Thêm 20.000 siêu thị mini ra đời: Tiệm tạp hóa, quầy hàng chợ làm sao ‘sống’ nổi?
Không chỉ có các doanh nghiệp nội địa như WinMart+, Bách Hóa Xanh, Co.op Food và Satrafoods, thị trường bán lẻ còn xuất hiện thêm những đối thủ nước ngoài, trong đó có chuỗi Ohmee đến từ Trung Quốc tham gia cuộc đua.
Mỗi ngày, thị trường bán lẻ Việt Nam có thể đón thêm khoảng 10 siêu thị mini mới. Cuộc đua mở rộng mạng lưới đang đưa các chuỗi hiện đại đến gần người tiêu dùng hơn, kể cả ở khu vực nông thôn.
Trong khi người mua có thêm lựa chọn, hàng trăm nghìn điểm bán truyền thống phải tìm cách thay đổi để không bị bỏ lại phía sau.
Từ bỏ thói quen đi chợ, chọn siêu thị mini
Chị Lan Hương, ở phường Bảy Hiền, TP.HCM, kể khoảng hai năm nay, chị đã chuyển hẳn sang mua hàng tại siêu thị mini thay vì đi chợ như trước. Công việc bận rộn khiến chị không còn nhiều thời gian dành cho việc mua sắm mỗi ngày. Chỉ cần ghé một cửa hàng gần nhà, chị có thể mua đủ những thứ cần thiết cho bữa ăn mà không phải mất nhiều thời gian di chuyển giữa các quầy hàng.
Một lý do khác khiến chị Hương lựa chọn siêu thị mini là không gian mua sắm sạch sẽ, tươm tất, hàng hóa được sắp xếp ngay ngắn, dễ tìm. “Với những người thường tan làm muộn như như tôi, việc có thể mua thực phẩm và đồ dùng thiết yếu vào buổi tối cũng là một lợi thế đáng kể”, chị Hương nói.
Câu chuyện của chị Hương phản ánh một thay đổi đang diễn ra ở nhiều khu dân cư đô thị: người tiêu dùng không nhất thiết phải dành riêng một buổi đi chợ hoặc thực hiện chuyến mua sắm lớn cho cả tuần. Thay vào đó, họ có xu hướng mua những gì cần thiết cho bữa ăn trong ngày, vào thời điểm thuận tiện nhất.
Một trong lý do khiến chị Hương lựa chọn siêu thị mini là không gian mua sắm sạch sẽ, tươm tất, hàng hóa được sắp xếp ngay ngắn, dễ tìm
Theo ông Chinh Lê, Trưởng nhóm chuyên gia thị trường Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), chia sẻ tại buổi trao đổi trong khuôn khổ Lễ hội kỷ niệm 30 năm Hàng Việt Nam chất lượng cao, Việt Nam hiện có khoảng 10.000 siêu thị mini.
Đến năm 2030, con số này được dự báo vượt 30.000 cửa hàng, tương đương tăng thêm khoảng 20.000 điểm bán so với hiện tại.
Đáng chú ý, tốc độ mở mới đã tăng từ khoảng 5 cửa hàng mỗi ngày lên 10 cửa hàng mỗi ngày. Tốc độ tăng trưởng của kênh này được kỳ vọng duy trì trên 20% mỗi năm.
Cuộc đua không chỉ có các doanh nghiệp nội địa như WinMart+, Bách Hóa Xanh, Co.op Food và Satrafoods. Thị trường bán lẻ còn xuất hiện thêm những đối thủ nước ngoài, trong đó có chuỗi Ohmee đến từ Trung Quốc. Khi dư địa tại các đô thị lớn ngày càng thu hẹp, các nhà bán lẻ cũng đẩy mạnh mở rộng ra vùng ven và nông thôn.
Theo thông tin được các chuyên gia chia sẻ tại sự kiện, khoảng 70% địa chỉ minimart mở mới thuộc địa bàn cấp xã. Đây là dấu hiệu cho thấy cuộc cạnh tranh không còn giới hạn ở những khu phố đông đúc, mà đang tiến sâu vào những địa bàn vốn là không gian hoạt động quen thuộc của tiệm tạp hóa và chợ truyền thống.
Vì sao siêu thị mini bùng nổ?
Sự phát triển của minimart không đơn thuần đến từ việc các doanh nghiệp có thêm vốn để mở cửa hàng. Đằng sau cuộc đua này là sự thay đổi trong nhịp sống, hành vi mua sắm và cách tổ chức hệ thống phân phối.
Trước hết, minimart đáp ứng nhu cầu mua sắm nhanh, gần nhà và linh hoạt về thời gian. Nếu chợ truyền thống thường đông khách vào buổi sáng, các cửa hàng mini lại có lợi thế trong khung giờ từ 17 giờ đến 21 giờ, khi người lao động tan làm và tranh thủ mua thực phẩm cho bữa tối.
Người tiêu dùng có thể mua một ít thịt, rau, trứng hoặc những món còn thiếu mà không cần đi xa. Xu hướng hạn chế dự trữ thực phẩm tươi sống, tránh lãng phí cũng khiến việc mua sắm theo nhu cầu hằng ngày trở nên phù hợp hơn với nhiều gia đình.
Khảo sát trực tuyến người tiêu dùng tại TP.HCM và Hà Nội của Q&Me được dẫn tại sự kiện cho thấy 81% người được hỏi lựa chọn siêu thị mini và cửa hàng tiện lợi vì vị trí gần nhà hoặc nơi làm việc; 28% cho biết giờ mở cửa thuận tiện là lý do lựa chọn.
Bên cạnh đó, mô hình chuỗi có lợi thế về quy mô. Khi vận hành nhiều cửa hàng, doanh nghiệp có thể tổ chức nguồn cung, quản lí hàng tồn kho, triển khai khuyến mãi và xây dựng nhận diện thương hiệu thống nhất. Người mua cũng dễ dàng tìm thấy những sản phẩm quen thuộc tại nhiều địa điểm khác nhau.
Công nghệ và giao hàng nhanh tiếp tục mở rộng lợi thế này. Một số hệ thống có thể tiếp nhận đơn trực tuyến và giao hàng từ cửa hàng gần nhất, rút ngắn thời gian chờ đợi. Như vậy, minimart không chỉ là nơi mua hàng trực tiếp mà còn có thể trở thành điểm trung chuyển phục vụ nhu cầu mua sắm trực tuyến trong khu vực.
Đặc biệt, vùng ven và nông thôn đang mở ra dư địa tăng trưởng mới. Chi phí mặt bằng tại nhiều địa bàn còn thấp hơn khu vực trung tâm, trong khi nhu cầu tiếp cận hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng, không gian mua sắm thuận tiện ngày càng tăng.
Tuy nhiên, mở rộng nhanh không đồng nghĩa chắc chắn thành công. Mỗi cửa hàng vẫn phải giải được bài toán doanh thu, chi phí mặt bằng, nhân sự, hàng tồn và sức mua tại địa phương. Nếu mở quá nhanh nhưng không kiểm soát được hiệu quả từng điểm bán, quy mô lớn cũng có thể trở thành gánh nặng.
Nếu chợ truyền thống thường đông khách vào buổi sáng, các cửa hàng mini lại có lợi thế trong khung giờ từ 17 giờ đến 21 giờ
Cuộc cạnh tranh gay gắt, người tiêu dùng hưởng lợi
Sự bùng nổ của minimart đang làm thay đổi tương quan giữa các kênh bán lẻ. Theo dự báo của BSA, thị phần bán lẻ truyền thống có thể giảm từ khoảng 68% năm 2026 xuống 60% vào năm 2030. Trong khi đó, bán lẻ hiện đại tăng từ 16% lên 20%, còn thương mại điện tử có thể tăng từ 13% lên 17%.
Những con số này cho thấy sức ép chuyển dịch là có thật. Khi một siêu thị mini xuất hiện ngay gần khu dân cư, tiệm tạp hóa không chỉ cạnh tranh về giá mà còn phải đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng hàng hóa, cách trưng bày, thanh toán và trải nghiệm mua sắm.
Các chuỗi lớn có khả năng tổ chức chương trình khuyến mãi, lựa chọn danh mục sản phẩm và điều phối nguồn hàng trên quy mô rộng. Một cửa hàng nhỏ nhập hàng với số lượng hạn chế thường khó có được mức chiết khấu và điều kiện thương mại tương đương.
Sức ép cũng lan đến các sạp chợ truyền thống. Người mua có thể cân nhắc giữa sự tươi mới của thực phẩm tại chợ, khả năng lựa chọn trực tiếp và lợi thế sạch sẽ, tiện lợi của cửa hàng hiện đại. Nếu không cải thiện chất lượng phục vụ, một bộ phận điểm bán có nguy cơ mất dần khách hàng thường xuyên.
Dù vậy, không nên nhìn sự phát triển của minimart như dấu chấm hết đối với bán lẻ truyền thống.
Theo ông Đinh Công Trí, Giám đốc chiến lược kinh doanh cấp cao TT Group, Việt Nam hiện có khoảng 550.000-600.000 điểm bán lẻ truyền thống, trong đó tiệm tạp hóa nhỏ chiếm khoảng 70-75%. Với mạng lưới rộng khắp, khả năng phục vụ sát khu dân cư và mối quan hệ lâu năm với khách hàng, kênh này vẫn có những lợi thế riêng.
Đến năm 2030, dù thị phần được dự báo giảm, bán lẻ truyền thống vẫn có thể chiếm khoảng 60% thị trường. Đây là tỉ trọng đáng kể, cho thấy thị trường nhiều khả năng chuyển dịch theo hướng cùng tồn tại và phân hóa giữa các mô hình, thay vì một kênh hoàn toàn thay thế kênh còn lại.
Người được hưởng lợi trực tiếp từ cuộc cạnh tranh là người tiêu dùng. Họ có thêm lựa chọn về địa điểm, giá cả, chủng loại hàng hóa và cách thức mua sắm. Các nhà bán lẻ buộc phải quan tâm hơn đến chất lượng sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa, chương trình khuyến mãi và dịch vụ.
Tuy nhiên, lợi ích đó chỉ bền vững nếu cạnh tranh diễn ra lành mạnh, hàng hóa bảo đảm chất lượng và các điểm bán tuân thủ quy định. Cuộc đua không nên chỉ được đo bằng số cửa hàng mở mới, mà còn bằng khả năng phục vụ người mua và hiệu quả kinh doanh thực chất.
Với mạng lưới rộng khắp, khả năng phục vụ sát khu dân cư và mối quan hệ lâu năm với khách hàng, kênh bán lẻ truyền thống vẫn có những lợi thế riêng
.
Tiệm tạp hóa, sạp chợ phải thay đổi thế nào?
Trước làn sóng minimart, câu hỏi quan trọng không phải tiệm tạp hóa có thể giữ nguyên cách kinh doanh cũ hay không, mà là phải thay đổi thế nào để tiếp tục có khách.
Theo ông Đinh Công Trí, kênh bán lẻ truyền thống đang chuyển đổi theo bốn hướng: hiện đại hóa, phân hóa, số hóa và chuyên biệt hóa. Đây cũng là những gợi ý thiết thực cho các hộ kinh doanh nhỏ.
Trước tiên, cần tổ chức lại cửa hàng. Không nhất thiết phải đầu tư lớn hay biến tiệm tạp hóa thành một minimart thu nhỏ, nhưng chủ cửa hàng có thể bắt đầu bằng việc sắp xếp hàng hóa theo nhóm, giữ quầy kệ sạch sẽ, niêm yết giá rõ ràng, kiểm tra hạn sử dụng và loại bỏ những sản phẩm chậm luân chuyển. Một cửa hàng gọn gàng, dễ tìm hàng sẽ tạo thiện cảm và giúp khách tiết kiệm thời gian.
Thứ hai, phải hiểu khách hàng của mình. Thay vì nhập hàng theo thói quen, chủ cửa hàng nên xác định những mặt hàng được người dân quanh khu vực mua thường xuyên, sản phẩm nào bán chạy vào từng thời điểm và nhóm khách hàng nào có nhu cầu riêng. Từ đó, điều chỉnh lượng hàng nhập, hạn chế tồn kho và tránh chôn vốn vào những mặt hàng ít người mua.
Một tiệm tạp hóa nằm trong khu dân cư có nhiều gia đình trẻ có thể ưu tiên thực phẩm đóng gói, đồ dùng thiết yếu và sản phẩm phục vụ trẻ em. Cửa hàng ở khu vực có nhiều người lao động có thể tập trung vào các mặt hàng phổ thông, mức giá phù hợp và nhu cầu mua nhanh. Lợi thế của cửa hàng nhỏ nằm ở khả năng hiểu rõ địa bàn, chứ không phải cố gắng bán tất cả mọi thứ.
Thứ ba, cần tận dụng công nghệ với chi phí phù hợp. Điện thoại thông minh, phần mềm quản lí bán hàng, thanh toán bằng mã QR và các ứng dụng đặt hàng có thể giúp chủ tiệm kiểm soát doanh thu, tồn kho và dòng tiền tốt hơn. Những công cụ này không đòi hỏi cửa hàng phải lập tức đầu tư một hệ thống phức tạp.
Chủ cửa hàng cũng có thể sử dụng Zalo hoặc Facebook để giới thiệu hàng mới, thông báo chương trình ưu đãi, nhận đơn từ khách quen và giao hàng trong phạm vi gần. Khi kết hợp bán trực tiếp với trực tuyến, tiệm tạp hóa không còn bị giới hạn trong số khách ghé qua trước cửa.
Thứ tư, phải tạo ra giá trị mà chuỗi lớn khó thay thế. Đó có thể là giao hàng nhanh trong hẻm nhỏ, chuẩn bị sẵn đơn hàng theo yêu cầu, tư vấn tận tình, phục vụ linh hoạt hoặc duy trì những mặt hàng đặc thù mà cư dân địa phương thường tìm mua. Với sạp chợ, lợi thế có thể nằm ở thực phẩm tươi, nguồn hàng quen thuộc, khả năng lựa chọn trực tiếp và dịch vụ sơ chế theo nhu cầu.
Dĩ nhiên, sự thân quen không thể là cái cớ để duy trì giá bán thiếu minh bạch hoặc chất lượng không ổn định.
Khi kết hợp bán trực tiếp với trực tuyến, tiệm tạp hóa không còn bị giới hạn trong số khách ghé qua trước cửa.
Cuộc đua mở thêm 20.000 siêu thị mini trong những năm tới chắc chắn sẽ làm thị trường bán lẻ Việt Nam thay đổi mạnh. Nhưng tương lai của tiệm tạp hóa và sạp chợ không chỉ được quyết định bởi tốc độ mở rộng của các chuỗi lớn. Nó còn phụ thuộc vào khả năng tự đổi mới của từng người bán.
Trong một thị trường mà người tiêu dùng ngày càng có nhiều lựa chọn, lợi thế không còn thuộc về người bán chỉ vì họ ở gần nhà khách hàng. Lợi thế sẽ thuộc về những điểm bán biết phục vụ tốt hơn, quản lí hiệu quả hơn và tạo được lý do để khách hàng tiếp tục quay lại.