Tin vũ khí hôm nay 19.2: Hải quân Nga diễn tập cùng Iran gần ‘yết hầu’ năng lượng thế giới

Hải quân Nga diễn tập cùng Iran gần “yết hầu” năng lượng thế giới

Tàu hộ tống Stoikiy thuộc Hạm đội Baltic của Hải quân Nga hôm 18.2 đã tiến hành hoạt động diễn tập trên biển mang tên PASSEX với các tàu Hải quân Iran tại Vịnh Oman, sau chuyến thăm cảng Bandar Abbas. Thông tin được hãng TASS dẫn nguồn từ cơ quan báo chí Hạm đội Baltic. Cuộc diễn tập diễn ra gần eo biển Hormuz - một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới, nơi tập trung lưu lượng vận chuyển năng lượng lớn và hiện diện thường xuyên của lực lượng hải quân phương Tây.

Theo phía Nga, Stoikiy hoạt động đội hình cùng các tàu Iran gồm khinh hạm Alvand, tàu tên lửa Neyze và tàu hộ tống Shahid Sayyad Shirazi. PASSEX là hình thức huấn luyện quy mô hạn chế, chủ yếu nhằm thực hành quy trình đi biển, liên lạc và cơ động đội hình, thay vì thiết lập cơ chế chỉ huy - kiểm soát chung hay hình thành lực lượng hỗn hợp tích hợp. Các nội dung thường tập trung vào điều động chiến thuật cơ bản và bảo đảm an toàn hàng hải.

Chương trình huấn luyện được cho là bao gồm cơ động đội hình, duy trì vị trí, chuyển đổi đội hình và thực hành liên lạc vô tuyến theo quy tắc quốc tế về phòng ngừa va chạm trên biển (COLREGs). Trong khu vực có mật độ tàu thương mại cao như hành lang Hormuz, mục tiêu chính của các hoạt động này là tăng cường nhận thức tình huống, phối hợp điều hướng và tránh xung đột, hơn là diễn tập tác chiến cường độ cao.

Stoikiy thuộc lớp Steregushchiy (Project 20380), là tàu hộ tống đa nhiệm cỡ nhỏ, được thiết kế cho tác chiến ven bờ với khả năng chống hạm, phòng không và chống ngầm. Theo thông số công khai, tàu có thể được trang bị pháo hải quân A-190 cỡ 100mm, tên lửa chống hạm Kh-35 Uran, hệ thống phòng không Redut và tổ hợp chống ngầm - chống ngư lôi Paket-NK, cùng trực thăng Ka-27. Biên chế vũ khí cụ thể phụ thuộc vào nhiệm vụ triển khai.

Được đưa vào hoạt động từ năm 2014, Stoikiy thường tham gia các hoạt động huấn luyện đa phương và thăm cảng nước ngoài. Việc kết hợp chuyến ghé cảng Bandar Abbas với diễn tập trên biển phù hợp với mô hình hiện diện hải quân thông lệ, thể hiện mức độ tương tác song phương mà không hình thành lực lượng thường trực chung tại khu vực.

Đáng chú ý, tàu Shahid Sayyad Shirazi của Iran gần đây được đề cập trong các thử nghiệm hệ thống phòng không trên biển, bao gồm vụ phóng tên lửa Sayyad-3G được cho là diễn ra ngày 17/2/2026 tại khu vực Hormuz. Dù PASSEX chỉ mang tính thủ tục đi biển, bối cảnh này làm tăng ý nghĩa biểu tượng của hoạt động. Về tổng thể, PASSEX giữa Nga và Iran chủ yếu mang tính huấn luyện nghiệp vụ. Tuy nhiên, việc tổ chức gần eo biển Hormuz - điểm nghẽn chiến lược toàn cầu - khiến hoạt động này mang thêm yếu tố tín hiệu chiến lược trong môi trường an ninh khu vực phức tạp.

Mỹ phát triển UAV phóng tên lửa không đối không

Cơ quan Các dự án nghiên cứu quốc phòng tiên tiến Mỹ (DARPA) hôm 17.2 thông báo chương trình LongShot - nay được định danh X-68A - đã hoàn thành nhiều cột mốc kỹ thuật quan trọng, chuẩn bị cho các chuyến bay thử nghiệm đầu tiên dự kiến diễn ra trước cuối năm nay. Dự án do General Atomics Aeronautical Systems Inc (Mỹ). phát triển, hướng tới việc tạo ra một phương tiện không người lái phóng từ trên không, nhằm mở rộng đáng kể tầm tác chiến không đối không của Không quân Mỹ trong môi trường bị phòng không dày đặc.

Ý tưởng cốt lõi của LongShot tương đối đơn giản nhưng có thể tạo ra thay đổi lớn về chiến thuật. Một máy bay không người lái sẽ được mang theo bởi tiêm kích hoặc oanh tạc cơ, sau đó được thả ở khoảng cách an toàn để bay về phía trước và tự phóng tên lửa không đối không vào mục tiêu. Cách tiếp cận này giúp “đẩy” điểm phóng tên lửa ra xa hơn mà không buộc phi công phải xâm nhập sâu vào vùng nguy hiểm, từ đó giảm rủi ro cho các tài sản giá trị cao như F-15.

Trong giai đoạn gần đây, chương trình đã hoàn tất thử nghiệm khí động học quy mô lớn trong hầm gió, kiểm tra hệ thống thu hồi bằng dù và cơ cấu nhả vũ khí. Các thử nghiệm này nhằm bảo đảm phương tiện tách an toàn khỏi máy bay mang, đặc biệt khi treo dưới cánh ở tốc độ cận âm cao. Hệ thống dù cho phép thu hồi thiết bị trong các chuyến bay thử đầu tiên để đánh giá tải trọng và hiệu suất mà không phải hy sinh toàn bộ phương tiện.

Về vũ khí, X-68A dự kiến mang các tên lửa như AIM-120 AMRAAM, loại có tầm bắn trên 100 km trong điều kiện tối ưu và sử dụng đầu dò radar chủ động. Việc tích hợp tên lửa lên nền tảng không người lái đòi hỏi kiểm soát chính xác quá trình tách, liên kết dữ liệu và thời điểm kích hoạt đầu dò. Do đó, các thử nghiệm thả và tách vũ khí là bước tiền đề trước khi tiến tới bắn đạn thật.

DARPA cho biết X-68A được thiết kế theo hướng linh hoạt nền tảng mang. Dù các chuyến bay đầu tiên sẽ sử dụng F-15, hệ thống có thể được tích hợp trên nhiều loại máy bay khác, thậm chí triển khai theo mô hình “pallet hóa” từ máy bay vận tải. Khả năng này mở rộng số lượng phương tiện có thể tham gia nhiệm vụ giành ưu thế trên không, miễn là bảo đảm kết nối dữ liệu an toàn và chống gây nhiễu.

X-68A phù hợp với xu hướng tác chiến phân tán, nơi cảm biến, bệ phóng và trung tâm chỉ huy được kết nối qua mạng. Phương tiện không người lái có thể nhận dữ liệu mục tiêu từ tiêm kích, máy bay cảnh báo sớm hoặc các nền tảng khác, duy trì liên kết cho tới khi tên lửa tự dẫn ở giai đoạn cuối. Cách tiếp cận này cho phép máy bay có người lái hoạt động ngoài phạm vi đe dọa của các hệ thống phòng không tầm xa. Nếu được triển khai thành công, LongShot có thể thay đổi cách tính toán trong không chiến, giúp mở rộng “vùng không thể thoát” của tên lửa và phân tán rủi ro khỏi phi công. Trong bối cảnh môi trường tác chiến ngày càng phức tạp, X-68A phản ánh xu hướng chuyển sang các hệ thống phân tán, kết nối mạng và có mức độ chấp nhận rủi ro cao hơn nhằm duy trì ưu thế trên không.

Nhật Bản mở rộng năng lực phản công từ đất liền

Nhật Bản đang xem xét nâng cấp tầm bắn và vai trò của các hệ thống pháo 155mm thuộc Lực lượng Phòng vệ Mặt đất (JGSDF), trong bối cảnh quốc gia này chuẩn bị cập nhật Chiến lược An ninh Quốc gia và Chương trình Tăng cường Quốc phòng 5 năm. Theo Japan Times ngày 18.2, nội dung thảo luận tập trung vào việc liệu các nền tảng hiện có như pháo tự hành bánh xích Type 99 và pháo tự hành bánh lốp Type 19 có thể được điều chỉnh để phục vụ các nhiệm vụ tầm xa trong khuôn khổ khái niệm “phản công” đang được định hình hay không. Động thái này diễn ra giữa lúc Triều Tiên liên tục thử tên lửa và Trung Quốc gia tăng hoạt động quân sự quanh chuỗi đảo Nansei.

Hiện JGSDF vận hành khoảng 300 khẩu pháo 155mm, vốn được thiết kế chủ yếu cho nhiệm vụ phòng thủ chống đổ bộ quy mô lớn. Type 99, đưa vào biên chế từ năm 1999, sử dụng nòng dài 52 calibre và có tầm bắn khoảng 30 km với đạn nổ mạnh thông thường. Type 19, lắp trên khung gầm 8x8, có ưu thế cơ động chiến lược và hệ thống điều khiển hỏa lực số hóa, cho phép triển khai nhanh theo chiến thuật “bắn - cơ động”. Tuy nhiên, cả hai vẫn bị giới hạn bởi đặc tính đạn tiêu chuẩn.

Để khắc phục hạn chế này, Nhật Bản đã thử nghiệm đạn dẫn đường Vulcano 155mm do Leonardo (Ý) phát triển. Ở cấu hình tăng tầm, Vulcano có thể đạt khoảng 70 - 75km, sử dụng kết hợp dẫn đường quán tính và định vị vệ tinh để giảm sai số xuống mức vài mét trong điều kiện tối ưu. Dù vậy, trong môi trường có mạng lưới chống tiếp cận - chống xâm nhập (A2/AD) dày đặc, phạm vi này có thể chưa đáp ứng yêu cầu răn đe mới.

Một số nhà cung cấp nước ngoài đã đề xuất giải pháp đạn 155mm sử dụng động cơ ramjet, có thể mở rộng tầm bắn lên khoảng 150km. Công nghệ này duy trì lực đẩy sau khi rời nòng, thay vì chỉ dựa vào liều phóng ban đầu. Doanh nghiệp Mỹ Tiberius Aerospace và tập đoàn Na Uy NAMMO được cho là đang thảo luận khả năng hợp tác, bao gồm sản xuất theo giấy phép tại Nhật Bản - yếu tố phù hợp với mục tiêu củng cố nền tảng công nghiệp quốc phòng nội địa. Song song đó, các nghiên cứu về động cơ kích nổ quay cũng đang được theo đuổi, mở ra triển vọng tăng tầm xa hơn trong tương lai.

Tuy nhiên, việc hiện đại hóa pháo binh diễn ra trong bối cảnh ngân sách chịu áp lực từ lạm phát và biến động tỷ giá, khi Nhật Bản đồng thời đầu tư vào tên lửa tầm xa, phòng thủ tên lửa và máy bay thế hệ mới. Do đó, nâng cấp đạn dược cho các nền tảng hiện có có thể được xem là giải pháp kinh tế hơn so với mua sắm hệ thống hoàn toàn mới.