Microsoft cắt giảm nhân sự tại Việt Nam là tín hiệu đáng lo hay cơ hội tái cơ cấu?
Việc Microsoft cắt giảm một số vị trí, chủ yếu là kỹ sư R&D, tại Việt Nam mới đây chưa đồng nghĩa Big Tech rời bỏ thị trường này, nhưng là tín hiệu không nên xem nhẹ.
Mới đây, đại diện Microsoft tại Việt Nam xác nhận thông tin tập đoàn đã có sự điều chỉnh về cơ cấu nhân sự tại Việt Nam. Tuy nhiên, đợt cắt giảm nhân sự đợt này chủ yếu tập trung vào bộ phận R&D. Đợt cắt giảm nhân sự lần này - diễn ra song song với các trung tâm kỹ thuật khác của Microsoft trên thế giới như tại Kenya hay Israel - cho thấy mảng R&D đang chịu tác động trực tiếp từ chiến lược thắt chặt chi phí toàn cầu.
Liên quan vấn đề này, PGS.TS Hà Thanh Việt - Chuyên gia kinh tế, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực cho rằng, Việt Nam đang thu hút nhà máy nhanh hơn các trung tâm nghiên cứu và phát triển. Thách thức với Việt Nam lúc này là phải nâng cao vị thế kỹ sư Việt, lựa chọn đúng lĩnh vực ưu tiên và tạo ra những năng lực công nghệ khó thay thế.
Big Tech chuyển trọng tâm sang hạ tầng AI, Việt Nam cần nâng vị thế R&D
- Thưa PGS.TS Hà Thanh Việt, việc Microsoft rút bớt hoặc sa thải đội ngũ R&D tại Việt Nam phản ánh những thay đổi cốt lõi nào trong chiến lược toàn cầu của các tập đoàn Big Tech hiện nay?
PGS.TS Hà Thanh Việt: Trước hết, cần phân biệt thông tin đã xác nhận và những điều chưa rõ. Microsoft xác nhận cắt giảm vị trí việc làm tại Việt Nam. Theo báo chí, người bị ảnh hưởng chủ yếu là kỹ sư R&D, với số lượng ước tính vài chục người, nhưng con số này chưa được hãng xác nhận. Microsoft cũng chưa công bố liệu đội ngũ tại Việt Nam có bị đóng cửa hoàn toàn hay không.
Cùng đợt, Microsoft cắt giảm nhân sự tại Israel và lên kế hoạch đóng trung tâm phát triển ở Nairobi (Kenya). Điều này cho thấy chưa có cơ sở để xem đây là cuộc rút lui nhắm riêng vào Việt Nam. Tuy nhiên, việc Microsoft từng đóng trung tâm Lagos (Nigeria) năm 2024 và đưa Việt Nam vào nhóm thị trường mới nổi từ tháng 9/2025 cho thấy vị thế của các thị trường này cần được theo dõi. Kịch bản đội ngũ tại Việt Nam tiếp tục thu hẹp, thậm chí đóng cửa, không thể loại trừ.
Theo tôi, có ba chuyển dịch đáng chú ý trong chiến lược của Big Tech. Nguồn lực đang chuyển từ chi phí vận hành sang hạ tầng AI. Microsoft, Amazon, Alphabet và Meta dự kiến chi 700 - 725 tỉ USD cho hạ tầng AI năm 2026, tăng hơn 77% so với năm 2025. Microsoft cũng đã cắt giảm khoảng 4.800 vị trí hồi tháng 7 và báo trước sẽ tiếp tục thay đổi. Đây là quá trình tái phân bổ nguồn lực, không đơn thuần là phản ứng trước khó khăn kinh doanh.
Vai trò và quy mô đội ngũ quyết định khả năng được duy trì. Những trung tâm có nhiệm vụ lớn, sở hữu sản phẩm thường có vị thế vững hơn các nhóm nhỏ, mới thành lập và chỉ đảm nhận một phần công việc. Ấn Độ hiện có hơn 1.700 trung tâm năng lực toàn cầu (GCC), với khoảng 1,9 triệu lao động, nhờ kết hợp chi phí hợp lý, quy mô nhân lực và khả năng đảm nhận nhiệm vụ trọn vẹn. Hạn chế của Việt Nam nằm ở vị thế đội ngũ, không thể quy đơn giản cho chất lượng kỹ sư.
Dòng vốn công nghệ đang phân hóa. Trong khi một số hãng phần mềm và dịch vụ đám mây siết chi phí vận hành, doanh nghiệp chip và phần cứng phục vụ AI mở rộng đầu tư. Samsung lên kế hoạch gần 4 tỉ USD cho hai cơ sở kiểm định chip nhớ tại Thái Nguyên; NVIDIA tiếp tục tuyển nhân sự cho trung tâm R&D AI. Tuy nhiên, dòng vốn mới vào Việt Nam vẫn tập trung nhiều ở sản xuất. Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ chưa có trung tâm R&D phần mềm quy mô lớn tại Việt Nam.
Chi phí thấp giúp Việt Nam được cân nhắc; vai trò khó thay thế mới giúp đội ngũ trụ lại lâu dài.
- Vậy đâu là những điểm nghẽn lớn nhất của hệ sinh thái R&D tại Việt Nam khiến các tập đoàn lớn chưa thể gắn bó lâu dài, thưa ông?
PGS.TS Hà Thanh Việt: Việt Nam có một nghịch lý đáng chú ý: theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2025 của WIPO, Việt Nam xếp thứ 44/139 nền kinh tế và đứng đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao. Tuy nhiên, chi cho R&D chỉ khoảng 0,42% GDP, với khoảng 780 nhà nghiên cứu trên một triệu dân theo số liệu UNESCO năm 2021. Khu vực FDI chiếm khoảng 77% kim ngạch xuất khẩu năm 2025.
Chúng ta xuất khẩu nhiều công nghệ cao, nhưng phần giá trị trí tuệ được tạo ra trong nước vẫn còn hạn chế.
Chưa có bằng chứng cho thấy quyết định của Microsoft xuất phát từ chất lượng kỹ sư hay môi trường đầu tư tại Việt Nam. Dù vậy, có ba điểm nghẽn cần giải quyết.
Lớn nhất là vòng luẩn quẩn giữa thiếu nhiệm vụ lớn và thiếu nhân lực ở tầng chuyên gia cao cấp. Kiến trúc sư sản phẩm trưởng thành từ quá trình được giao quyền sở hữu và chịu trách nhiệm về sản phẩm. Kỹ sư Việt Nam thường đảm nhận phần việc thực thi, ít cơ hội dẫn dắt sản phẩm; thiếu kinh nghiệm ở tầng cao lại khiến họ khó được giao nhiệm vụ lớn hơn.
Ngành vi mạch có khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế, nhưng số kiến trúc sư front-end, những người quyết định thiết kế tổng thể, còn ít. Kinh nghiệm của Ấn Độ cho thấy các GCC có thể phát triển từ trung tâm hỗ trợ thành trung tâm R&D và thiết kế. Vì vậy, phải nâng vị thế đội ngũ song song với đào tạo nhân lực.
Chính sách hỗ trợ chưa phù hợp với đặc thù R&D nặng chất xám. Nghị định 182/2024 về Quỹ Hỗ trợ đầu tư yêu cầu trung tâm R&D có vốn tối thiểu 3.000 tỉ đồng và giải ngân ít nhất 1.000 tỉ đồng trong ba năm. Ngưỡng này khó phù hợp với các trung tâm phần mềm vốn chủ yếu chi cho nhân lực. Trong khi đó, thuế tối thiểu toàn cầu 15% từ năm 2024 làm giảm hiệu quả của ưu đãi miễn, giảm thuế đối với các tập đoàn thuộc diện áp dụng.
Hạ tầng vẫn là điều kiện nền tảng. Cuối năm 2022 đến đầu năm 2023, cả năm tuyến cáp quang biển quốc tế đều gặp sự cố, có tuyến mất khoảng sáu tháng để khôi phục. Đây là rủi ro đối với các trung tâm R&D phần mềm phụ thuộc kết nối quốc tế, dù Samsung vẫn vận hành trung tâm R&D hơn 2.000 kỹ sư tại Hà Nội.
Nghị quyết 57, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cùng Luật Công nghiệp công nghệ số đang tạo khung chính sách mới. Vấn đề là triển khai thành cơ chế thực tế, có thể đo lường và tiếp cận đúng đối tượng.
Xây dựng hệ sinh thái có năng lực thực chất
- Việt Nam cần chính sách đột phá nào để giữ chân các tập đoàn công nghệ lớn và thu hút dự án R&D trong tương lai?
PGS.TS Hà Thanh Việt: Nguồn lực ngân sách và nhân lực trình độ cao đều có hạn, nên Việt Nam không thể dàn trải. Theo tôi, cần ưu tiên R&D gắn với các nhà máy bán dẫn, điện tử hiện có; tiếp đến là doanh nghiệp công nghệ trong nước đủ năng lực dẫn dắt. Các trung tâm R&D phần mềm nước ngoài vẫn cần được chào đón, nhưng không nên dùng ngân sách để giữ chân bằng mọi giá.
Samsung là tiền lệ đáng chú ý: từ nhà máy đầu tiên năm 2008, doanh nghiệp phát triển trung tâm R&D hơn 2.000 kỹ sư vào năm 2022. Marvell, hãng thiết kế chip của Mỹ, hiện có hơn 400 kỹ sư tại Việt Nam.
Chính sách thu hút đầu tư cần gắn với nhiệm vụ và quyền làm chủ sản phẩm. Khi vận động dự án, cần hướng tới việc đội ngũ tại Việt Nam được dẫn dắt một sản phẩm hoặc mô-đun hoàn chỉnh. Phạm vi nhiệm vụ nên là căn cứ xác định mức hỗ trợ. Đồng thời, cần triển khai chính sách ưu đãi thuế thu nhập cá nhân năm năm cho nhân lực công nghệ số chất lượng cao, tạo điều kiện cư trú dài hạn cho chuyên gia quốc tế, trí thức Việt kiều và cho phép nhà khoa học làm việc bán thời gian tại doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cần chuyển trọng tâm hỗ trợ từ quy mô vốn sang giá trị R&D thực tế. Nghị định 182/2024 đã lựa chọn hình thức hỗ trợ bằng tiền, nhưng cần điều chỉnh điều kiện xét duyệt để phù hợp với các trung tâm R&D thuộc lĩnh vực ưu tiên. Việc hỗ trợ nên căn cứ vào số kỹ sư, chi phí nghiên cứu thực tế và sáng chế; giải ngân hằng năm cho phần chi R&D tăng thêm, qua đó tập trung ngân sách vào hoạt động tạo ra giá trị mới.
Phòng thí nghiệm dùng chung giữa doanh nghiệp và đại học cũng là một hướng đầu tư dài hạn. Nhà nước có thể góp vốn đối ứng khi doanh nghiệp đầu tư phòng thí nghiệm tại trường đại học và đưa sinh viên tham gia dự án thực tế. Năng lực nghiên cứu hình thành từ mô hình này vẫn có thể được duy trì ngay cả khi một tập đoàn rời đi.
Cùng với đó, cần hoàn thiện hạ tầng tại các khu công nghệ số tập trung, tăng cường kết nối quốc tế, bảo đảm nguồn điện ổn định và thiết lập đầu mối xử lí thủ tục với thời hạn công khai.
Cuối cùng, cần thay đổi thước đo thu hút đầu tư: bên cạnh vốn đăng ký, phải tính đến số kỹ sư Việt Nam đảm nhận vai trò kiến trúc sư, trưởng nhóm sản phẩm và vị trí chịu trách nhiệm về công nghệ.
Mục tiêu là xây dựng hệ sinh thái có năng lực thực chất, không chỉ rải ưu đãi để thu hút dự án.
Tự chủ công nghệ không có nghĩa là làm tất cả
- Sự dịch chuyển này ảnh hưởng thế nào đến thị trường việc làm công nghệ và định hướng phát triển của kỹ sư R&D Việt Nam?
PGS.TS Hà Thanh Việt: Trong ngắn hạn, khoảng một đến hai năm, nếu số lượng vị trí bị ảnh hưởng tại Microsoft đúng như báo chí đưa tin, tác động trực tiếp đến tổng số việc làm công nghệ sẽ không lớn. Tuy nhiên, những người mất việc chưa chắc dễ tìm được công việc tương đương, bởi kỹ năng gắn với một sản phẩm nội bộ có thể khó chuyển đổi, trong khi doanh nghiệp tuyển dụng chọn lọc hơn.
Theo ITviec, 69,6% doanh nghiệp dự kiến tăng nhân sự IT trong năm 2026, nhưng 34,3% cho biết ứng dụng AI giúp tăng năng suất và không cần tuyển thêm người. Tại Mỹ, Stanford Digital Economy Lab ghi nhận việc làm của lập trình viên 22 - 25 tuổi giảm gần 20% so với đỉnh năm 2022. Trong nước, TopCV xác định kỹ sư AI là vị trí khó tuyển nhất, trong khi người mới ra trường ngày càng khó tìm việc. Thị trường vì thế sẽ phân hóa mạnh về thu nhập và cơ hội.
Trong trung và dài hạn, khoảng ba đến mười năm, nhu cầu nhân lực sẽ dịch chuyển giữa các lĩnh vực. Marvell hiện có hơn 400 kỹ sư thiết kế chip tại Việt Nam; Samsung dự kiến vận hành dây chuyền kiểm định chip đầu tiên tại Thái Nguyên từ quý IV/2027; Viettel đã khởi công nhà máy chế tạo chip tại Hòa Lạc theo lộ trình 2026 - 2030. Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực bán dẫn đến năm 2030, trong đó 35.000 người phục vụ sản xuất, đóng gói và kiểm thử.
Điều này cho thấy phần lớn việc làm mới trong ngành bán dẫn tập trung ở sản xuất và kiểm thử, không phải R&D lõi. Kỹ sư phần mềm cũng không thể chuyển sang bán dẫn chỉ sau vài tháng; cơ hội phụ thuộc vào khả năng đào tạo lại và tích lũy kiến thức chuyên ngành.
Với kỹ sư R&D, yêu cầu quan trọng là chuyển từ người thực thi sang người làm chủ bài toán: hiểu nghiệp vụ, thiết kế hệ thống, sử dụng AI hiệu quả và chịu trách nhiệm về chất lượng đầu ra.
Tôi khuyến nghị kỹ sư phát triển năng lực khó tự động hóa như kiến trúc hệ thống, tư duy sản phẩm và kiến thức chuyên ngành; xây dựng thành quả có thể kiểm chứng như sản phẩm, đóng góp mã nguồn mở, bằng sáng chế; đồng thời nâng cao ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp và mạng lưới chuyên môn quốc tế.
Đừng chọn nơi làm việc chỉ theo logo, hãy tìm hiểu đội ngũ ở đó đang sở hữu nhiệm vụ gì. Một nhóm chỉ thực hiện phần việc được giao thường rủi ro hơn đội ngũ chịu trách nhiệm trọn vẹn về sản phẩm, ngay cả khi làm việc tại công ty ít tên tuổi hơn.
- Các doanh nghiệp công nghệ trong nước và Chính phủ có thể rút ra bài học gì để tự chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào đầu tư nước ngoài?
PGS.TS Hà Thanh Việt: Bài học lớn nhất là tổ chức R&D thuộc về doanh nghiệp FDI, nhưng năng lực của kỹ sư có thể ở lại Việt Nam nếu trong nước có doanh nghiệp đủ tầm và thị trường vốn đủ sâu để tiếp nhận, phát triển nguồn lực đó.
Tự chủ công nghệ không có nghĩa là làm tất cả. Việt Nam nên ưu tiên R&D gắn với bán dẫn, phần cứng và doanh nghiệp trong nước đủ năng lực dẫn dắt. R&D phần mềm của tập đoàn nước ngoài vẫn là kênh học hỏi quan trọng, nhưng không phải trụ cột phải giữ bằng mọi giá.
Bên cạnh đó, cần đánh giá FDI bằng mức độ lan tỏa công nghệ. Dù khu vực FDI chiếm khoảng 77% kim ngạch xuất khẩu, giá trị trí tuệ tạo ra trong nước còn hạn chế. Ưu đãi cần gắn với kết quả cụ thể như kỹ sư Việt Nam giữ vị trí then chốt, đơn hàng dành cho nhà cung cấp nội địa và phòng thí nghiệm chung với đại học.
Doanh nghiệp trong nước phải tăng đầu tư R&D. Nghị quyết 57 đặt mục tiêu chi R&D đạt 2% GDP vào năm 2030, trong đó hơn 60% từ xã hội. Theo ước tính của EY, phần đóng góp của khu vực tư nhân khi đó vào khoảng 9 tỉ USD mỗi năm. Trong khi đó, tỷ lệ chi R&D trên doanh thu của doanh nghiệp Việt hiện khoảng 1%, theo Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược.
Hợp tác để học hỏi chưa đồng nghĩa với tự chủ. Nhà máy AI 200 triệu USD của FPT vẫn sử dụng GPU của NVIDIA, còn Viettel có nguồn lực đặc thù mà doanh nghiệp tư nhân khó sao chép. Vì vậy, cần làm chủ sản phẩm, dữ liệu và ứng dụng trước, sau đó từng bước tiến vào phần cứng lõi.
Nhà nước cần trở thành khách hàng đầu tiên của sản phẩm công nghệ trong nước. Mua sắm công nên có gói đặt hàng phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và khởi nghiệp, tiêu chí lựa chọn công khai, đánh giá theo kết quả. Đây phải là bệ phóng cho đổi mới sáng tạo, không phải cơ chế bảo hộ doanh nghiệp quen thuộc.
Tự chủ công nghệ không đồng nghĩa đóng cửa với FDI. Việt Nam vẫn cần các tập đoàn lớn, nhưng phải xây dựng hệ sinh thái đủ sức tiếp nhận và phát triển nguồn nhân lực, tri thức ngay cả khi nhà đầu tư thay đổi chiến lược. Một hệ sinh thái công nghệ khỏe mạnh là hệ sinh thái mà khi một con đại bàng bay đi, bầu trời vẫn không trống.
