Mỹ nêu lý do Patriot tại Ukraine 'hụt hơi' khi đánh chặn tên lửa Nga

Cơ quan Tình báo quốc phòng Mỹ (DIA) cho biết việc Nga gia tăng sử dụng tên lửa đạn đạo có khả năng cơ động quỹ đạo đã làm giảm hiệu quả của các tổ hợp tên lửa phòng không Patriot mà Ukraine đang vận hành.

Trong những tháng gần đây, Nga đẩy mạnh các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV, dù nhịp độ đã chậm lại phần nào trước thềm cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Nga Vladimir Putin diễn ra vào hôm 16.8.

Patriot - lớp khiên chủ lực của Ukraine

Hiện tại, Ukraine sở hữu 3 tổ hợp Patriot do Mỹ viện trợ, hai từ Đức, một từ Romania và một tổ hợp khác được ghép từ các thành phần do Đức và Hà Lan cung cấp. Ngoài ra, Ukraine đã tiếp nhận nhiều loại tên lửa đánh chặn tương thích, nhằm tối ưu hóa khả năng chống lại các mối đe dọa từ trên không. Trong bối cảnh Nga tăng cường sử dụng tên lửa đạn đạo, Patriot gần như là hệ thống duy nhất của Ukraine có khả năng phòng thủ đáng tin cậy trước loại vũ khí này.

Patriot được thiết kế để phát hiện, theo dõi và tiêu diệt các mục tiêu tốc độ cao, gồm cả tên lửa đạn đạo chiến thuật. Hệ thống sử dụng radar mảng pha AN/MPQ-65 để dẫn bắn, kết hợp phần mềm tính toán điểm đánh chặn dựa trên quỹ đạo dự đoán của mục tiêu. Với khả năng đánh chặn ở độ cao lớn và tốc độ phản ứng nhanh, Patriot vốn là một trong những công cụ phòng không tiên tiến nhất mà Ukraine sở hữu.

Tuy nhiên, báo cáo của Văn phòng Tổng thanh tra đặc biệt (SIG) thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ công bố tuần này cho biết: “Ukraine đã gặp khó khăn trong việc duy trì hiệu quả của Patriot trước các tên lửa đạn đạo Nga, do những cải tiến chiến thuật gần đây, gồm cả khả năng thay đổi đường bay và thực hiện cơ động, thay vì bay theo quỹ đạo đạn đạo truyền thống”.

Thực tế trên chiến trường

Theo báo cáo, trong cuộc tấn công ngày 28.6, Nga đã phóng bảy tên lửa đạn đạo, nhưng Patriot chỉ bắn hạ được một quả. Trong một đợt tấn công quy mô lớn hơn vào ngày 9.7, được mô tả là trận không kích lớn nhất kể từ khi chiến sự nổ ra, 13 tên lửa được phóng, và Ukraine chỉ đánh chặn hoặc vô hiệu hóa được 7 quả.

Các loại tên lửa cụ thể không được nêu rõ, song phát ngôn viên không quân Ukraine Yurii Ihnat trước đó từng đề cập đến Iskander-M do Nga sản xuất và KN-23 (được phương Tây cho là do Triều Tiên sản xuất và cung cấp), cả hai đều là tên lửa đạn đạo tầm ngắn. Đây cũng là những loại vũ khí được Nga sử dụng phổ biến nhất trong các đòn tập kích vào Ukraine.

Ihnat cho biết, các tên lửa mới không chỉ có khả năng bay theo quỹ đạo bán đạn đạo, tức không rơi theo đường cong cố định mà thực hiện cơ động trên không, mà còn được trang bị hệ thống mồi bẫy radar, khiến Patriot khó theo dõi và xác định chính xác điểm đánh chặn.

Công nghệ mồi bẫy và quỹ đạo khó đoán

Trong giai đoạn đầu cuộc chiến, việc Nga sử dụng rộng rãi Iskander-M đã hé lộ tính năng mồi bẫy tích hợp mà trước đó chưa từng được công khai. Các mồi bẫy này có thể phát tín hiệu gây nhiễu hoặc tạo mục tiêu giả, khiến radar phòng không xác định sai vị trí của tên lửa thật.

Dù không phải mọi Iskander-M đều được trang bị mồi bẫy, thông tin mới cho thấy Nga có thể đã triển khai tính năng này rộng rãi hơn, đồng thời cải tiến để tăng hiệu quả. Iskander-M có thể phóng theo quỹ đạo hạ thấp và cơ động mạnh trên đường bay, giúp tăng khả năng xuyên thủng lưới phòng thủ. Công nghệ tương tự cũng được tuyên bố áp dụng cho Kinzhal, tên lửa siêu vượt âm phóng từ máy bay, vốn có nguồn gốc từ thiết kế Iskander-M.

Với KN-23, dù chưa rõ chi tiết về hệ thống mồi bẫy, loại tên lửa này được cho là có thể thực hiện động tác “kéo lên” (pull-up) ở giai đoạn cuối, nhằm làm rối thuật toán dẫn bắn của hệ thống phòng thủ. Lãnh đạo Cục Tình báo quân sự Ukraine, trung tướng Kyrylo Budanov, từng tiết lộ rằng Nga và Triều Tiên đã hợp tác để cải thiện độ chính xác của KN-23.

Vấn đề chiến thuật và năng lực sản xuất Patriot

Trong chiến tranh hiện đại, cả hai phía đều học hỏi và thích ứng liên tục. Việc Patriot được sử dụng thường xuyên trên chiến trường tạo cơ hội cho Nga nghiên cứu đặc tính hoạt động, từ đó phát triển biện pháp đối phó. Đây không phải lần đầu Mỹ và đồng minh đối mặt với nguy cơ này. Trước đó, các chiến dịch ở Yemen cũng từng cho thấy đối phương có thể khai thác thông tin để nâng cấp vũ khí.

Về phía Ukraine, khả năng tăng cường phòng thủ tên lửa đạn đạo ngoài việc nhận thêm Patriot gần như rất hạn chế. Một số tổ hợp S-300V1 thời Liên Xô còn lại có khả năng đánh chặn giai đoạn cuối, nhưng số lượng và tình trạng kỹ thuật không rõ ràng, trong khi kho tên lửa dự trữ đã giảm đáng kể sau hơn 3 năm chiến sự.

Khó khăn của Ukraine còn nằm ở chuỗi cung ứng. Nhu cầu toàn cầu đối với Patriot và tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE tăng đột biến sau khi hệ thống này chứng minh hiệu quả ở Ukraine, khiến dây chuyền sản xuất bị quá tải. Mỹ đã phải ưu tiên giao hàng cho Kiev, thậm chí trì hoãn đơn hàng của Thụy Sĩ để hỗ trợ Ukraine.

Quân đội Mỹ cũng đang tìm cách mở rộng lực lượng Patriot của chính mình, nâng cấp radar và cải thiện khả năng đánh chặn trước các mối đe dọa cơ động cao. Tuy nhiên, ngay cả với các nâng cấp này, việc chống lại tên lửa có quỹ đạo biến đổi và được trang bị mồi bẫy vẫn là bài toán phức tạp, đòi hỏi cải tiến cả phần cứng lẫn phần mềm dẫn bắn.

Dù Nga đã giảm tần suất tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái UAV trong thời gian diễn ra các hoạt động ngoại giao, chưa có gì đảm bảo xu hướng này sẽ tiếp tục sau các cuộc gặp giữa lãnh đạo Nga, Mỹ và Ukraine. Các cuộc đọ sức trên tiền tuyến vẫn diễn ra quyết liệt, và khả năng Nga tiếp tục triển khai tên lửa đạn đạo cải tiến là rất cao.

Patriot vẫn là trụ cột của hệ thống phòng thủ tên lửa Ukraine, nhưng hiệu quả của nó trước các biến thể tên lửa Nga mới đang bị đặt dấu hỏi. Nếu xu hướng công nghệ hiện tại của Nga tiếp tục, Ukraine sẽ cần không chỉ thêm số lượng hệ thống mà còn những cải tiến kỹ thuật để theo kịp mối đe dọa. Điều này có thể bao gồm phần mềm dẫn bắn tiên tiến hơn, tên lửa đánh chặn tốc độ cao hơn, và phối hợp nhiều tầng phòng thủ để tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu.

Trong khi đó, về phía Mỹ và đồng minh, tình huống này là lời cảnh tỉnh rằng ngay cả những hệ thống phòng không tiên tiến nhất cũng không miễn nhiễm trước các chiến thuật và công nghệ mới. Cạnh tranh công nghệ quân sự trong lĩnh vực phòng thủ tên lửa đạn đạo vẫn đang leo thang, và những gì diễn ra tại Ukraine có thể là dự báo cho những thách thức mà các lực lượng phương Tây sẽ phải đối mặt trong tương lai gần.