Tên lửa Iran liên tục xuyên thủng hệ thống phòng không Israel, vì sao?
Những cuộc tấn công gần đây từ Iran đã phơi bày mức độ dễ bị tổn thương của hệ thống phòng không đa tầng Israel.
Khi còi báo động không kích vang lên và nhiều cư dân miền nam Israel tìm nơi trú ẩn trong tầng hầm, David Azran (54 tuổi) lại ra hiên nhà để xem hệ thống phòng không của Israel phóng ra loạt tên lửa đánh chặn, tạo thành những dải sáng chói lóa xẹt ngang bầu trời.
“Tôi không phải là người bình thường”, ông nói khi đứng chân trần trên đất với khẩu súng trường vắt trên vai.
Thế nhưng, niềm tin vào hệ thống phòng không hiện đại của Israel đã bị lung lay. Trong các vụ việc cách nhau khoảng 3 giờ cuối tuần qua, tên lửa Iran đã rơi trúng hai khu dân cư ở Arad và Dimona, làm vỡ cửa sổ nhà của David Azran và nhiều nhà hàng xóm. Giới chức cho biết hơn 115 người bị thương ở Arad và Dimona, trong đó 11 nạn nhân bị thương nặng.
Quân đội Israel chưa giải thích điều gì đã xảy ra sai sót. Các cuộc tấn công đã làm dấy lên câu hỏi liệu Israel có đang thiếu tên lửa đánh chặn hay không và làm dấy lên mối lo ngại rằng quân đội có thể cần phải tiết kiệm các tên lửa đánh chặn đắt tiền để bảo vệ các mục tiêu quan trọng trong một thời gian dài. Dimona - nơi đặt một cơ sở hạt nhân nhạy cảm được bảo vệ nghiêm ngặt, nằm trong số những mục tiêu quan trọng đó.
Sử dụng phần nào lời lẽ cường điệu, Mohammad Bagher Ghalibaf - Chủ tịch Quốc hội Iran - cho rằng việc Israel không đánh chặn được tên lửa ở Dimona là một bước ngoặt. "Bầu trời Israel không có khả năng phòng thủ", ông viết trong một bài đăng trên mạng xã hội X.
Mối lo ngại rằng Iran đang tích lũy một kho tên lửa có khả năng áp đảo hệ thống phòng thủ của Israel là một yếu tố chính thúc đẩy việc nối lại các cuộc tấn công chống lại quốc gia này, các quan chức an ninh cấp cao của Israel cho biết.
Không có hệ thống nào đánh chặn tên lửa hiệu quả 100%
Kho tên lửa của Iran đã bị suy giảm đáng kể trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6.2025, từ khoảng 3.000 quả xuống dưới 1.500, khi Iran liên tục tấn công Israel, còn Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) phá hủy các bệ phóng và trận địa tên lửa.
Tuy nhiên, các quan chức Israel cho biết Iran đã nhanh chóng khôi phục các dây chuyền sản xuất tên lửa của mình và đã có sẵn tới 2.500 tên lửa trước khi cuộc chiến hiện tại bắt đầu hôm 28.2, tờ The Washington Post đưa tin ngày 25.3.
Tốc độ này đã khiến các quan chức an ninh Israel lo ngại. Một cựu quan chức an ninh cấp cao Israel cho biết hệ thống phòng không của nước này “không thể đánh chặn được 3.000 đến 5.000 tên lửa”, đồng thời bày tỏ lo ngại rằng Iran có thể vượt quá con số đó trong một năm. Quan chức này phát biểu với điều kiện giấu tên để thảo luận về các vấn đề quân sự nhạy cảm, theo The Washington Post.
Các quan chức Israel khẳng định hệ thống phòng không của họ đang hoạt động tốt nhất có thể. Thế nhưng, không có hệ thống nào hiệu quả 100%.
Trong 23 ngày đầu tiên của cuộc chiến mới nhất, Israel đã đạt tỷ lệ đánh chặn tên lửa thành công khoảng 92%, theo Trung tá Nadav Shoshani - người phát ngôn IDF.
Nadav Shoshani cho biết sẽ không tiết lộ chi tiết nguyên nhân dẫn đến thất bại trong việc đánh chặn tên lửa hôm 22.3, nhưng lưu ý rằng các cuộc tấn công vào Dimona và Arad được Iran thực hiện bằng tên lửa đạn đạo thông thường. “Đó là những loại mà chúng ta đã biết, thấy và đánh chặn”, ông nhấn mạnh.
Chuyên gia nêu lý do hệ thống phòng không đa tầng của Israel đánh chặn hụt tên lửa Iran
Hệ thống phòng không đa tầng của Israel được coi là một trong những hệ thống tốt nhất thế giới, chống lại các cuộc tấn công từ nhiều mặt trận. Mỗi tầng được thiết kế cho một loại đánh chặn cụ thể: Iron Dome cho tên lửa tầm ngắn và đạn pháo; David’s Sling cho tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và tên lửa tầm trung đến tầm xa; Arrow 2 và Arrow 3 cho tên lửa đạn đạo tầm xa; hệ thống THAAD của Mỹ đóng vai trò dự phòng.
Ran Kochav - cựu chỉ huy Lực lượng Phòng không và Tên lửa Israel - nói với tờ Washington Post rằng có một số lý do có thể giải thích cho việc đánh chặn hụt.
Lý do đầu tiên liên quan đến chính sách yêu cầu các chỉ huy Israel phải quyết định trong thời gian thực loại tên lửa đánh chặn nào phù hợp với mối đe dọa cụ thể. Điều này liên quan đến việc lựa chọn chiến lược giữa các hệ thống như Arrow, THAAD và Iron Dome, nhằm tránh lãng phí một tên lửa đánh chặn đắt tiền vào mối đe dọa mà hệ thống khác có thể xử lý.
“Chúng ta phải tính toán kho tên lửa đánh chặn của mình và phải quyết định trong thời gian thực”, Ran Kochav nói.
Thứ hai, các sự cố kỹ thuật có thể xảy ra trong các radar và tên lửa đánh chặn, hoặc kết nối giữa hai hệ thống.
Nguyên nhân thứ ba là yếu tố xác suất thống kê. Ran Kochav cho biết hệ thống phòng thủ của Israel rất hiện đại và phức tạp, nhưng không thể bảo vệ tuyệt đối.
Việc cạn kiệt tên lửa đánh chặn cũng có thể là một yếu tố.
Một tên lửa Arrow có giá khoảng 3 triệu USD. Giá tên lửa David’s Sling khoảng 700.000 USD. Tên lửa Iron Dome có giá khoảng 50.000 - 70.000 USD. Giá một tên lửa THAAD khoảng 15 triệu USD.
Theo ba quan chức Mỹ, Lầu Năm Góc đã tiêu tốn số vũ khí trị giá 5,6 tỉ USD trong hai ngày đầu tiên của cuộc tấn công vào Iran. Một quan chức quân sự Israel tiết lộ rằng khi lên kế hoạch cho cuộc chiến, IDF đã đảm bảo rằng có “đủ tên lửa đánh chặn” để duy trì trong một cuộc chiến mà họ biết sẽ “kéo dài”.
Tuy nhiên, Ran Kochav nói rằng chi phí của tên lửa đánh chặn “không phải là yếu tố quyết định” khi một mối đe dọa được xác định đang hướng tới “khu vực đông dân cư hoặc địa điểm chiến lược”. Ông nói rằng điều quan trọng là khả năng duy trì đủ tên lửa đánh chặn trong thời gian dài.
Yehoshua Kalisky - nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel - giải thích rằng tên lửa được nhắm mục tiêu trên các tầng không gian khác nhau. Về tầng cao nhất của mạng lưới phòng không Israel, Arrow 3 được thiết kế để đánh chặn tên lửa bên ngoài khí quyển. Nếu Arrow 3 thất bại, Arrow 2 sẽ tiếp tục.
“Các hệ thống hỗ trợ lẫn nhau để đảm bảo chúng ta có được sự bảo vệ tối đa. Tuy nhiên, không có hệ phòng thủ hoàn hảo 100%”, Yehoshua Kalisky nhấn mạnh.
Shachar Shohat - cựu chỉ huy hệ thống phòng không IDF - cho biết, tỷ lệ thành công hơn 90% từ các nỗ lực phòng không của Israel là rất cao, vượt xa những gì dự kiến. Ông nói rằng các hệ thống phòng không đạt được tỷ lệ 60 đến 70% đã được coi là xuất sắc.
Một khi quân đội xác định được vụ phóng của kẻ thù, hệ thống tính toán phải hoạt động trong tích tắc, vì một số tên lửa bay vào bầu khí quyển Trái đất trước khi quay trở lại và lao xuống với tốc độ gấp nhiều lần tốc độ âm thanh.
“Trong tích tắc, hệ thống phải tự điều chỉnh đường bay của mình. Giống như ai đó bắn một viên đạn vào bạn, và bạn phải dùng súng lục để bắn trả viên đạn đang bay tới”, Yehoshua Kalisky lấy ví dụ.
Những phát bắn trượt vẫn xảy ra. Yehoshua Kalisky nói có thể các vụ tên lửa Iran bắn trúng Arad và Dimona nằm trong “sai số thống kê” đó. Tại Dimona và Arad, người dân đã nhận được cảnh báo sớm và còi báo động không kích, các quan chức quân đội cho biết. Nhiều người đã tìm đến hầm trú ẩn theo hướng dẫn của chính quyền.
Eliav Lugasi (36 tuổi, cư dân Dimona) đang ngủ khi tên lửa tấn công. Anh ngủ say đến nỗi không nghe thấy tiếng còi báo động không kích, bị hất văng khỏi giường, bất tỉnh và tỉnh dậy ở bệnh viện. Hai ngày sau, Eliav Lugasi trở lại hiện trường, đứng giữa đống đổ nát, gom những đồ còn sót lại vào vali. Một túi hàng tạp hóa đỏ nằm trên mặt đất, bên trong là con mèo chết của anh.
Tại hiện trường Dimona hôm 22.3, một nhóm thiếu niên tụ tập trước những ngôi nhà bị phá hủy, đánh trống và hát một bài tưởng niệm dành cho các nạn nhân.
Nadav Shoshani (người phát ngôn IDF) cho biết ít nhất 70% bệ phóng và kho tên lửa Iran đã bị phá hủy kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu vào ngày 28.2. Ông cũng cho biết tốc độ bắn tên lửa của Iran đã giảm 90%.
Nadav Shoshani nói rằng vào tháng 6, Israel phải hứng chịu 300 tên lửa mỗi ngày được phóng về phía mình, còn hiện nay, con số chỉ còn khoảng 30 quả mỗi ngày.
“Iran có thể sở hữu năng lực lớn hơn những gì đã công khai”
Dù năng lực bị giảm sút, Iran vẫn tìm cách gieo rắc nỗi sợ hãi bằng cách phô trương kho vũ khí tên lửa đa tầm của mình.
Hôm 20.3, Iran đã phóng tên lửa vào Diego Garcia, hòn đảo ở Ấn Độ Dương cách nước này khoảng 2.500 dặm (4.023 km), nơi Mỹ và Anh duy trì một căn cứ không quân. Một số nhà phân tích và quan chức cho rằng đây là lần đầu tiên Iran sử dụng tên lửa đạn đạo tầm trung, làm dấy lên lo ngại ở châu Âu về việc đột nhiên thấy mình nằm trong tầm bắn tiềm tàng.
Nadav Shoshani cho biết Iran đã phóng một tên lửa "đến khoảng cách gần 4.000 km". Ông nói đó là một ví dụ về việc chính phủ Iran “nói dối thế giới về ý định thực sự của họ” và chuẩn bị khả năng thực hiện các cuộc tấn công “bao trùm các tất cả thành phố ở châu Âu”.
Một quan chức Mỹ, yêu cầu giấu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề, đã xác nhận việc Iran phóng tên lửa về phía Diego Garcia. Tuy nhiên, quan chức này cho biết vụ phóng dường như không đến từ một loại vũ khí mới, có nghĩa là khó có khả năng vươn tới hòn đảo. Vẫn chưa rõ liệu Iran cố gắng tấn công bất chấp những hạn chế về tầm bắn của các tên lửa hiện có, hay liệu điều gì khác đã xảy ra.
“Một quả tên lửa không trúng mục tiêu, quả còn lại bị bắn hạ trước mục tiêu. Cả hai đều không đến gần Diego Garcia”, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết, xác nhận rằng hai tên lửa của Iran được phóng sáng sớm 20.3 về phía hòn đảo.
Jason H. Campbell - nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông có trụ sở tại Washington - cho biết, Lầu Năm Góc sẽ cần phải nhanh chóng điều chỉnh nếu Iran thực sự có tên lửa với tầm bắn xa hơn nhiều so với những gì đã biết trước đây.
“Điều đó sẽ ngay lập tức thay đổi cách tính toán an ninh của nhiều đồng minh và đối tác của Mỹ-NATO về bản chất của mối đe dọa hiện tại, cũng như việc để chế độ Iran hiện tại tiếp tục tồn tại có ý nghĩa gì với sự an toàn của họ”, Jason H. Campbell bình luận.
Iran có thể sở hữu “năng lực lớn hơn những gì đã công khai”, theo Tom Karako - Giám đốc Dự án Phòng thủ Tên lửa tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (có trụ sở tại Washington). Tom Karako cho rằng người Iran đã và đang phát triển các phương tiện phóng vào không gian, mà ông gọi là “họ hàng” của tên lửa.
“Nếu có khả năng đưa vật thể dù nhỏ vào quỹ đạo, thì bạn cũng có thể phóng vật thể đi xa hơn 2.000 dặm (3.218 km)”, Tom Karako nhận định.
