Nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng gấp 12 lần vì căn bệnh ruột tưởng như vô hại
Các nghiên cứu mới nhất cảnh báo bệnh viêm ruột chính là ngòi nổ kích hoạt đột quỵ và nhồi máu cơ tim. PGS.TS.BS Trần Kim Trang đã chỉ ra cơ chế nguy hiểm này.
Mối liên hệ nguy hiểm giữa bệnh viêm ruột (IBD) và các biến cố tim mạch cấp tính như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ đang trở thành tiêu điểm chú ý của giới y khoa toàn cầu. Nhiều bằng chứng lâm sàng mới nhất cho thấy, những tổn thương mạn tính tưởng chừng như vô hại tại đường tiêu hóa lại là ngòi nổ âm thầm kích hoạt hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng lên hệ tuần hoàn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.
Tín hiệu cảnh báo đỏ từ viêm ruột đến hệ tuần hoàn
Theo PGS.TS.BS Trần Kim Trang – Giảng viên Bộ môn Nội tổng quát, Đại học Y dược TP.HCM, nhiều nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn được thực hiện trong thập kỉ qua đã chứng minh mối liên hệ mật thiết và đầy nhức nhối giữa bệnh viêm ruột (bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng) với các biến cố tim mạch cấp tính. Đáng chú ý nhất, dữ liệu y học ghi nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi từ 30 đến 34 mắc IBD cao gấp 12 lần so với người bình thường.
"Dù chỉ số nguy cơ này có xu hướng giảm dần khi tuổi tác tăng lên, áp lực mà căn bệnh tiêu hóa này đè nặng lên hệ tim mạch vẫn duy trì ở mức cao xuyên suốt tiến trình bệnh lí”, PGS Trang nói.
Ngay trong năm đầu tiên kể từ khi bệnh nhân nhận chẩn đoán viêm ruột, nguy cơ mắc bệnh tim thiếu máu cục bộ đã tăng vọt đáng kể. Khi bệnh bước vào các giai đoạn bùng phát cấp tính hoặc diễn tiến mạn tính phức tạp, tỉ lệ tử vong do nguyên nhân tim mạch có thể tăng từ 1,5 đến 2,5 lần.
Bên cạnh đó, người bệnh IBD phải đối mặt với nguy cơ nhập viện vì suy tim cao hơn 37% so với cộng đồng. Con số này sẽ nhảy vọt lên gấp 2,54 lần nếu cơ thể xuất hiện các đợt bùng phát viêm ruột cấp. Những rối loạn nhịp tim nguy hiểm như rung nhĩ, tim đập nhanh trên thất cùng tình trạng tăng huyết áp vô căn cũng được ghi nhận với tần suất dày đặc ở nhóm đối tượng này.
Giải mã cơ chế vi thể gây tắc nghẽn mạch máu
Để giải thích hiện tượng một tổn thương khu trú ở đại tràng lại có thể dẫn đến bít tắc động mạch vành hay mạch máu não, PGS.TS.BS Trần Kim Trang cho biết các nhà khoa học đã tìm thấy những "nhịp cầu" sinh học nguy hiểm nối liền ruột và tim.
Đầu tiên phải kể đến hiện tượng "bão cytokine". Phản ứng viêm dữ dội tại ruột sẽ phóng thích ồ ạt các chất chỉ thị viêm vào hệ tuần hoàn như CRP, TNF-alpha hay IL-6. Những chất này liên tục tàn phá lớp nội mạc mạch máu, làm mất đi tính đàn hồi tự nhiên và đẩy nhanh quá trình hình thành các mảng xơ vữa nguy hiểm. Đồng thời, IBD kích hoạt chuỗi đông máu toàn thân, làm tăng nồng độ Fibrinogen và D-dimer khiến máu trở nên cô đặc hơn, tạo điều kiện lí tưởng cho các huyết khối hình thành gây tắc mạch.
Mối liên hệ này càng trở nên trầm trọng hơn dưới tác động của hội chứng loạn khuẩn đường ruột. Khi hàng rào niêm mạc ruột bị viêm loét và tổn thương nặng nề, vi khuẩn cùng các độc tố endotoxin dễ dàng thẩm thấu qua thành ruột và xâm nhập thẳng vào hệ tuần hoàn. Sự biến đổi tiêu cực của các chất chuyển hóa vi khuẩn, điển hình là sự gia tăng chất TMAO và sự sụt giảm nghiêm trọng các axit béo chuỗi ngắn có lợi, sẽ tác động trực tiếp lên tế bào cơ tim.
Quá trình này gây ra sự tái cấu trúc bất lợi, xơ hóa cơ tim và dần dẫn đến suy tim. Ngoài ra, các yếu tố về đột biến gen chung và tình trạng suy dinh dưỡng, thiếu hụt chất do bệnh lí tiêu hóa kéo dài cũng góp phần làm trầm trọng thêm các nguy cơ chuyển hóa tim mạch.
"Tình trạng viêm hệ thống trong bệnh IBD đóng vai trò như một chất xúc tác sinh học nguy hiểm. Nó không chỉ phá hủy niêm mạc ruột mà còn âm thầm bào mòn lớp nội mạc bảo vệ mạch máu, làm mất tính ổn định của các mảng xơ vữa cũ và kích hoạt quá trình đông máu tự phát. Đây chính là lí do vì sao nhiều bệnh nhân viêm ruột dù còn rất trẻ, không có các yếu tố nguy cơ truyền thống như béo phì hay hút thuốc, vẫn phải nhập viện vì nhồi máu cơ tim cấp hoặc đột quỵ”, PGS Trang nhấn mạnh.
Thách thức trong điều trị và những khuyến cáo quốc tế mới
Phân tích của PGS.TS.BS Trần Kim Trang cho thấy, cuộc chiến phối hợp giữa chuyên khoa Tiêu hóa và Tim mạch đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa từ đội ngũ y bác sĩ, bởi các loại thuốc điều trị hiện nay có thể trở thành con dao hai lưỡi.
Ở mặt tích cực, một số dòng thuốc kinh điển như 5-ASA giúp hỗ trợ giảm kích hoạt tiểu cầu và hạ huyết áp. Những liệu pháp sinh học tiên tiến như Anti-TNF lại chứng minh khả năng kiểm soát viêm hệ thống mạnh mẽ, giúp giảm đến 32% biến cố tim mạch do xơ vữa trong vòng 5 năm.
Ngược lại, việc lạm dụng hoặc sử dụng Corticoid kéo dài, hay các thuốc ức chế JAK đời mới có thể làm tăng nguy cơ thuyên tắc mạch. Điều này đòi hỏi các bác sĩ phải thực hiện tầm soát kĩ lưỡng và theo dõi điện tâm đồ nghiêm ngặt trước khi bắt đầu khởi trị cho bệnh nhân.
Trước những bằng chứng lâm sàng rõ ràng, các hiệp hội y khoa lớn trên thế giới đã nhanh chóng cập nhật hướng dẫn lâm sàng. Đồng thuận Huyết khối IBD Quốc tế khẳng định việc kiểm soát tốt để đạt mức lui bệnh sâu tại ruột là chìa khóa vàng nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ thuyên tắc mạch, đồng thời khuyến cáo sử dụng thuốc dự phòng huyết khối cho tất cả bệnh nhân IBD phải nhập viện điều trị.
Hướng dẫn mới của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) và Trường môn Tim mạch Mỹ (ACC) cũng đã chính thức đưa IBD vào danh sách các bệnh lí viêm mạn tính làm tăng nguy cơ tim mạch xơ vữa. Hướng dẫn này nhắc nhở các bác sĩ không nên phụ thuộc hoàn toàn vào các thang điểm dự đoán nguy cơ truyền thống, vì chúng thường đánh giá thấp mức độ nguy hiểm thực tế ở bệnh nhân viêm ruột.
"Y học hiện đại không còn nhìn nhận cơ thể theo từng cơ quan biệt lập. Việc điều trị bệnh nhân IBD hiện nay bắt buộc phải chuyển sang mô hình quản lí tích hợp đa chuyên khoa giữa Tiêu hóa, Tim mạch và Lão khoa. Người bệnh cần được tầm soát biến cố tim mạch định kỳ, đánh giá lại toàn diện các xét nghiệm đông máu và chỉ số viêm hệ thống để có hướng can thiệp kịp thời, bảo vệ toàn diện cả đường ruột lẫn trái tim", PGS Trang khuyến cáo.
