Ukraine thất vọng về hệ thống phòng không Đức vì không hiệu quả trước UAV Nga
Hệ thống phòng không Skynex của Đức được kì vọng là một giải pháp quan trọng giúp Ukraine đối phó UAV Nga.
Skynex do tập đoàn quốc phòng Đức Rheinmetall phát triển để bảo vệ các mục tiêu cố định như nhà máy, căn cứ, sân bay hoặc hạ tầng năng lượng. Trên lí thuyết, đây là loại vũ khí phù hợp với chiến trường Ukraine.
Nga thường dùng UAV tự sát giá rẻ để gây áp lực lên phòng không đối phương. Nếu Ukraine dùng tên lửa đắt tiền cho mọi mục tiêu như vậy, chi phí đánh chặn sẽ rất bất lợi. Một hệ thống pháo tầm gần như Skynex được kì vọng tạo lớp phòng thủ cuối cùng với chi phí thấp hơn.
Tuy nhiên, một báo cáo được tạp chí Đức Stern dẫn lại đang đặt Skynex vào thế khó. Tài liệu được cho là đánh giá nội bộ của quân đội Ukraine cho rằng hệ thống này không đạt hiệu quả như kì vọng trong một vụ tấn công bằng UAV Nga vào cơ sở công nghiệp ở miền tây Ukraine ngày 1/4.
Skynex được kì vọng chặn UAV giá rẻ
Skynex thuộc nhóm phòng không tầm gần. Thành phần quan trọng nhất là pháo Oerlikon Revolver Gun Mk3 cỡ 35 mm. Hệ thống này bắn đạn AHEAD, loại đạn được lập trình để nổ gần mục tiêu và tạo ra mảnh văng nhằm tiêu diệt UAV, tên lửa hành trình hoặc mục tiêu bay nhỏ.
Điểm mạnh của Skynex nằm ở khả năng phản ứng nhanh và chi phí đánh chặn thấp hơn tên lửa. Hệ thống có thể kết nối nhiều pháo, radar và trung tâm điều khiển để tạo vùng bảo vệ quanh mục tiêu cố định.
Với Ukraine, đây là năng lực rất cần thiết. Các cuộc tập kích của Nga thường gồm UAV Shahed, tên lửa và mồi bẫy. Lưới phòng không Ukraine vì vậy luôn bị kéo căng. Một hệ thống pháo tự động hoạt động ổn định có thể giúp giảm áp lực cho các tổ hợp tên lửa đắt tiền.
Vụ tấn công khiến Skynex bị nghi ngờ
Theo Stern, cơ sở công nghiệp bị Nga tấn công được bảo vệ bởi 2 khẩu đội Skynex, gồm 8 mô-đun pháo 35 mm, 2 radar X-TAR3D và 2 sở chỉ huy. Cách bố trí này lẽ ra tạo được vùng hỏa lực chồng lấn, giúp UAV bay vào khu vực bảo vệ có thể bị nhiều khẩu pháo cùng theo dõi và khai hỏa.
Trong vụ tấn công, radar được cho là phát hiện 2 UAV Nga ở khoảng cách khoảng 20 km. Một UAV sau đó bay vào vùng tiêu diệt. Tuy nhiên, theo báo cáo được dẫn lại, hệ thống chỉ bắn một viên đạn và viên đạn này không trúng mục tiêu. Một UAV sau đó lao vào hạ tầng và phát nổ.
Một mục tiêu lọt qua chưa đủ để khẳng định Skynex kém hiệu quả, vì không hệ thống phòng không nào đánh chặn được 100%. Nhưng chi tiết gây chú ý là hệ thống được triển khai với nhiều pháo và radar, song cuối cùng chỉ ghi nhận một phát bắn.
Báo cáo cũng nêu một số trục trặc kĩ thuật. Ba trong số 8 module pháo được cho là mất khả năng hoạt động chỉ trong vài phút do lỗi thủy lực, lỗi radar theo dõi và vấn đề nạp đạn. Kết quả là chỉ 2 khẩu pháo còn có thể theo dõi mục tiêu đáng tin cậy. Nếu thông tin này chính xác, vấn đề của Skynex không nằm ở hỏa lực trên giấy, mà ở độ sẵn sàng kĩ thuật khi bước vào thực chiến.
Thông số mạnh chưa đủ trên chiến trường Ukraine
Chiến trường Ukraine là môi trường rất khắc nghiệt với mọi hệ thống phòng không. UAV có thể bay thấp, bay theo nhiều hướng, xuất hiện cùng lúc với mồi bẫy hoặc bị che khuất bởi địa hình. Kíp vận hành chỉ có vài giây để ra quyết định.
Với phòng không tầm gần, tốc độ phản ứng rất quan trọng. Radar phát hiện được mục tiêu không có nhiều ý nghĩa nếu pháo không sẵn sàng khai hỏa. Đạn hiện đại cũng không giúp ích nếu hệ thống nạp đạn, thủy lực hoặc radar theo dõi gặp lỗi.
Rheinmetall không bình luận về dữ liệu tác chiến cụ thể vì lí do an ninh, nhưng khẳng định Skynex đã thể hiện hiệu quả tốt tại Ukraine. Một quan chức Đức được Stern dẫn lời cũng cho rằng số lượng Skynex triển khai còn ít, chưa đủ để đánh giá toàn bộ hệ thống. Phía Đức cũng không loại trừ khả năng lỗi vận hành góp phần vào sự cố.
Đây là điểm cần lưu ý. Một vụ đánh chặn đơn lẻ có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như bảo dưỡng, phụ tùng, huấn luyện kíp chiến đấu, cấu hình triển khai hoặc hướng tiếp cận của UAV. Vì vậy, báo cáo này chưa đủ để phủ nhận toàn bộ giá trị của Skynex.
Cảnh báo cho phòng không tầm gần
Dù vậy, vụ việc vẫn tạo sức ép lớn. Skynex là hệ thống đắt tiền, một khẩu đội có thể có giá hơn 60 triệu euro. Với mức đầu tư như vậy, Ukraine có quyền kì vọng hệ thống phải hoạt động ổn định, nhất là khi nhiệm vụ của nó là bảo vệ hạ tầng quan trọng.
Câu chuyện Skynex cũng liên quan đến các hệ thống phòng không 35 mm khác của Rheinmetall, trong đó có Skyranger 35. Ukraine được cho là sẽ nhận các hệ thống Skyranger 35 đặt trên khung gầm xe tăng Leopard 1. Nếu các lỗi về radar theo dõi, nạp đạn, thủy lực hoặc độ tin cậy kĩ thuật được xác nhận trên Skynex, những hệ thống cùng họ công nghệ chắc chắn cũng sẽ bị soi kĩ hơn.
Với Ukraine, tranh cãi này không chỉ là chuyện của một loại vũ khí Đức. Nó phản ánh bài toán lớn hơn của phòng không trong chiến tranh tiêu hao. Kyiv cần nhiều lớp đánh chặn, từ tên lửa, pháo phòng không, tác chiến điện tử đến drone đánh chặn. Mỗi lớp đều phải chứng minh được hiệu quả trong điều kiện thật.
