếu quyền kinh doanh tiếp tục bị thu hẹp, nhiều doanh nghiệp trong số hơn 200 thương nhân phân phối hiện nay có nguy cơ thua lỗ, phải ngừng hoạt động, giải thể hoặc phá sản. Hệ lụy có thể liên quan đến hàng chục nghìn lao động, hàng nghìn tỷ đồng vốn và tài sản đã đầu tư, cũng như hoạt động của các đại lý bán lẻ và những khách hàng đang phụ thuộc vào mạng lưới cung ứng hiện hữu.

Đây là những rủi ro mà chúng tôi muốn cơ quan soạn thảo đánh giá đầy đủ trước khi quyết định thay đổi chính sách.

Về thời gian chuyển tiếp, chúng tôi kiến nghị áp dụng khoảng thời gian 3 năm kể từ ngày Nghị định mới có hiệu lực. Đây là khoảng thời gian cần thiết để doanh nghiệp rà soát, điều chỉnh hợp đồng, xử lý hàng tồn kho, công nợ, chi phí đầu tư và các nghĩa vụ đã phát sinh.

“

Nếu quyền kinh doanh tiếp tục bị thu hẹp, nhiều doanh nghiệp trong số hơn 200 thương nhân phân phối hiện nay có nguy cơ thua lỗ, phải ngừng hoạt động, giải thể hoặc phá sản.

Ông Văn Tấn Phụng

Do thời điểm cấp giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân phân phối của mỗi doanh nghiệp khác nhau, chúng tôi cũng đề nghị có cơ chế gia hạn phù hợp đối với những giấy xác nhận hết hiệu lực trong thời gian chuyển tiếp, để doanh nghiệp có thể tiếp tục hoạt động đủ 3 năm kể từ ngày Nghị định mới có hiệu lực.

Quan trọng hơn, việc thay đổi quy định không được làm gián đoạn nguồn hàng của các đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và những cơ sở bán lẻ quy mô nhỏ, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, miền núi và hải đảo.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng chúng tôi không kiến nghị nới lỏng điều kiện kinh doanh hay cho phép những giao dịch không có hàng hóa thực tế. Điều doanh nghiệp mong muốn là được tiếp tục hoạt động đúng với chức năng phân phối, được chủ động lựa chọn nguồn cung hợp pháp và được bán hàng cho những đối tác đủ điều kiện.

Nếu đã xác định phát triển kinh tế thị trường và kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, thì các doanh nghiệp tư nhân cũng phải được bảo đảm quyền mua bán, quyền kinh doanh và cạnh tranh bình đẳng. Đó là tinh thần cần được thể hiện trong những quy định cụ thể.

Một hệ thống phân phối hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng số lượng tầng nấc trung gian, mà quan trọng hơn là khả năng bảo đảm hàng hóa lưu thông thông suốt, duy trì cạnh tranh, chủ động ứng phó với biến động và đáp ứng nhu cầu xăng dầu của người dân, doanh nghiệp trên mọi địa bàn.

- Xin cảm ơn ông!

Đình Long