Điện mặt trời mái nhà: Phải 'tính từng cắc', không chạy theo phong trào
Làn sóng lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại khu vực phía Bắc đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ về chất. Không còn những quyết định đầu tư theo phong trào, người dân hiện nay tiếp cận năng lượng tái tạo bằng tư duy chi li kinh tế, tính toán khắt khe về thời gian hoàn vốn và độ an toàn của thiết bị.
Điện mặt trời mái nhà: Khi người dân hết thời chạy theo phong trào
Không còn những quyết định đầu tư theo phong trào, người dân hiện nay tính toán chi li từng đồng vốn và thời gian hoàn vốn. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nóng này cũng đặt các doanh nghiệp lắp đặt chính thống trước những bài toán hóc búa về chuỗi cung ứng, nhân lực và cuộc chiến chống cạnh tranh không lành mạnh.
Ghi nhận thực tế tại các địa bàn có tốc độ đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh tại Hưng Yên, đặc biệt là khu vực phường Mỹ Hào, nhu cầu lắp đặt điện mặt trời áp mái của các hộ gia đình kết hợp kinh doanh đã bùng nổ rõ rệt ngay từ đầu mùa nắng nóng.
Xu hướng này tạo ra áp lực lớn lên năng lực đáp ứng của các nhà thầu thi công uy tín. Trao đổi với Một Thế Giới, anh Đào Văn Giang, Giám đốc Công ty TNHH Thiết bị và Giải pháp Năng lượng Duy Giang - một đơn vị có thâm niên trong lĩnh vực này tại địa phương - cho biết nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại Hưng Yên thời gian qua tăng trưởng đột biến.
.jpg)
Tại khu vực Hưng Yên, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp và các hộ gia đình kết hợp kinh doanh, nhu cầu bùng nổ rõ rệt từ đầu mùa nắng nóng. Có những thời điểm, đội ngũ kỹ sư của Duy Giang phải làm việc xuyên lễ, lập danh sách "đơn hàng chờ" lên đến vài tuần vì không kịp khảo sát và thi công.
"Sự tăng trưởng quá nhanh này đẩy chúng tôi vào hai thách thức lớn cùng lúc: Chuỗi cung ứng vật tư và áp lực nhân sự. Về vật tư, dù nguồn cung tấm pin và Inverter (bộ chuyển đổi điện) toàn cầu không thiếu, nhưng việc vận chuyển và điều phối cục bộ tại Việt Nam đôi khi bị nghẽn mạch do nhu cầu tăng đồng loạt. Các dòng Inverter hybrid chất lượng cao, có thương hiệu thường xuyên rơi vào tình trạng khan hiếm nhẹ", anh Giang cho hay.
Về nhân lực, đây mới là bài toán đau đầu nhất. Theo anh Giang, lắp đặt điện mặt trời mái nhà không chỉ là đóng vài tấm pin lên mái tôn. Nó đòi hỏi kỹ sư phải tính toán tải trọng mái, hướng nắng, kết cấu khung giàn chịu bão và đặc biệt là an toàn đấu nối điện.
Đội ngũ kĩ thuật lành nghề cần thời gian đào tạo bài bản, chúng tôi kiên quyết không tuyển thợ thời vụ, thợ "tay ngang" để chạy theo số lượng, vì rủi ro kĩ thuật là cực kì lớn.
Bài toán kinh tế chi li và rào cản từ tâm lí "chờ chính sách"
Theo anh Giang, với một hộ gia đình tại miền Bắc có mức chi trả hóa đơn tiền điện từ 2 đến 3 triệu đồng mỗi tháng, việc đầu tư một hệ thống có công suất từ 5 kWp đến 8 kWp được xem là điểm rơi tối ưu.
Nhờ giá thiết bị công nghệ đã giảm sâu đáng kể so với giai đoạn 3 - 4 năm trước, bài toán tài chính hiện đã trở nên khả thi hơn rất nhiều.
Khảo sát thực tế cho thấy, thời gian hoàn vốn trung bình cho một hệ thống chuẩn mực hiện nay dao động trong khoảng từ 4,5 đến 6 năm. Sau cột mốc này, hộ gia đình sẽ bước vào giai đoạn sử dụng điện năng với chi phí gần như bằng không trong suốt vòng đời còn lại của thiết bị, kéo dài khoảng 20 năm.
Giải pháp này tối ưu nhất cho các hộ gia đình hoặc hộ kinh doanh sử dụng phần lớn lượng điện vào ban ngày (chạy điều hòa, máy móc sản xuất, thiết bị làm mát). Hệ thống sẽ tự ngắt khi lưới điện quốc gia mất.
Đơn giá trung bình dao động từ 9 - 13 triệu đồng /kWp (công suất càng lớn thì đơn giá mỗi kWp càng giảm).
Hệ thống 3 kWp (Phù hợp nhà nhỏ, hóa đơn điện từ 1 - 1,5 triệu đồng/tháng), chi phí khoảng 32 - 40 triệu đồng.
Hệ thống 5 kWp (Hộ gia đình phổ thông, hóa đơn điện từ 2 - 3 triệu đồng/tháng), chi phí khoảng 45 - 60 triệu đồng.
Hệ thống 8 - 10 kWp (Biệt thự, nhà kết hợp văn phòng kinh doanh, hóa đơn điện trên 4 triệu đồng/tháng), chi phí khoảng 75 - 110 triệu đồng.
Hệ thống lưu trữ thông minh (Hybrid) là giải pháp đang có nhu cầu tăng đột biến trong thời gian qua. Hệ thống sử dụng Inverter hybrid kết hợp với các bộ pin lưu trữ Lithium-ion cao cấp, giúp tích trữ lượng điện mặt trời dư thừa ban ngày để gia đình sử dụng vào ban đêm, đồng thời duy trì nguồn điện liên tục cho các thiết bị ưu tiên ngay cả khi lưới điện gặp sự cố.
Đơn giá trung bình dao động từ 14 - 20 triệu đồng/kWp (giá đã bao gồm hệ pin lưu trữ tiêu chuẩn). Hệ thống 3 kWp (Đi kèm pin lưu trữ dung lượng 5 kWh): Chi phí khoảng 60 - 66 triệu đồng.
Hệ thống 5 kWp (Đi kèm pin lưu trữ dung lượng 5 kWh) chi phí khoảng 75 - 90 triệu đồng. Hệ thống 8 - 10 kWp (Đi kèm pin lưu trữ dung lượng 10 - 15 kWh) chi phí khoảng 120 - 165 triệu đồng.
Rào cản lớn nhất lúc này không còn nằm ở chi phí thiết bị, mà xuất phát từ sự thận trọng trước tính ổn định của hành lang pháp lí. Người dân vẫn giữ tâm lí e ngại và nghe ngóng các hướng dẫn cụ thể về cơ chế tự sản tự tiêu, các quy định đấu nối cũng như quy trình cấp phép từ cơ quan quản lí.
Bên cạnh đó, đặc thù thời tiết miền Bắc với mùa đông ít nắng, mây mù kéo dài cũng là một biến số khiến nhiều hộ gia đình phải cân nhắc kĩ lưỡng về hiệu quả dòng tiền trong những tháng nghịch mùa.
Trong xu thế phát triển tất yếu, hệ thống điện mặt trời tích hợp lưu trữ năng lượng (ESS) sử dụng Inverter hybrid đang được định vị là giải pháp cốt lõi để tối ưu hóa dòng điện tự sản tự tiêu.
Công nghệ này giải quyết triệt để điểm yếu chí mạng của điện mặt trời truyền thống: Mất điện khi lưới điện gặp sự cố và không có năng lượng vào ban đêm, thời điểm nhu cầu sinh hoạt của các gia đình đạt đỉnh.
Dù là "chìa khóa" cho bài toán tự chủ năng lượng, song rào cản tiếp cận công nghệ này hiện vẫn vô cùng lớn do chi phí của các hệ pin lưu trữ Lithium-ion chuẩn hóa đang chiếm tới 35% đến 50% tổng giá trị gói lắp đặt.
Để phá vỡ điểm nghẽn chi phí này, theo anh Giang, thị trường đang rất cần những bước đi đột phá về mặt cơ chế và giải pháp tài chính đồng bộ. Các chuyên gia và doanh nghiệp trong ngành đồng loạt kiến nghị cần có sự nhập cuộc mạnh mẽ từ các tổ chức tín dụng thông qua các gói tín dụng xanh thiết thực.
Việc các ngân hàng thương mại liên kết với nhà thầu uy tín để cung cấp các khoản vay ưu đãi lãi suất thấp, hoặc triển khai cơ chế trả góp kỳ hạn từ 3 đến 5 năm bằng hình thức thế chấp bằng chính hệ thống thiết bị được kì vọng sẽ tạo ra cú hích lớn.
Ngoài ra, việc áp dụng chính sách miễn giảm thuế VAT hoặc thuế nhập khẩu đối với các thiết bị lưu trữ năng lượng cũng là một giải pháp đòn bẩy cần được các cơ quan quản lí cân nhắc sớm để giảm tải áp lực tài chính cho người dân.
