Điều tra theo Mục 301: Việt Nam không bị 'cô lập', nhưng áp lực đối với hàng xuất khẩu gia tăng?

Hàng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ bị ảnh hưởng ra sao?

Việt Nam bị đưa vào danh sách kết quả điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cùng với 59 nền kinh tế khác, được USTR công bố 2/6/2026. Theo đó, cơ quan này của Mỹ đề xuất áp thuế 10% hoặc 12,5% lên hàng nhập khẩu từ 60 nền kinh tế bị điều tra theo Mục 301, với lý do các đối tác thương mại không kiểm soát hiệu quả hàng hóa có yếu tố lao động cưỡng bức, làm méo mó cạnh tranh và gây bất lợi cho thương mại Mỹ.

Tuy nhiên, vẫn cần thêm một phiên điều trần vào ngày 7/7/2026 để phía Mỹ quyết định áp dụng chính thức mức thuế đối với các thị trường nằm trong danh sách điều tra.

USTR đã công bố mức thuế 10% được đề xuất cho nhóm các nền kinh tế gồm Canada, EU, Mexico, Pakistan, Argentina, Bangladesh, Cambodia, Malaysia, Taiwan, UK… Trong khi đó, 45 thị trường còn lại trong danh sách điều tra - bao gồm Việt Nam và Trung Quốc) – được đề xuất áp dụng mức thuế 12,5%.

Một số mặt hàng sẽ có cơ chế thuế riêng. Cụ thể đối với hàng dệt may, một lượng nhất định của mặt hàng này được nhập vào Mỹ với mức thuế thấp hơn, theo cơ chế riêng (liên quan đến tỷ lệ nhập khẩu nguyên liệu từ Mỹ, như bông, sợi…). Một số nhóm hàng như Bán dẫn/IC, thiết bị/điện tử công nghệ cao, năng lượng, đất hiếm… được miễn thuế.

Không có tác động tiêu cực lớn

Một báo cáo vừa được Công ty CP chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) phát hành đưa ra nhận định: “Chúng tôi cho rằng Section 301 không gây tác động tiêu cực lớn đối với triển vọng xuất khẩu và FDI của Việt Nam”.

Lý do được KBSV đưa ra là các mặt hàng có tỷ trọng xuất khẩu lớn của Việt Nam sang Mỹ được loại trừ ra khỏi danh sách đánh thuế (biểu đồ 01), bao gồm các mã HS như 8517, 8541, 8471, 8473…, và hầu hết là các mặt hàng thiết bị điện/ điện tử công nghệ cao.

Cũng theo KBSV, mức thuế được đề xuất áp dụng đối với Việt Nam không chênh lệch đáng kể so với các đối thủ cạnh tranh, vì thế không dẫn đến bất lợi cạnh tranh giữa hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Mỹ so với hàng hóa các quốc gia cạnh tranh khác. Hơn nữa, mức 12,5% cũng thấp hơn tương đối so với mức cũ (19%) của đạo luật IEEPA.

Đối với nhóm hàng dệt may, Việt Nam hiện là nhà nhập khẩu bông Mỹ lớn nhất trong niên vụ 2024/25, chiếm khoảng 45 - 50% tổng lượng bông nhập khẩu toàn ngành. Nền tảng này mang lại cơ sở lớn để Việt Nam được phân bổ một hạn mức hạn ngạch nhất định được hưởng mức thuế ưu đãi hơn một khi cơ chế thuế quan này chính thức được thông qua. Trong đó, nhóm doanh nghiệp dệt may có tỷ trọng nhập khẩu bông lớn từ Mỹ như TCM, ADS, Vinatex… được hưởng lợi.

Nhìn chung, mức thuế đề xuất đối với Việt Nam ngang bằng với mức thuế đối với các cường quốc xuất khẩu toàn cầu như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc… Nhờ đó, Việt Nam không bị rôi vào thế bị "cô lập" như trong tình huống bị riêng một mức thuế cao và tách biệt với các quốc gia khác, và cũng sẽ phần nào giảm bớt được nguy cơ mất thị phần cục bộ vào tay các đối thủ lớn là cường quốc xuất khẩu. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn phải chịu áp lực không ít khi một số quốc gia trong khu vực Đông Nam Á như Campuchia, Malaysia nằm ở nhóm được đề xuất áp mức thuế 10%.