Gap year sau tốt nghiệp: Khoảng nghỉ thông minh hay cái cớ trì hoãn 'vào việc'?
Gap year sau tốt nghiệp đang trở thành lựa chọn của nhiều bạn trẻ thay vì vội vàng bước vào thị trường lao động. Tuy nhiên, giữa một khoảng nghỉ để tái tạo năng lượng và sự trì hoãn tương lai chỉ cách nhau ở mục tiêu, kỷ luật và trách nhiệm với chính bản thân.
Gap year sau tốt nghiệp: Người trẻ không muốn chạy theo lối mòn
Gap year (khoảng nghỉ có kế hoạch) sau tốt nghiệp đang trở thành lựa chọn của nhiều người trẻ. Đây là khoảng thời gian họ chủ động tạm dừng việc đi làm để học thêm kĩ năng, trải nghiệm thực tế hoặc định hướng lại sự nghiệp trước khi chính thức bước vào thị trường lao động.
Tốt nghiệp đại học từng được xem là điểm khởi đầu của hành trình đi làm. Sau lễ nhận bằng, nhiều sinh viên lập tức chuẩn bị hồ sơ xin việc, tham gia phỏng vấn và bước vào môi trường công sở. Thế nhưng vài năm gần đây, đặc biệt trong thế hệ Gen Z, ngày càng nhiều người lựa chọn tạm dừng vài tháng, thậm chí một năm trước khi chính thức đi làm.
Khái niệm gap year sau tốt nghiệp vì thế trở nên quen thuộc hơn. Nếu trước đây gap year thường gắn với việc tạm nghỉ trước khi vào đại học, thì nay không ít cử nhân cũng quyết định dành cho mình một "khoảng lặng" sau gần hai thập kỉ học tập liên tục.
Lựa chọn này tạo nên nhiều tranh luận. Các bạn trẻ cho rằng đây là cơ hội để hồi phục sau quãng thời gian học tập căng thẳng, còn không ít phụ huynh lại lo ngại con em đang lãng phí thời gian và bỏ lỡ cơ hội nghề nghiệp.
Là một trong những người chọn gap year, Nguyễn Ngọc Anh (23 tuổi, tốt nghiệp trường ĐH Kinh tế TP.HCM) cho biết cô không đi làm ngay sau khi nhận bằng vì nhận ra bản thân đang rơi vào trạng thái kiệt sức sau nhiều năm học đại học kết hợp làm thêm.
"Tôi từng nghĩ chỉ cần có bằng đại học là phải đi làm ngay. Nhưng khi tốt nghiệp, tôi gần như không còn động lực. Tôi dành bốn tháng để học tiếng Trung, tham gia một dự án thiện nguyện và đọc những cuốn sách mình chưa từng có thời gian đọc. Sau khoảng nghỉ đó, tôi cảm thấy mình sẵn sàng hơn rất nhiều", Ngọc Anh chia sẻ.
Không chỉ phục hồi tinh thần, nhiều bạn trẻ xem khoảng nghỉ là dịp nhìn lại định hướng nghề nghiệp. Không ít sinh viên chọn ngành học theo mong muốn của gia đình hoặc xu hướng thị trường, đến khi ra trường mới nhận ra công việc mình theo đuổi không thực sự phù hợp.
Thay vì vội vàng nhận một công việc chỉ để có thu nhập, họ dành thời gian học thêm ngoại ngữ, kĩ năng số, trải nghiệm thực tế hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng nhằm hiểu rõ bản thân hơn trước khi đưa ra quyết định dài hạn.
Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh, nhiều chuyên gia cũng cho rằng trải nghiệm thực tế ngoài giảng đường giúp người trẻ phát triển khả năng thích nghi, giao tiếp, giải quyết vấn đề và mở rộng góc nhìn. Đây đều là những kĩ năng ngày càng được doanh nghiệp đánh giá cao bên cạnh kiến thức chuyên môn.
Tuy nhiên, khoảng nghỉ chỉ thực sự có giá trị khi được lên kế hoạch rõ ràng. Nếu có mục tiêu cụ thể, khoảng thời gian này có thể trở thành bước đệm giúp người trẻ bước vào công việc với tâm thế chủ động và trưởng thành hơn.
Ranh giới giữa khoảng nghỉ và sự trì hoãn chỉ cách nhau một kế hoạch
Dù ngày càng phổ biến, gap year sau tốt nghiệp cũng đối mặt với không ít ý kiến trái chiều. Điều khiến nhiều người lo ngại không nằm ở việc nghỉ bao lâu mà ở cách người trẻ sử dụng khoảng thời gian đó.
Sau nhiều năm học tập, không ít sinh viên cảm thấy áp lực khi phải bước vào môi trường làm việc với KPI, cạnh tranh và những yêu cầu hoàn toàn khác giảng đường. Chính nỗi sợ thất bại khiến một số người trì hoãn việc tìm kiếm công việc đầu tiên.
Nếu không có kế hoạch rõ ràng, khoảng nghỉ rất dễ biến thành chuỗi ngày thức khuya, ngủ muộn, lướt mạng xã hội, xem phim hoặc sống phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình. Từ dự định nghỉ hai hoặc ba tháng, nhiều người kéo dài thành nửa năm, thậm chí cả năm mà không tạo ra giá trị mới cho bản thân.
Điều đáng lo hơn là thị trường lao động luôn thay đổi. Sau một năm, nhiều bạn bè cùng khóa đã tích lũy được kinh nghiệm, mở rộng các mối quan hệ nghề nghiệp và phát triển kĩ năng thực tế. Trong khi đó, một bản CV có khoảng trống dài nhưng không thể chứng minh bản thân đã học được gì sẽ trở thành điểm bất lợi khi ứng tuyển.
Theo các chuyên gia hướng nghiệp, sự khác biệt giữa một gap year sau tốt nghiệp hiệu quả và sự trì hoãn nằm ở hai yếu tố cốt lõi là mục tiêu và kỷ luật.
Theo TS. Phạm Văn Tư, Phó Trưởng khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, gap year có thể mang lại nhiều giá trị nếu được sử dụng đúng cách. Đây là khoảng thời gian để người trẻ tạm dừng, trải nghiệm, nhìn lại bản thân và xác định rõ mình phù hợp với lĩnh vực nào, muốn theo đuổi con đường nào.
Tuy nhiên, giá trị của gap year không nằm ở việc "nghỉ", mà ở cách mỗi người sử dụng quãng nghỉ đó. Nếu có mục tiêu rõ ràng và kế hoạch cụ thể, đây có thể trở thành cơ hội để định vị lại bản thân và xây dựng lộ trình học tập, nghề nghiệp phù hợp hơn.
Từ kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều sinh viên, TS. Phạm Văn Tư cho biết ông thường khuyên các bạn dành một khoảng nghỉ ngắn để cân bằng lại tinh thần, sau đó nghiêm túc trả lời những câu hỏi về mục tiêu, năng lực và định hướng của chính mình trước khi đưa ra quyết định tiếp theo.
Tuy nhiên, theo chuyên gia, gap year cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Nhiều người trẻ quyết định tạm dừng khi đang mệt mỏi, chán nản hoặc mất phương hướng nên dễ hành động theo cảm xúc. Nếu thiếu kế hoạch và sự chuẩn bị, khoảng nghỉ có thể khiến họ đánh mất động lực, bỏ lỡ cơ hội hoặc bị cuốn vào những lợi ích ngắn hạn như đi làm kiếm tiền, từ đó xa dần mục tiêu học tập và phát triển sự nghiệp lâu dài.
Vì vậy, TS. Phạm Văn Tư nhấn mạnh không phải cứ cảm thấy chông chênh là nên gap year. Người trẻ chỉ nên cân nhắc lựa chọn này khi thực sự cần thời gian để nhìn lại bản thân và phải đưa ra quyết định trong trạng thái tỉnh táo, có kế hoạch rõ ràng. Nếu gặp khó khăn trong việc định hướng, các bạn nên tìm đến chuyên gia hoặc người có kinh nghiệm để được hỗ trợ xây dựng mục tiêu và lộ trình phù hợp.
Khoảng nghỉ sau tốt nghiệp vì thế không nên được nhìn nhận bằng định kiến "đi làm ngay mới thành công" hay "nghỉ là lười biếng". Điều quan trọng là mỗi người hiểu rõ mình đang dừng lại để làm gì và sẽ bắt đầu lại vào thời điểm nào.
Đi chậm không đồng nghĩa với tụt lại phía sau. Một bước lùi có kế hoạch có thể trở thành cú lấy đà cho hành trình dài phía trước. Nhưng nếu thiếu mục tiêu và kỷ luật, khoảng nghỉ sẽ nhanh chóng trở thành vùng an toàn khiến người trẻ đánh mất cơ hội phát triển.
Trong một thị trường lao động cạnh tranh, điều quyết định không phải bạn bắt đầu sớm hay muộn, mà là bạn có thực sự sẵn sàng khi bắt đầu hay không?
