Đau đầu với bài toán giảm lãi suất cho vay
Ông Đào Minh Tú cho rằng các ngân hàng thương mại cần tiếp tục thực hiện cam kết giảm lãi suất, đồng thời chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp
Giảm lãi suất cho vay là yêu cầu cấp thiết nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất, mở rộng đầu tư và tạo động lực tăng trưởng kinh tế.
Áp lực cung – cầu vốn
Các chuyên gia cho rằng để mặt bằng lãi suất giảm một cách thực chất và bền vững, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về tiền tệ, tài khóa, xử lý nợ xấu và phát triển thị trường vốn, qua đó giảm áp lực cung – cầu vốn đối với hệ thống ngân hàng.
Theo ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, bài toán lãi suất luôn tồn tại những mối quan hệ lợi ích khác nhau. Người gửi tiền mong muốn lãi suất huy động cao để gia tăng thu nhập, trong khi doanh nghiệp và người đi vay muốn lãi suất thấp nhằm giảm chi phí vốn. Ngân hàng đứng giữa hai phía, vừa phải huy động vốn, vừa cho vay và bảo đảm an toàn hoạt động.
Ông Đào Minh Tú cho rằng ngân hàng không có động lực duy trì lãi suất cao nếu điều kiện thị trường cho phép giảm. Tuy nhiên, khi thiếu nguồn vốn hoặc chịu áp lực thanh khoản, các ngân hàng buộc phải tăng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi. Chi phí đầu vào tăng sẽ tạo áp lực lên lãi suất cho vay. Bên cạnh đó, ngân hàng cần duy trì khoảng chênh lệch hợp lý giữa lãi suất huy động và cho vay để trang trải chi phí, bảo đảm an toàn và duy trì hoạt động.
Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng cao, giảm lãi suất trở thành yêu cầu quan trọng nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn và mở rộng đầu tư. Theo ông Đào Minh Tú, đầu tư cần thời gian để chuyển hóa thành tăng trưởng, nhưng việc mở rộng đầu tư hiện nay có ý nghĩa đối với mục tiêu phát triển trong cả giai đoạn.
Tuy nhiên, khả năng giảm lãi suất không thể chỉ dựa vào yêu cầu điều hành. Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc nghiên cứu chính sách Trường Đại học VinUni, nhận định cần xác định mức lãi suất phù hợp với trạng thái phát triển của nền kinh tế. Khi nền kinh tế tăng trưởng nhanh, nhu cầu vốn gia tăng thì lãi suất tự nhiên cũng có thể tăng. Vì vậy, việc đánh giá mặt bằng lãi suất cần đặt trong tương quan với tốc độ tăng trưởng, nhu cầu đầu tư và điều kiện kinh tế cụ thể.
Theo ông Nguyễn Tú Anh, muốn giảm giá vốn bền vững cần tăng cường cạnh tranh trên thị trường ngân hàng, đồng thời bảo đảm các tổ chức tín dụng tuân thủ tiêu chuẩn an toàn. Việc kiểm soát các yêu cầu về vốn tối thiểu, tỉ lệ an toàn vốn và quản trị rủi ro sẽ góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Khi ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn, có điều kiện cạnh tranh về giá, lãi suất cho vay mới có cơ sở giảm.
Ở góc độ thị trường vốn, ông Phạm Phú Khôi, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam cho biết áp lực lãi suất hiện nay xuất phát một phần từ sự mất cân đối giữa tăng trưởng tiền gửi và tín dụng. Nếu năm 2025, tăng trưởng phương tiện thanh toán M2 đạt khoảng 8,5%, trong khi tín dụng tăng khoảng 19%. Trong 9 tháng năm 2026, tiền gửi tăng 9,78%, còn tín dụng tăng 11,6%.
Khoảng cách giữa hai tốc độ tăng trưởng cho thấy nhu cầu vốn của nền kinh tế đang vượt khả năng cung ứng từ nguồn tiền gửi trong hệ thống ngân hàng. Khi tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi, các ngân hàng phải cạnh tranh thu hút nguồn vốn, tạo áp lực tăng lãi suất huy động và cho vay.
Trong khi đó, khả năng bổ sung nguồn vốn mới từ đầu tư trực tiếp nước ngoài, vốn vay nước ngoài và dòng vốn ngoại trên thị trường chứng khoán vẫn còn những hạn chế.
Phát triển thị trường vốn, giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng
Giảm lãi suất không đơn thuần là vấn đề điều chỉnh giá vốn của các ngân hàng thương mại, mà còn liên quan đến khả năng tạo lập nguồn vốn mới và cải thiện cân đối cung – cầu vốn của toàn nền kinh tế. Một trong những điểm nghẽn cần giải quyết là tình trạng nợ xấu và hiệu quả luân chuyển vốn trong hệ thống ngân hàng.
Ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), nhận định năng lực xử lý nợ của các tổ chức tín dụng và đơn vị tham gia mua bán nợ còn hạn chế. Trong khi một số khoản nợ được xử lý, những khoản nợ mới vẫn tiếp tục phát sinh. Do đó, tốc độ xử lý nợ cần được nâng lên, ít nhất phải theo kịp tốc độ hình thành nợ xấu mới.
Theo ông Dũng, khung pháp lý liên quan đến xử lý nợ xấu và tài sản bảo đảm tuy đã có những thay đổi nhưng chưa thật sự đồng bộ, nhất là các quy định về xử lý tài sản bảo đảm là bất động sản.
Bên cạnh đó, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và sinh kế của người dân chịu tác động từ dịch bệnh, biến động thương mại, chi phí năng lượng và vận chuyển. Khi hoạt động kinh doanh khó khăn, khả năng trả nợ suy giảm, nguy cơ phát sinh nợ xấu tiếp tục gia tăng.
Thị trường bất động sản cũng gây thêm sức ép đối với quá trình xử lý nợ. Nguồn cung còn lớn, trong khi người mua và nhà đầu tư thận trọng hơn do lo ngại những vấn đề về quy hoạch, giải phóng mặt bằng và pháp lý dự án. Điều này khiến việc tìm kiếm người mua tài sản bảo đảm để thu hồi nợ gặp khó khăn.
Một hạn chế khác là hoạt động mua bán nợ hiện chủ yếu diễn ra theo từng khoản, giữa các ngân hàng hoặc giữa ngân hàng với đơn vị mua bán nợ. Quy mô giao dịch còn nhỏ, chưa hình thành thị trường có sự tham gia rộng rãi của nhà đầu tư và các tổ chức trung gian. Quá trình khởi kiện, xét xử, thi hành án và bán đấu giá tài sản kéo dài cũng làm tăng chi phí xử lý, khiến nguồn vốn bị mắc kẹt lâu hơn.
Khi nợ xấu tồn đọng, ngân hàng phải dành nguồn lực cho dự phòng rủi ro và xử lý các khoản nợ không sinh lời. Nguồn vốn bị giam giữ làm giảm khả năng quay vòng vốn, hạn chế dư địa cho vay mới và tạo thêm áp lực lên chi phí hoạt động.
Để tháo gỡ điểm nghẽn, ông Nguyễn Tú Anh đề xuất nghiên cứu mô hình chứng khoán hóa các khoản nợ xấu theo thông lệ quốc tế. Theo đó, các khoản nợ có thể được phân chia thành những nhóm chứng khoán với mức độ rủi ro khác nhau, qua đó mở rộng khả năng huy động vốn từ nhiều nhóm nhà đầu tư.
Tuy nhiên, ông Trần Trung Dũng cho rằng chứng khoán hóa chỉ là một sản phẩm trong tổng thể thị trường mua bán nợ. Quan trọng hơn là phải xây dựng thị trường hoạt động thực chất, có nền tảng giao dịch hiện đại, dữ liệu đầy đủ và cơ chế pháp lý đồng bộ. Thông tin về khoản nợ và tài sản bảo đảm cần được công khai, minh bạch để nhà đầu tư có cơ sở đánh giá. Công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo, có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, định giá và tư vấn phương án quản lý tài sản.
Ông Dũng cũng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm, thu giữ và chuyển dịch tài sản. Bên cạnh hành lang pháp lý, cần có nguồn lực tài chính và vốn mồi để thị trường phát triển. Năng lực tài chính của VAMC cũng cần được tăng cường nhằm mở rộng hoạt động mua nợ, thực hiện vai trò trung gian và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ.
Cùng với xử lý nợ xấu, các chuyên gia cho rằng cần giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Ông Đào Minh Tú cho biết dư nợ tín dụng hiện tương đương khoảng 135-140% GDP. Trong khi đó, nguồn vốn ngân hàng chủ yếu được huy động với kì hạn ngắn, còn nhu cầu đầu tư của doanh nghiệp và các dự án lớn thường kéo dài 5-10 năm hoặc lâu hơn. Sự chênh lệch kì hạn giữa nguồn vốn huy động và cho vay khiến ngân hàng phải tính toán thêm chi phí và rủi ro, ảnh hưởng đến khả năng giảm lãi suất.
Theo ông Phạm Phú Khôi, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Nhà đầu tư hiện tập trung nhiều vào trái phiếu ngân hàng và một số doanh nghiệp bất động sản có uy tín, trong khi doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh còn hạn chế khả năng tiếp cận kênh huy động vốn này. Dòng tiền tiết kiệm của người dân và doanh nghiệp phần lớn vẫn đi qua ngân hàng trước khi được phân bổ trở lại nền kinh tế.
Để thay đổi thực trạng đó, ông Khôi đề xuất xây dựng cơ chế khuyến khích ngân hàng phân bổ vốn vào các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, xuất khẩu và sản xuất. Một trong những hướng được đề cập là điều chỉnh hệ số rủi ro đối với tài sản ngân hàng theo đặc thù từng lĩnh vực, tạo động lực để các tổ chức tín dụng cho vay với lãi suất phù hợp hơn.
Bên cạnh đó, cần hình thành các quỹ đầu tư trái phiếu có định hướng dài hạn, tạo lực lượng nhà đầu tư đủ năng lực tham gia các đợt phát hành. Những quỹ này có thể đóng vai trò nhà đầu tư nền tảng, giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn vốn và giảm phụ thuộc vào ngân hàng. Ông Khôi cũng kiến nghị xem xét cơ chế đối với hoạt động bảo lãnh phát hành trái phiếu của ngân hàng, trong đó có vấn đề giới hạn tín dụng.
Từ góc nhìn của ông Đào Minh Tú, phát triển thị trường trái phiếu và chứng khoán cần gắn với việc nâng cao năng lực tài chính của doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải tăng vốn tự có, hạn chế phụ thuộc hoàn toàn vào vốn vay ngân hàng. Đồng thời, cần nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và phát triển cả thị trường trái phiếu sơ cấp lẫn thứ cấp để tăng khả năng mua bán sau phát hành.
Ở góc độ điều hành vĩ mô, ông Nguyễn Tú Anh nhấn mạnh yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trong quá trình thúc đẩy tăng trưởng. Theo ông, một giải pháp có thể triển khai là đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, đưa nguồn vốn đang nhàn rỗi tại Kho bạc Nhà nước vào nền kinh tế. Khi dòng tiền được chuyển đến doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế, nguồn vốn này có thể quay trở lại hệ thống ngân hàng, góp phần giảm áp lực huy động.
Ông Tú Anh cũng đề cập yêu cầu nâng cao tính minh bạch và khả năng dự báo trong điều hành chính sách tiền tệ. Khi cơ quan điều hành công bố mục tiêu và giải pháp rõ ràng, khả thi, thị trường sẽ có cơ sở hình thành kỳ vọng và chủ động điều chỉnh hoạt động.
Về giải pháp trước mắt, ông Đào Minh Tú cho rằng các ngân hàng thương mại cần tiếp tục thực hiện cam kết giảm lãi suất, đồng thời chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp. Ngân hàng Nhà nước cần giám sát việc thực hiện cam kết, bảo đảm mức giảm có thực chất. Các ngân hàng cũng cần rà soát chi phí quản lý, phí dịch vụ và lợi nhuận để tạo thêm dư địa giảm lãi suất nhưng vẫn bảo đảm an toàn hoạt động.
Dòng tín dụng cần được phân bổ có trọng tâm, ưu tiên sản xuất, xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp, nông thôn và các dự án có hiệu quả. Việc mở rộng tín dụng phải đi cùng kiểm soát chất lượng tài sản và đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng.
Các chuyên gia thống nhất rằng giảm lãi suất là nhiệm vụ cần thiết nhưng không thể giải quyết bằng riêng chính sách tiền tệ. Chính sách tài khóa, thương mại, đầu tư công và phát triển thị trường vốn cần được phối hợp đồng bộ. Khi các kênh huy động vốn trung và dài hạn được mở rộng, nợ xấu được xử lý hiệu quả và dòng tiền trong nền kinh tế luân chuyển thông suốt, áp lực đối với hệ thống ngân hàng sẽ từng bước giảm, tạo cơ sở để mặt bằng lãi suất điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn.
