Kinh tế số là động lực tăng trưởng mới của TP.HCM
TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp từ 30% GRDP trở lên. Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu làm nền tảng và tạo đột phá về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Tăng trưởng dựa vào tri thức
Sau khi mở rộng địa giới, TP.HCM có diện tích hơn 6.772km², dân số khoảng 14 triệu người, đóng góp khoảng 23,5% GDP và gần 30% thu ngân sách quốc gia, tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.
Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào mở rộng vốn đầu tư, gia công, lao động chi phí thấp và bất động sản đang dần bộc lộ giới hạn. Hệ số ICOR ở mức cao, năng suất lao động cải thiện chậm, trong khi đóng góp của khoa học - công nghệ và năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) chưa tương xứng với tiềm năng.
Trong bối cảnh đó, TP.HCM xác định kinh tế số sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp từ 30% GRDP trở lên. Đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số nhằm nâng cao năng suất của toàn bộ nền kinh tế.
Theo ông Đặng Minh Thông - Phó bí thư Thành ủy, Phó trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số TP.HCM, để quản trị hiệu quả nền kinh tế số, trước hết thành phố phải đo lường được chính xác mức đóng góp của từng lĩnh vực.
Ông đề nghị các cơ quan chuyên môn và chuyên gia tập trung xây dựng bộ chỉ số phản ánh "sức khỏe" kinh tế số. Đó là tỉ trọng đóng góp của TFP, tỉ lệ thương mại điện tử trong tổng mức bán lẻ, tỉ lệ nhà máy áp dụng sản xuất thông minh, tỉ lệ cảng biển vận hành trên nền tảng số... Theo ông, chỉ khi có hệ thống dữ liệu đầy đủ và chính xác, thành phố mới có thể điều hành phát triển dựa trên dữ liệu và đạt mục tiêu kinh tế số chiếm trên 30% GRDP vào năm 2030.
Trong khi đó, ông Nguyễn Phú Tiến - Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ KH&CN) đánh giá mức tăng GRDP 8,55% trong 6 tháng đầu năm 2026 - cao nhất trong một thập niên - cho thấy sức bật của kinh tế TP.HCM và hiệu quả bước đầu của các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn.
TP.HCM đang sở hữu nhiều lợi thế về quy mô thị trường, hệ sinh thái doanh nghiệp, nguồn nhân lực và năng lực khoa học - công nghệ. Thách thức lớn nhất hiện nay là kết nối các nguồn lực này thành một hệ sinh thái tăng trưởng thống nhất. Trong đó dữ liệu trở thành nguồn lực sản xuất mới, công nghệ trực tiếp nâng cao năng suất, còn đổi mới sáng tạo tạo ra sản phẩm, dịch vụ và thị trường mới.
Ông cũng đề xuất thành phố đổi mới phương thức điều hành kinh tế số theo hướng theo dõi thường xuyên 4 nhóm chỉ số. Đó là giá trị gia tăng mới được tạo ra; mức tăng năng suất và giảm chi phí; nguồn vốn tư nhân được huy động và số sản phẩm, dịch vụ được thương mại hóa hoặc mở rộng thị trường.
Các chuyên gia cho rằng, gia tăng tỉ trọng kinh tế số không chỉ là phát triển doanh nghiệp công nghệ mà còn phụ thuộc vào quá trình chuyển đổi số của toàn bộ nền kinh tế. Trọng tâm là các ngành chế biến, thương mại, tài chính, logistics, du lịch, y tế, giáo dục và các lĩnh vực dịch vụ có giá trị gia tăng cao.
TP.HCM cần xác định tiếp tục mở rộng quy mô kinh tế số, nâng cao năng suất các ngành truyền thống, phát triển các động lực tăng trưởng mới dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, lấy kinh tế số làm động lực, xã hội số làm nền tảng và con người làm trung tâm.
Bốn trụ cột để bứt phá
Theo TS Trần Du Lịch - Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, mục tiêu đưa kinh tế số đóng góp trên 30% GRDP vào năm 2030 chính là lời giải cho bài toán phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới theo tinh thần Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Ông cho rằng chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số đã trở thành yêu cầu chiến lược. Đồng thời là nền tảng thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng cao sức hấp dẫn đối với dòng vốn FDI thế hệ mới.
Nếu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2035, quy mô kinh tế TP.HCM có thể đạt khoảng 193 tỉ USD vào năm 2030 và khoảng 310 tỉ USD vào năm 2035.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, theo TS Trần Du Lịch, điều kiện tiên quyết là xây dựng một nền tảng thể chế đủ mạnh. TP.HCM đang đứng trước cơ hội lớn khi nhiều điểm nghẽn về thể chế và hạ tầng giao thông từng bước được tháo gỡ. Các cơ chế đặc thù, hệ thống đường sắt đô thị, Trung tâm Tài chính quốc tế và Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới.
Từ thực tiễn đó, TS Trần Du Lịch cho rằng, thành phố cần tập trung vào bốn trụ cột. Trước hết là cải cách thể chế theo hướng mở rộng phân cấp, phân quyền. Đồng thời mạnh dạn triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với AI, fintech, kinh tế nền tảng và các công nghệ mới để tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.
Song song với cải cách thể chế là đầu tư đồng bộ hạ tầng chiến lược. Đó là giao thông kết nối vùng, hệ thống logistics, cảng biển, cảng hàng không, đường sắt đô thị, hạ tầng số và hạ tầng năng lượng phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.
Một yêu cầu quan trọng khác là tái cấu trúc không gian phát triển và cơ cấu ngành theo hướng công nghệ cao. TP.HCM cần ưu tiên phát triển bán dẫn, thiết kế chip, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, logistics thông minh và dịch vụ tài chính, đồng thời phát huy vai trò của Khu Công nghệ cao, các trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D) và hệ sinh thái khởi nghiệp.
Bên cạnh đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là yếu tố quyết định. Thành phố cần đầu tư mạnh cho giáo dục STEM, AI, bán dẫn và tự động hóa; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu. Đồng thời xây dựng cơ chế đủ sức thu hút chuyên gia, nhà khoa học và nhân tài trong, ngoài nước.
Theo TS Trần Du Lịch, TP.HCM phải chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn sang mô hình tăng trưởng dựa vào tri thức, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây sẽ là nền tảng để thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế, hướng tới trở thành trung tâm công nghệ, tài chính và khởi nghiệp của Đông Nam Á.
Ông cũng kỳ vọng Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo khung pháp lí đủ mạnh để TP.HCM phát huy quyền tự chủ trong quản trị và phát triển. Cùng với quy hoạch tổng thể đến năm 2050 và tầm nhìn 100 năm, thành phố sẽ có thêm dư địa nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vị thế trong mạng lưới các đô thị toàn cầu và tiếp tục đóng góp lớn cho tăng trưởng của cả nước.
