Robot hình người Trung Quốc bắt đầu sản xuất đại trà, Tesla Optimus đang bị bỏ lại phía sau?
Công ty Trung Quốc XPeng vừa đưa dây chuyền sản xuất IRON vào hoạt động tại Quảng Châu, trong khi dây chuyền Optimus của Tesla ở Fremont vẫn đang được lắp đặt.
Trung Quốc đang dẫn đầu về số robot hình người xuất xưởng, nhưng câu hỏi lớn là bao nhiêu trong số đó thực sự làm việc hiệu quả.
Robot Trung Quốc đã có dây chuyền riêng
Ngày 8/9, XPeng đưa dây chuyền sản xuất robot hình người IRON vào hoạt động tại Quảng Châu. Công ty gọi đây là bước chuyển từ chế tạo nguyên mẫu sang sản xuất trên dây chuyền, chưa phải sản xuất hàng loạt. Hơn 80% công đoạn cốt lõi được tự động hóa, còn mục tiêu sản xuất đại trà vẫn là cuối năm 2026. Những robot đầu tiên sẽ được dùng tại cửa hàng và khuôn viên XPeng trước khi bán cho khách hàng từ 2027.
IRON có 76 khớp chuyển động trên toàn thân, giúp robot cử động linh hoạt hơn, trong khi mỗi bàn tay có thêm 21 khớp riêng. Ba chip Turing AI do XPeng tự phát triển đạt tổng sức mạnh tính toán 2.250 TOPS, cho phép robot xử lí dữ liệu và chạy các mô hình AI vật lý (Physical AI) trực tiếp trên máy, thay vì phải phụ thuộc nhiều vào máy chủ bên ngoài. Quan trọng hơn, XPeng đang áp dụng kinh nghiệm sản xuất ôtô vào robot, từ kiểm soát chất lượng linh kiện đến tổ chức và tự động hóa dây chuyền.
Cuối tháng 8, mảng robot của XPeng huy động hơn 900 triệu USD, đưa mức định giá sau vòng vốn lên trên 6,3 tỉ USD. IDG Capital dẫn dắt thương vụ, với sự tham gia của Gaorong Ventures, Tencent và Alibaba. Reuters cho biết XPeng đặt mục tiêu nâng sản lượng IRON lên khoảng 1.000 chiếc mỗi tháng vào cuối năm 2026, trước khi mở bán rộng hơn từ năm 2027.
XPeng chưa phải công ty Trung Quốc có sản lượng robot lớn nhất. AgiBot cho biết chiếc robot thứ 15.000 trong toàn bộ danh mục AI hiện thân (Embodied AI) của hãng đã rời dây chuyền ngày 28/6. Tuy nhiên, con số này không có nghĩa AgiBot đã làm ra 15.000 robot hình người hai chân cỡ lớn, bởi hãng còn sản xuất nhiều loại robot khác. UBTech cũng đang tăng tốc với Walker S2. Airbus đã mua một mẫu để thử nghiệm trong sản xuất máy bay, còn UBTech cho biết năng lực sản xuất robot hình người công nghiệp có thể vượt 10.000 chiếc trong năm nay.
97% thị phần nhưng chưa ai thống nhất cách đếm
Công ty nghiên cứu Smart Analytics Global ước tính toàn cầu xuất xưởng khoảng 19.100 robot hình người trong nửa đầu 2026, tăng 272% so với cùng kì. Các hãng Trung Quốc đóng góp hơn 97%, còn khách hàng tại Trung Quốc chiếm hơn 85% nhu cầu. AgiBot đứng đầu với khoảng 8.400 máy, Unitree theo sau với 5.900.
Trong khi đó, công ty nghiên cứu thị trường công nghệ toàn cầu Counterpoint ước tính hơn 22.000 robot hình người được xuất xưởng trong cùng sáu tháng, tăng gần 300% so với một năm trước. AgiBot chiếm khoảng 9.700 chiếc, còn Unitree hơn 7.000. Một tổ chức ngành tại Trung Quốc thậm chí đưa ra con số trên 30.000 máy chỉ riêng các hãng trong nước. Chênh lệch lớn cho thấy thị trường này chưa có cách thống kê thống nhất, nhất là khi một số nguồn tính cả robot hai chân cỡ nhỏ hoặc robot thân người di chuyển bằng bánh xe.
Tiền vẫn chạy theo sản lượng. Unitree lên sàn STAR Market tại Thượng Hải ngày 19/8, huy động khoảng 904 triệu USD. Cổ phiếu đóng cửa ở 845 nhân dân tệ, cao hơn 460% giá chào bán và đưa định giá công ty lên khoảng 50 tỉ USD. Một ngày sau, nhà sáng lập Wang Xingxing lại hạ nhiệt kì vọng. Ông cho rằng “khoảnh khắc ChatGPT” của robot có thể tới sau 2 - 3 năm trong kịch bản nhanh, hoặc 5 - 10 năm nếu tiến bộ chậm. Thước đo của ông là robot bước vào môi trường lạ và tự hoàn thành khoảng 80% nhiệm vụ chỉ từ lệnh nói hoặc chữ.
Bao nhiêu robot thật sự đi làm?
Counterpoint cho biết hơn 60% robot hình người xuất xưởng nửa đầu năm vẫn đi vào biểu diễn, giải trí, sản xuất dữ liệu và nghiên cứu. Dịch vụ và hướng dẫn khách chiếm khoảng 19%, sản xuất thông minh 13% và kho vận 5%. Smart Analytics Global lại xếp hơn 70% vào nhóm ứng dụng công nghiệp và thương mại. Khác biệt có thể đến từ cách phân loại. Robot bán cho một trung tâm thu thập dữ liệu là một giao dịch thương mại, nhưng chưa chắc đang thay một vị trí lao động trong nhà máy.
Reuters ghi nhận ví dụ rõ nhất tại Liễu Châu. UBTech thắng gói thầu 18 triệu USD của chính quyền Quảng Tây, Trung Quốc vào tháng 10/2025 để cung cấp robot và thiết bị cho một trung tâm huấn luyện. Tại đây, hơn 100 robot được người vận hành hướng dẫn đóng gói mì, phân loại thùng hàng hoặc pha cà phê để tạo dữ liệu. Người mới có thể cần 300 lần thử mới tạo ra một chuyển động dùng được, người có kinh nghiệm vẫn cần khoảng 50 lần. Một nhân viên cho biết vài robot chỉ đạt khoảng 20% tốc độ hoặc năng suất của con người.
Hãng tin Reuters ghi nhận một ví dụ rõ ràng tại Liễu Châu. Tháng 10/2025, UBTech trúng gói thầu trị giá 18 triệu USD của chính quyền Quảng Tây để cung cấp robot và thiết bị cho một trung tâm huấn luyện. Tại đây, hơn 100 robot được con người hướng dẫn các việc như đóng gói mì, phân loại thùng hàng hay pha cà phê để tạo dữ liệu huấn luyện. Người mới có thể phải thử tới 300 lần mới tạo được một động tác dùng được, còn người có kinh nghiệm vẫn cần khoảng 50 lần. Một số robot chỉ làm việc với tốc độ tương đương khoảng 20% con người.
Reuters rà soát gần 1.000 gói thầu và ước tính các cơ quan Trung Quốc đã chi ít nhất 6 triệu USD cho robot hình người và các hạng mục liên quan trong nửa đầu năm 2024. Con số này tăng lên 62 triệu USD cùng kì năm 2025 và 230 triệu USD trong nửa đầu năm 2026. Nguồn tiền công giúp doanh nghiệp có khách hàng và dữ liệu sớm, nhưng cũng khiến doanh số chưa phản ánh đầy đủ nhu cầu thương mại thực tế.
Robot Trung Quốc đã bắt đầu được đưa vào một số công việc thực tế. AgiBot triển khai mẫu G2 trên dây chuyền điện tử của Longcheer, UBTech thử nghiệm Walker S2 trong nhà máy, còn Galbot dùng robot để lấy hàng tại hiệu thuốc. Tuy nhiên, với nhiều công việc lặp đi lặp lại, robot công nghiệp chuyên dụng vẫn nhanh và ổn định hơn. Reuters dẫn ước tính trong ngành cho rằng hiện mới có khoảng 500.000 giờ dữ liệu huấn luyện chất lượng cao, trong khi để robot đạt khả năng thích nghi tốt với môi trường thực tế có thể cần tới 100 triệu giờ.
Mỹ cũng bắt đầu hạn chế robot Trung Quốc. Ngày 28/7, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) chặn các mẫu robot hình người và robot bốn chân mới của Trung Quốc với lí do an ninh quốc gia và rủi ro chuỗi cung ứng. Biện pháp này chỉ áp dụng với những mẫu chưa được cấp phép, không yêu cầu thu hồi các robot đang sử dụng tại Mỹ. Unitree cho biết hơn 40% doanh thu năm 2025 của hãng đến từ thị trường nước ngoài.
Tesla chậm, nhưng Optimus chưa hẳn thua
Tesla từng đặt mục tiêu sớm hơn. Tại cuộc họp quý I hồi tháng 4, Elon Musk nói Optimus có thể bắt đầu được sản xuất vào cuối tháng 7 hoặc tháng 8. Tuy nhiên, đến báo cáo quý II, Tesla cho biết dây chuyền Model S và Model X tại Fremont đã được tháo dỡ để nhường chỗ, còn dây chuyền Optimus thế hệ đầu vẫn trong quá trình lắp đặt. Tesla hiện chỉ đặt mục tiêu bắt đầu sản xuất Optimus trong năm 2026. Những robot đầu tiên cũng chưa được bán ra ngoài mà sẽ đưa vào “Optimus Academy” để tiếp tục thu thập dữ liệu, huấn luyện và hoàn thiện khả năng làm việc.
Theo ghi nhận của tập đoàn dịch vụ tài chính và ngân hàng đa quốc gia JPMorgan sau chuyến thăm nhà máy Fremont (Mỹ) hồi tháng 8, Tesla có thể chỉ bắt đầu bán Optimus cho khách hàng bên ngoài từ nửa cuối năm 2027. Đây là thông tin do các nhà phân tích của ngân hàng ghi lại sau cuộc gặp với Tesla, chưa phải mốc thời gian được hãng chính thức công bố.
Tỉ phú Musk cũng thừa nhận khó dự báo tốc độ tăng sản lượng. Ông nói Optimus là sản phẩm mới với dây chuyền và chuỗi cung ứng mới, có hơn 10.000 hạng mục riêng phải cùng hoạt động ổn định. Tốc độ ban đầu vì thế sẽ chậm. Tesla tới nay cũng chưa công bố số Optimus sản xuất ở quy mô tương đương các hãng Trung Quốc.
Nếu chỉ xét năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng và số robot rời dây chuyền, các công ty Trung Quốc hiện đang đi trước khá xa. Tuy nhiên, số liệu của Counterpoint và quan sát của Reuters tại Liễu Châu cho thấy làm ra nhiều robot chưa đồng nghĩa chúng đã đủ tốt để thay thế con người trong công việc thực tế. Điều thị trường còn thiếu không phải là một kỉ lục xuất xưởng mới, mà là bằng chứng cho thấy những robot đó vẫn hoạt động ổn định sau một năm và khách hàng sẵn sàng quay lại đặt mua thêm.
