Hàng triệu người mắc đái tháo đường có thể đang điều trị ‘sai đích’
Điều trị đái tháo đường không còn chỉ là hạ đường huyết. Chuyên gia cảnh báo cần thay đổi tư duy, can thiệp sớm để bảo vệ tim, thận và giảm biến chứng.
Điều trị đái tháo đường không còn chỉ dừng ở việc đưa đường huyết về ngưỡng mục tiêu. Các khuyến cáo mới của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), Hiệp hội Các nhà Nội tiết lâm sàng Hoa Kỳ (AACE) và Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) đang thay đổi cách tiếp cận bệnh lí này theo hướng bảo vệ tim mạch, thận và cá thể hóa điều trị.
Điều trị đúng đường huyết nhưng chưa chắc đã đúng đích
Đái tháo đường típ 2 đang là một trong những bệnh mạn tính có tốc độ gia tăng nhanh nhất tại Việt Nam. Không chỉ số người mắc bệnh ngày càng tăng, tỉ lệ bệnh nhân chưa được chẩn đoán hoặc chưa kiểm soát hiệu quả vẫn ở mức đáng lo ngại. Điều đó đồng nghĩa với việc nhiều người vẫn âm thầm đối mặt nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận và nhiều biến chứng nghiêm trọng khác dù vẫn đang sử dụng thuốc điều trị.
Theo PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, điểm cần thay đổi đầu tiên không phải là thuốc mà là tư duy điều trị.
Ông cho biết trong nhiều năm, việc đánh giá hiệu quả điều trị thường tập trung gần như hoàn toàn vào chỉ số HbA1c. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít bệnh nhân đạt mục tiêu đường huyết nhưng vẫn xuất hiện biến chứng tim mạch hoặc bệnh thận mạn. Điều đó cho thấy việc chỉ nhìn vào con số đường huyết là chưa đủ.
"Điều trị đái tháo đường không thể tiếp tục theo tư duy 'chờ đợi và hi vọng'. Nếu chỉ đợi đến khi HbA1c tăng cao hoặc biến chứng xuất hiện mới thay đổi phác đồ thì nhiều tổn thương ở tim, thận và hệ mạch máu đã diễn ra từ trước", PGS.TS.BS Trần Quang Nam nhận định.
Theo ông, đây chính là nguyên nhân khiến nhiều người bệnh có cảm giác vẫn điều trị đều đặn nhưng hiệu quả lâu dài lại chưa đạt kì vọng.
Mục tiêu điều trị đã thay đổi
Một trong những điểm thay đổi quan trọng của các hướng dẫn điều trị mới từ ADA, AACE và IDF là chuyển từ tư duy "kiểm soát đường huyết" sang kiểm soát toàn diện nguy cơ. Điều đó đồng nghĩa với việc bác sĩ không chỉ đặt mục tiêu giảm HbA1c mà còn phải bảo vệ tim mạch, duy trì chức năng thận, kiểm soát cân nặng và hạn chế tối đa nguy cơ nhập viện do biến chứng.
Theo PGS.TS.BS Trần Quang Nam, đây là bước tiến quan trọng bởi phần lớn người bệnh đái tháo đường không tử vong vì tăng đường huyết đơn thuần mà do các biến chứng trên tim mạch và thận.
Ông cho rằng điều trị hiện đại phải bắt đầu từ việc đánh giá nguy cơ của từng bệnh nhân. Người có bệnh tim mạch, bệnh thận mạn, béo phì hoặc nguy cơ hạ đường huyết sẽ cần chiến lược điều trị khác nhau thay vì áp dụng cùng một phác đồ.
"Không có một loại thuốc hay một công thức điều trị nào phù hợp cho tất cả người bệnh. Cá thể hóa điều trị là nguyên tắc quan trọng nhất để vừa kiểm soát đường huyết vừa giảm nguy cơ biến chứng lâu dài", ông nhấn mạnh.
Theo các các chuyên gia, bệnh nhân đái tháo đường típ 2 tại châu Á có nhiều đặc điểm bệnh sinh khác với người phương Tây, trong đó sự suy giảm chức năng tế bào beta tuyến tụy thường xuất hiện sớm hơn. Điều này khiến việc lựa chọn thuốc cần được cá thể hóa và phối hợp hợp lí ngay từ giai đoạn đầu.
PGS.TS.BS Trần Quang Nam cho biết trong thực hành lâm sàng, hiệu quả điều trị không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn thuốc mà còn ở thời điểm can thiệp, khả năng theo dõi định kì và điều chỉnh phác đồ kịp thời.
Ông cho rằng việc đánh giá lại người bệnh sau mỗi khoảng thời gian điều trị là rất quan trọng để tránh tình trạng "trì trệ điều trị" – yếu tố đã được nhiều nghiên cứu chỉ ra là làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng không hồi phục.
Theo ông, khi điều trị được điều chỉnh đúng thời điểm và phù hợp với từng đối tượng, người bệnh không chỉ cải thiện khả năng kiểm soát đường huyết mà còn giảm đáng kể nguy cơ suy thận, nhồi máu cơ tim, suy tim và đột quỵ.
Thay đổi tư duy để giảm gánh nặng đái tháo đường
Các chuyên gia cho rằng sự gia tăng nhanh của bệnh đái tháo đường đang tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế. Trong bối cảnh đó, việc cập nhật các khuyến cáo điều trị mới không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần giảm chi phí do biến chứng và cải thiện chất lượng sống của người bệnh.
PGS.TS.BS Trần Quang Nam nhận định, điều quan trọng nhất hiện nay là thay đổi tư duy của cả bác sĩ và người bệnh. Thay vì chỉ quan tâm đến một chỉ số xét nghiệm, việc điều trị cần hướng tới mục tiêu toàn diện hơn là bảo vệ các cơ quan đích, duy trì chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ.
"Đích đến cuối cùng của điều trị không phải chỉ là một kết quả HbA1c đẹp trên phiếu xét nghiệm, mà là giúp người bệnh tránh được biến chứng, sống khỏe và duy trì cuộc sống bình thường trong nhiều năm", PGS.TS.BS Trần Quang Nam chia sẻ.
Sự thay đổi trong các khuyến cáo quốc tế cho thấy điều trị đái tháo đường đang bước sang một giai đoạn mới. Với cách tiếp cận lấy người bệnh làm trung tâm, cá thể hóa điều trị và ưu tiên bảo vệ tim, thận ngay từ sớm, các chuyên gia kì vọng sẽ giảm đáng kể gánh nặng biến chứng cho hàng triệu người mắc đái tháo đường tại Việt Nam.
