TS. Nguyễn Văn Đắng: 'Điểm nghẽn lớn nhất của một quốc gia không nằm ở hạ tầng, vốn hay công nghệ'

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử. Từ một nền kinh tế khó khăn, chúng ta đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao của khu vực, hội nhập sâu rộng với thế giới và từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Tuy nhiên, trước mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đang đứng trước những thách thức không nhỏ. Muốn đi nhanh hơn, chúng ta phải tháo gỡ những điểm nghẽn đang làm giảm tốc độ phát triển của đất nước.

Điểm nghẽn đầu tiên và cũng là quan trọng nhất chính là chất lượng nguồn nhân lực

Việt Nam có lợi thế về dân số trẻ, tinh thần hiếu học và khả năng thích ứng cao. Tuy nhiên, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ bán dẫn và chuyển đổi số đang định hình lại nền kinh tế toàn cầu, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn còn thiếu hụt đáng kể. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng nhân sự có kỹ năng công nghệ, quản trị hiện đại và năng lực đổi mới sáng tạo.

Thực tế cho thấy, lợi thế lao động giá rẻ đang dần mất đi. Tương lai không thuộc về quốc gia có nhiều lao động nhất mà thuộc về quốc gia có lực lượng lao động sáng tạo nhất.

Một đất nước không thể đi xa hơn chất lượng nguồn nhân lực của mình. Đầu tư cho con người vì thế không chỉ là đầu tư cho hiện tại mà còn là đầu tư cho tương lai của dân tộc.

Điểm nghẽn thứ hai là thể chế và môi trường thực thi chính sách

Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định rằng thể chế chính là “đường cao tốc” của sự phát triển. Một thể chế thông thoáng sẽ giải phóng nguồn lực xã hội, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Ngược lại, những quy định chồng chéo, thủ tục kéo dài và tâm lý e ngại trách nhiệm sẽ làm mất đi nhiều cơ hội phát triển.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, tốc độ trở thành yếu tố quyết định. Một dự án triển khai chậm vài năm có thể đồng nghĩa với việc mất đi cả một chu kỳ phát triển. Do đó, cải cách thể chế cần tiếp tục được xem là nhiệm vụ trọng tâm và xuyên suốt trong quá trình phát triển đất nước.

Điểm nghẽn thứ ba là hạ tầng giao thông và logistics

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống cao tốc, cảng biển, sân bay và các công trình giao thông trọng điểm. Tuy nhiên, sự phát triển vẫn chưa thực sự đồng bộ giữa các vùng miền. Chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa và doanh nghiệp.

Một nền kinh tế muốn phát triển mạnh cần có hệ thống giao thông giống như hệ tuần hoàn của cơ thể. Khi mạch máu được khai thông, các nguồn lực mới có thể lưu chuyển nhanh chóng và hiệu quả.

Bên cạnh đó, hạ tầng năng lượng và hạ tầng số cũng đang trở thành những vấn đề chiến lược.

Kỷ nguyên kinh tế số đòi hỏi nguồn điện ổn định, hệ thống dữ liệu hiện đại và khả năng kết nối tốc độ cao. Các trung tâm dữ liệu, nền tảng trí tuệ nhân tạo, nhà máy thông minh hay đô thị thông minh đều cần được xây dựng trên nền tảng hạ tầng vững chắc. Nếu không chuẩn bị từ hôm nay, chúng ta có thể bỏ lỡ những cơ hội lớn của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Một điểm nghẽn khác cần đặc biệt quan tâm là năng lực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Trong khi đó, các quốc gia phát triển đang cạnh tranh bằng tri thức, công nghệ và sáng tạo.

Muốn đi nhanh, chúng ta có thể học hỏi người khác. Nhưng muốn đi xa, chúng ta phải tạo ra giá trị của riêng mình.

Đầu tư cho nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ lõi cần trở thành chiến lược quốc gia trong những thập niên tới.

Ngoài các yếu tố trên, Việt Nam còn phải đối mặt với những thách thức lớn từ biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, già hóa dân số và yêu cầu phát triển xanh. Đặc biệt, tại Đồng bằng sông Cửu Long và TP.HCM, các vấn đề liên quan đến nguồn nước, ngập lụt và sụt lún đang đặt ra những yêu cầu cấp bách về quy hoạch và quản lý tài nguyên bền vững.

Nhìn rộng hơn, điều mà Việt Nam cần nhất hiện nay không chỉ là tháo gỡ từng điểm nghẽn riêng lẻ mà là xây dựng một hệ sinh thái phát triển đồng bộ, nơi thể chế, con người, công nghệ và hạ tầng cùng hỗ trợ lẫn nhau.

Lịch sử đã chứng minh rằng những bước ngoặt lớn của một quốc gia thường xuất hiện vào thời điểm khó khăn nhất. Thách thức không phải là điều ngăn cản chúng ta tiến lên, mà chính là cơ hội để chúng ta tái cấu trúc, đổi mới và bứt phá.

Tôi luôn tin rằng sức mạnh lớn nhất của Việt Nam không nằm dưới lòng đất, không nằm trong những nguồn tài nguyên hữu hạn, mà nằm trong ý chí vươn lên của con người Việt Nam.

Một dân tộc biết nuôi dưỡng khát vọng sẽ không chấp nhận đứng yên. Một quốc gia dám đối diện với điểm yếu của mình sẽ tìm được con đường để trở nên mạnh mẽ hơn.

Con đường phía trước còn nhiều thử thách, nhưng nếu chúng ta kiên trì cải cách thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đầu tư cho hạ tầng hiện đại, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Tương lai không được quyết định bởi những gì chúng ta đang có, mà được quyết định bởi những gì chúng ta dám thay đổi từ hôm nay.