Từ cú sốc giá dầu: Những cảnh báo về chiến lược năng lượng cho kinh tế Việt Nam

Tại hội thảo “Biến động địa - chính trị và chiến lược đảm bảo năng lượng” do Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (BCSI) phối hợp tổ chức ngày 9.4 tại Hà Nội, các chuyên gia cảnh báo cú sốc giá dầu không chỉ mang tính ngắn hạn.

Cú sốc giá dầu và tác động lan rộng

Phát biểu tại hội thảo, TS.Hà Huy Ngọc – Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới – cho biết, giá nhiên liệu đã tăng ở mức đột biến, có thời điểm tăng gần 60%, cao hơn nhiều so với mức tăng bình quân 4–8% trong những năm gần đây. Cú sốc này nhanh chóng lan sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Chi phí logistics, vật liệu xây dựng đều tăng mạnh, kéo theo giá các gói thầu tăng đáng kể, thậm chí có trường hợp tăng tới 1,5 lần so với trước Tết.

Đáng chú ý, mức độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng khiến Việt Nam dễ bị tổn thương. Hiện khoảng 68% nguồn cung xăng dầu đến từ bên ngoài, trong đó có một tỷ trọng lớn nhập từ khu vực Trung Đông. Khi nguồn cung này biến động, toàn bộ chuỗi chi phí trong nước lập tức bị ảnh hưởng.

TS.Hà Huy Ngọc cũng lưu ý, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư công, việc giá nhiên liệu tăng cao sẽ làm đội chi phí xây dựng, đặc biệt là các công trình giao thông. Theo các kịch bản tính toán, nếu giá nhiên liệu tăng 50–60%, chi phí xây dựng có thể tăng từ vài phần trăm đến gần 10% tùy loại công trình, gây áp lực lớn lên tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Áp lực vĩ mô gia tăng, dư địa điều hành thu hẹp

Chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa cho rằng, những khó khăn của kinh tế Việt Nam đã bộc lộ từ trước khi xảy ra cú sốc năng lượng, và hiện nay đang bị khuếch đại.

Ông chỉ ra nghịch lý khi lạm phát ở mức khoảng 3,3% nhưng lãi suất cho vay vẫn duy trì cao. Nguyên nhân đến từ áp lực huy động vốn cho đầu tư công, sự dịch chuyển dòng tiền và tâm lý thận trọng của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh giá dầu tiếp tục leo thang, lạm phát có thể tăng thêm 1-1,5%, khiến khả năng giảm lãi suất trở nên hạn chế. Điều này tác động trực tiếp tới đầu tư tư nhân, tiêu dùng và cả dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Bên cạnh đó, hiệu quả đầu tư công còn chưa cao, tiến độ giải ngân chậm, trong khi khu vực doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều rào cản. Theo ông, nếu không cải thiện các yếu tố nội tại, cú sốc bên ngoài như giá năng lượng sẽ càng làm rõ những điểm yếu của nền kinh tế.

Cảnh báo chiến lược: Năng lượng là “điểm tựa” của tăng trưởng

Ở góc độ dài hạn, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhấn mạnh an ninh năng lượng cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển. Theo bà, trong khi an ninh lương thực của Việt Nam cơ bản được đảm bảo, thì năng lượng mới là yếu tố đầu vào then chốt, quyết định khả năng vận hành của toàn bộ nền kinh tế. Mọi quyết định phát triển, từ công nghiệp, hạ tầng đến đô thị hóa, đều phải tính toán gắn với năng lượng.

Bà cũng lưu ý việc phân bổ nguồn lực hiện nay chưa thực sự hợp lý, khi đầu tư vào hạ tầng giao thông chiếm tỷ trọng lớn, trong khi lĩnh vực năng lượng - vốn đòi hỏi đầu tư dài hạn và quy mô lớn - chưa được ưu tiên tương xứng.

Đồng thời, mô hình công nghiệp hóa cần tránh là tiêu tốn nhiều năng lượng nhưng hiệu quả thấp, thay vào đó hướng tới các ngành có giá trị gia tăng cao và bền vững hơn.

Doanh nghiệp chịu áp lực, thúc đẩy chuyển đổi

Ở góc độ thực tiễn, các doanh nghiệp đã bắt đầu cảm nhận rõ tác động của giá năng lượng.

Theo TS.Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, biến động địa chính trị hiện nay là lời cảnh báo rõ ràng về sự cần thiết phải điều chỉnh chiến lược năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, việc xây dựng kho dự trữ năng lượng cần thời gian dài, từ 24-30 tháng hoặc hơn, trong khi nhiều dự án năng lượng vẫn đang gặp vướng mắc về cơ chế.

Đại diện Tổng công ty May 10 cho biết, chi phí vận chuyển đã tăng trên 30%, kéo theo giá nguyên liệu đầu vào tăng do phụ thuộc vào các sản phẩm từ dầu mỏ. Trong khi đó, sức mua suy giảm khiến doanh nghiệp không thể tăng giá bán, tạo ra áp lực kép lên hoạt động sản xuất.

Để thích ứng, doanh nghiệp buộc phải tiết giảm chi phí, nâng cao năng suất và đẩy mạnh các giải pháp chuyển đổi xanh như sử dụng năng lượng tái tạo và tối ưu hóa tiêu thụ điện.

Giải pháp dài hạn và đặt lại bài toán an ninh năng lượng

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, các giải pháp công nghệ đang được xem là hướng đi quan trọng.

Theo ông Nguyễn Văn Thiện - Phó Tổng Giám đốc Công ty GG Power, việc phát triển hệ thống pin lưu trữ có thể giúp giảm áp lực giờ cao điểm, ổn định lưới điện và hạn chế nguy cơ quá tải. Giải pháp này không chỉ giúp hộ gia đình tiết kiệm chi phí điện mà còn hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất liên tục, giảm thiểu rủi ro gián đoạn.

Tuy nhiên, để triển khai trên diện rộng, khung chính sách về giá điện cần được hoàn thiện, cũng như về quy hoạch và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan.

Những phân tích tại hội thảo cho thấy cú sốc giá dầu không chỉ là yếu tố ngắn hạn mà đang đặt ra yêu cầu tái cấu trúc chiến lược năng lượng của Việt Nam. Trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động, việc giảm phụ thuộc nhập khẩu, đa dạng hóa nguồn cung, thúc đẩy năng lượng tái tạo và hoàn thiện thể chế sẽ là yếu tố then chốt để đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và duy trì tăng trưởng trong dài hạn.