Thanh niên muốn đổi mới sáng tạo, trước hết phải vì cộng đồng

Chiều 7/8, tại Hà Nội, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam, cùng sự đồng hành của Samsung, chính thức khởi động chương trình RE:ACT - Thử thách Thanh niên đổi mới sáng tạo vì cộng đồng bền vững.

Không chỉ là một sân chơi tìm kiếm ý tưởng mới, RE:ACT được thiết kế như một hành trình ươm tạo, nơi các nhóm thanh niên được đồng hành từ lúc hình thành ý tưởng, phát triển sản phẩm mẫu, thử nghiệm trong môi trường thực tế (Living Labs) cho đến hoàn thiện giải pháp và tạo ra tác động xã hội. Đây cũng là điểm khác biệt của chương trình khi không dừng lại ở việc trao giải, mà hướng tới việc biến các sáng kiến thành những mô hình có khả năng nhân rộng trong cộng đồng.

Theo Ban tổ chức, trong năm đầu tiên, RE:ACT đặt mục tiêu thu hút hơn 600 hồ sơ từ các nhóm thanh niên trên cả nước. Những đội được lựa chọn sẽ nhận gói hỗ trợ toàn diện gồm khoản tài trợ không hoàn lại lên tới 15.000 USD, sáu tháng cố vấn chuyên sâu, cơ hội thử nghiệm giải pháp trong các "Môi trường thử nghiệm thực tế" (Living Labs), tham gia các khóa nâng cao năng lực và chuyến học tập về đổi mới sáng tạo tại Hàn Quốc.

Đây được xem là một trong những chương trình hỗ trợ thanh niên có quy mô lớn, kết hợp giữa nguồn lực quốc tế, doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.

Không chỉ cần ý tưởng, cần cả một hệ sinh thái để ý tưởng trưởng thành

Phát biểu tại lễ khởi động, ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, cho rằng trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, điều quan trọng không chỉ là khuyến khích những ý tưởng mới mà còn phải xây dựng được lộ trình để các ý tưởng ấy từng bước đi vào cuộc sống.

Theo ông Thịnh, với vai trò là đơn vị thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, NIC kỳ vọng RE:ACT sẽ trở thành cầu nối giúp các sáng kiến do thanh niên dẫn dắt phát triển theo một quy trình hoàn chỉnh, từ nhận diện vấn đề, xây dựng giải pháp, phát triển nguyên mẫu đến thử nghiệm và hoàn thiện trong điều kiện thực tế.

Ông Thịnh cho rằng khi nói đến triển khai các chiến lược lớn như Nghị quyết 57 hay Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo, nhiều người thường nhắc tới vai trò của Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo ông, còn một "mắt xích" không thể thiếu, đó là người trẻ.

"Những người từ 18 đến 35 tuổi là lực lượng giàu năng lượng nhất, nhiều ý tưởng nhất và cũng dám thử thách nhất. Các bạn vừa là người kiến tạo tương lai, vừa là những người sẽ chịu tác động trực tiếp từ những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường hay khủng hoảng năng lượng. Vì vậy, các bạn cần trở thành chủ thể tạo ra các giải pháp cho tương lai", ông Thịnh nói.

Theo lãnh đạo NIC, điểm khác biệt của RE:ACT không nằm ở việc lựa chọn đội chiến thắng, mà ở chỗ sau cuộc thi các nhóm tiếp tục được kết nối với chuyên gia, doanh nghiệp, nguồn lực tài chính để hoàn thiện sản phẩm và đưa giải pháp vào thực tiễn. "Một cuộc thi chỉ thực sự có ý nghĩa khi những ý tưởng bước được ra ngoài phòng thi và tạo nên giá trị trong cuộc sống", ông Thịnh nhấn mạnh.

Đổi mới sáng tạo phải bắt đầu từ con người

Phát biểu tại chương trình, bà Francesca Nardini, Phó Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, cho rằng thanh niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng các chính sách phát triển mà còn là những đối tác đồng kiến tạo tương lai.

Theo bà, Việt Nam hiện có khoảng 21 triệu thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 10 đến 24, chiếm gần 20% dân số và đang bước vào giai đoạn dân số vàng kéo dài đến năm 2039. Đây là lực lượng có khả năng tạo ra những thay đổi lớn nếu được trao cơ hội, nguồn lực và môi trường phù hợp để phát triển.

"Đổi mới sáng tạo không chỉ là công nghệ. Điều quan trọng hơn là giải pháp đó giải quyết vấn đề của ai, có ai bị bỏ lại phía sau hay không và liệu nó có thực sự tạo ra tác động tích cực đối với cộng đồng", bà Francesca nhấn mạnh.

Theo đại diện UNDP, mọi ý tưởng đều cần được kiểm chứng trong thực tế. Những phản hồi từ cộng đồng, kể cả thành công hay thất bại trong quá trình thử nghiệm, đều là dữ liệu quý giá để hoàn thiện sản phẩm. Đây cũng chính là lý do mô hình Living Labs được đưa vào RE:ACT như một mắt xích quan trọng, giúp các nhóm thanh niên trực tiếp làm việc với người sử dụng, lắng nghe phản hồi và điều chỉnh giải pháp trước khi nhân rộng.

Chia sẻ về tầm nhìn trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) theo phương châm “Cùng nhau vì ngày mai - Trao quyền cho mọi người”, ông Na Ki Hong, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam khẳng định: “Chúng tôi tiếp tục đầu tư nuôi dưỡng các nhân tài tương lai để thế hệ kế cận có thể tiên phong trong lĩnh vực công nghệ. Thông qua những nỗ lực này, chúng tôi mong muốn đóng góp vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh trong tương lai của Việt Nam. Với định hướng này, Samsung tự hào hỗ trợ RE:ACT - Thử thách thanh niên đổi mới sáng tạo vì cộng đồng bền vững”, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam nói.

Theo ông Na Ki Hong, sáng kiến này là một bước tiến mới trong cam kết bền bỉ của Samsung nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam và trao quyền cho người trẻ ứng dụng công nghệ để phát triển các giải pháp góp phần thúc đẩy cộng đồng bền vững hơn.

Chính sách đang tạo "đường băng" cho đổi mới sáng tạo

Bà Nguyễn Thị Lệ Quyên, Trưởng ban Hỗ trợ doanh nghiệp, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn đặc biệt thuận lợi để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

"Đổi mới sáng tạo ngày nay không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Điều này không chỉ dành cho các startup mà cho mọi doanh nghiệp, mọi tổ chức và thậm chí là mỗi cá nhân trong bối cảnh công nghệ thay đổi rất nhanh", bà nhận định

Đối với thanh niên, bà Quyên cho rằng tuổi trẻ chính là giai đoạn thích hợp nhất để thử nghiệm những ý tưởng mới. "Khởi nghiệp không nhất thiết phải thành công ngay lần đầu tiên. Điều quan trọng là càng bắt đầu sớm, các bạn càng có nhiều cơ hội học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và trưởng thành", bà chia sẻ.

Những ý tưởng lớn thường bắt đầu từ những điều rất nhỏ

Nếu NIC mang đến góc nhìn từ chính sách thì ông Hoàng Thành Vĩnh - Đại diện UNDP lại nhấn mạnh đến cách hình thành một ý tưởng đổi mới sáng tạo. Theo đại diện UNDP, rất nhiều sáng kiến tạo ra thay đổi trên thế giới không xuất phát từ những phòng thí nghiệm hiện đại mà bắt đầu bằng việc quan sát một vấn đề rất gần gũi trong cuộc sống.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm nhất tại tọa đàm là câu chuyện thương mại hóa các ý tưởng đổi mới sáng tạo. PGS.TS Phạm Tuấn Hiệp (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng hiện nay tồn tại hai cách tiếp cận trong đổi mới sáng tạo.

Một là, xuất phát từ công nghệ hoặc kết quả nghiên cứu rồi tìm cách đưa ra thị trường. Hai là, bắt đầu từ nhu cầu thực tế của thị trường, sau đó mới phát triển công nghệ để giải quyết vấn đề. Theo ông, xu hướng hiện nay trên thế giới đang nghiêng nhiều hơn về cách tiếp cận thứ hai.

"Một sản phẩm muốn đi xa cần được hình thành từ nhu cầu thực tế. Khi doanh nghiệp đặt ra bài toán, trường đại học tham gia nghiên cứu và Nhà nước hỗ trợ chính sách thì khả năng thương mại hóa sẽ cao hơn rất nhiều", ông Hiệp phân tích.

Điều này cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy đổi mới sáng tạo, khi trọng tâm không còn là "chúng ta có công nghệ gì", mà là "xã hội đang cần điều gì".

Khách hàng luôn là người trả lời đúng nhất

Góc nhìn thực tế nhất của tọa đàm đến từ bà Ngô Thùy Anh - CEO của HASU, một startup từng trải qua nhiều lần thử nghiệm trước khi tìm được mô hình phù hợp.

Tại tọa đàm, bà Thùy Anh chia sẻ: "Tôi từng nghĩ phải làm một sản phẩm thật hoàn hảo rồi mới giới thiệu. Sau này mới hiểu rằng điều quan trọng nhất là phải kiểm chứng nhu cầu của người dùng trước".

Bài học đó được áp dụng khi nhóm phát triển nền tảng dành cho người cao tuổi trong giai đoạn dịch COVID-19. Thay vì lập tức xây dựng ứng dụng, nhóm tổ chức các lớp học trực tuyến miễn phí để tìm hiểu nhu cầu thực tế của người cao tuổi. Chỉ sau khi xác định rõ điều họ cần nhất là được kết nối và giao tiếp, nhóm mới bắt đầu phát triển sản phẩm.

Theo CEO của HASU, đây chính là cách giúp startup giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thành công. "Đừng bắt đầu bằng công nghệ. Hãy bắt đầu từ vấn đề của người dùng", bà Thùy Anh nhấn mạnh.

Theo Ban Tổ chức, cổng đăng ký tham gia chương trình RE:ACT - Thử thách thanh niên đổi mới sáng tạo vì cộng đồng bền vững sẽ được mở tại cổng thông tin chính thức của chương trình. Ban Tổ chức khuyến khích các đội nhóm thanh niên trên toàn quốc đăng ký tham gia với hai nhóm chủ đề chính là: sinh kế số bao trùm và giải pháp hỗ trợ; cộng đồng bền vững và thực hành kinh tế tuần hoàn.

Chi tiết về tiêu chí hợp lệ, thời gian nộp hồ sơ, quy trình tuyển chọn và gói hỗ trợ sẽ được cập nhật trên cổng thông tin của chương trình cũng như các kênh truyền thông chính thức của UNDP tại Việt Nam, NIC và các đối tác của chương trình.

Thanh niên Việt Nam làm gì để thích ứng với công việc thời kỉ nguyên số?

Khi AI bước vào ngành thời trang: Từ bị nghi ngờ đến cộng sự sáng tạo