TS. Trần Đình Lý: Đào tạo mô-đun là chìa khóa của nguồn nhân lực số

Người lao động ngày nay không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải thường xuyên cập nhật kỹ năng mới để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, mô hình sản xuất và nhu cầu tuyển dụng.

Trước yêu cầu đó, TP.HCM đang triển khai Đề án đào tạo ngắn hạn theo mô-đun giai đoạn 2025-2030 với mục tiêu xây dựng tối thiểu 100 mô-đun đào tạo và cấp 5.000 chứng chỉ trong năm 2026. Đây được xem là một bước đi quan trọng nhằm hình thành hệ sinh thái học tập linh hoạt, mở, gắn kết chặt chẽ với nhu cầu của doanh nghiệp và thúc đẩy văn hóa học tập suốt đời trong xã hội.

Theo các chuyên gia giáo dục, mô hình đào tạo theo mô-đun không chỉ giúp người lao động nâng cao kỹ năng một cách nhanh chóng, tiết kiệm chi phí mà còn tạo điều kiện để họ học tập liên tục trong suốt quá trình làm việc. Đồng thời, cơ chế tích lũy và liên thông kết quả học tập được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.

Xung quanh những cơ hội, thách thức và các điều kiện cần thiết để triển khai hiệu quả mô hình này, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với TS Trần Đình Lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM.

Đào tạo kinh hoạt

- TP.HCM đang đặt mục tiêu xây dựng tối thiểu 100 mô-đun đào tạo ngắn hạn và cấp 5.000 chứng chỉ trong năm 2026. Theo ông, mô hình đào tạo theo mô-đun sẽ mang lại những lợi ích gì cho người lao động trong bối cảnh thị trường việc làm liên tục thay đổi hiện nay?

- TS. Trần Đình Lý: Mô hình đào tạo theo mô-đun là xu hướng tất yếu trong phát triển nguồn nhân lực thời đại kinh tế số. Thị trường lao động hiện nay đang biến đổi rất nhanh dưới tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và quá trình chuyển đổi xanh. Những kỹ năng được xem là phù hợp hôm nay có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu chỉ sau vài năm, thậm chí vài tháng.

Trong bối cảnh đó, người lao động không thể chỉ học một lần rồi sử dụng kiến thức ấy cho cả cuộc đời làm việc. Họ cần được cập nhật thường xuyên những kỹ năng mới để đáp ứng yêu cầu của công việc và thích nghi với những thay đổi của thị trường. Điểm mạnh nhất của mô hình đào tạo theo mô-đun là tính linh hoạt. Người học có thể lựa chọn những nội dung thực sự cần thiết đối với vị trí việc làm của mình thay vì phải tham gia những chương trình dài hạn. Thời gian học ngắn hơn, chi phí hợp lý hơn và kiến thức có thể được ứng dụng ngay vào thực tiễn lao động.

Đây là giải pháp rất phù hợp đối với người lao động đang đi làm, những người cần nâng cao kỹ năng chuyên môn hoặc chuyển đổi nghề nghiệp nhưng không có nhiều thời gian để theo học các chương trình đào tạo truyền thống.

Xa hơn nữa, đào tạo theo mô-đun góp phần hình thành văn hóa học tập suốt đời. Khi việc học trở nên linh hoạt và thuận tiện hơn, mỗi cá nhân sẽ chủ động hơn trong việc nâng cao năng lực bản thân. Điều đó không chỉ giúp người lao động tăng cơ hội việc làm, cải thiện thu nhập mà còn góp phần nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp

- Đề án nhấn mạnh việc tích hợp các kỹ năng số, AI, tự động hóa và kinh tế xanh vào chương trình đào tạo. Theo ông, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần chuẩn bị những điều kiện gì để đáp ứng yêu cầu này?

- TS. Trần Đình Lý: Muốn đào tạo được nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu mới thì các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải chuẩn bị đồng bộ từ đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất cho đến cơ chế hợp tác với doanh nghiệp.

Yếu tố đầu tiên là đội ngũ giảng viên. Người dạy phải thường xuyên được cập nhật kiến thức và công nghệ mới liên quan đến AI, dữ liệu lớn, tự động hóa, chuyển đổi số và các xu hướng phát triển xanh, bền vững. Nếu giảng viên không theo kịp sự thay đổi của công nghệ thì rất khó đào tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực tế.

Bên cạnh đó, các cơ sở đào tạo cần đầu tư mạnh cho hạ tầng công nghệ, hệ thống học liệu số, phòng thực hành mô phỏng và nền tảng học tập trực tuyến. Đây là điều kiện quan trọng để triển khai các chương trình đào tạo linh hoạt, hiện đại và có khả năng tiếp cận đông đảo người học.

Một yêu cầu khác là tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo. Doanh nghiệp cần đồng hành từ khâu xây dựng chương trình, xác định chuẩn đầu ra, tổ chức thực hành đến đánh giá năng lực người học. Khi đó, nội dung đào tạo mới thực sự bám sát nhu cầu tuyển dụng và thực tiễn sản xuất.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng kỹ năng số ngày nay không chỉ là khả năng sử dụng công nghệ. Trong môi trường số, người học còn cần năng lực tiếp nhận, xử lý và đánh giá thông tin một cách chính xác. Hiện nay, trên không gian mạng xuất hiện rất nhiều nguồn thông tin khác nhau, trong đó có những nội dung chưa được kiểm chứng hoặc phản ánh phiến diện. Vì vậy, bên cạnh kỹ năng công nghệ, người học cần được trang bị tư duy phản biện, kỹ năng kiểm chứng thông tin, đạo đức số và trách nhiệm công dân số.

Đây là những năng lực rất quan trọng để người lao động có thể làm việc hiệu quả và thích ứng với môi trường số trong tương lai.

Hướng tới xây dựng xã hội học tập

- Một trong những điểm mới của đề án là cho phép người học tích lũy và liên thông các mô-đun đào tạo. Đồng thời, đề án cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo. Theo ông, những cơ chế này sẽ tác động như thế nào đến việc xây dựng xã hội học tập và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực?

TS. Trần Đình Lý: Tôi cho rằng đây là một trong những điểm đột phá quan trọng nhất của đề án. Việc cho phép người học tích lũy kết quả học tập theo từng mô-đun và được công nhận để liên thông lên các trình độ cao hơn sẽ tạo ra một hệ sinh thái học tập mở, linh hoạt và lấy người học làm trung tâm. Thay vì phải hoàn thành một chương trình đào tạo dài hạn ngay từ đầu, người học có thể lựa chọn học từng phần theo điều kiện và nhu cầu của mình. Họ có thể vừa học vừa làm, từng bước tích lũy năng lực, kỹ năng và bằng cấp trong suốt quá trình phát triển nghề nghiệp.

Cơ chế này giúp giảm áp lực về thời gian và tài chính, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, từ công nhân, người lao động phổ thông cho đến những người đã có việc làm nhưng cần nâng cao kỹ năng.

Về lâu dài, đây sẽ là nền tảng quan trọng để thúc đẩy học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập. Mỗi người đều có cơ hội học tập liên tục, cập nhật kiến thức mới và nâng cao trình độ trong suốt cuộc đời lao động của mình. Song song đó, vai trò của doanh nghiệp cũng rất quan trọng. Doanh nghiệp cần được xem là đối tác chiến lược trong toàn bộ quá trình đào tạo chứ không chỉ tham gia ở khâu tuyển dụng.

Doanh nghiệp có thể góp ý xây dựng chương trình đào tạo, xác định các kỹ năng cần thiết cho từng vị trí việc làm, hỗ trợ chuyên gia, trang thiết bị thực hành, tiếp nhận người học đến trải nghiệm môi trường làm việc thực tế và tham gia đánh giá năng lực nghề nghiệp.

Khi doanh nghiệp đồng hành cùng cơ sở đào tạo, khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động sẽ được thu hẹp đáng kể. Người học có điều kiện tiếp cận công nghệ mới, quy trình sản xuất hiện đại và các yêu cầu thực tế của thị trường lao động. Đó cũng là cách hiệu quả để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng khả năng tìm kiếm việc làm của người học ngay sau khi hoàn thành chương trình đào tạo.

Tất nhiên, việc triển khai mô hình đào tạo theo mô-đun trên nền tảng số cũng đặt ra không ít thách thức. Các cơ sở đào tạo phải đầu tư lớn cho hạ tầng công nghệ, phát triển học liệu số chất lượng cao, nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên và xây dựng cơ chế công nhận, liên thông kết quả học tập giữa các đơn vị đào tạo. Một thách thức khác là bảo đảm chất lượng đào tạo trong môi trường số. Công nghệ có thể giúp mở rộng cơ hội học tập nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của người thầy trong việc định hướng tư duy, hình thành kỹ năng và giá trị nghề nghiệp cho người học.

Trong thời đại AI và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, người học không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh, khả năng phân tích, chọn lọc thông tin và nhận diện các nội dung sai lệch. Đây là những năng lực thiết yếu để mỗi người có thể học tập, làm việc và phát triển bền vững trong tương lai.

Tôi tin rằng, nếu có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và người học, mô hình đào tạo theo mô-đun sẽ trở thành động lực quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của TP.HCM cũng như cả nước trong giai đoạn mới.