Siết trách nhiệm phòng, chống rửa tiền trong thị trường tài sản mã hóa
Điều 13 Nghị định số 284/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 1/9/2026 đặt ra một khung xử phạt khá rộng đối với các vi phạm về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trong lĩnh vực tài sản mã hóa.
Điểm đầu tiên đáng chú ý tại Điều 13 là yêu cầu đối với hoạt động nhận biết khách hàng (KYC). Đây là một trong những lớp kiểm soát quan trọng nhất nhằm ngăn thị trường tài sản mã hóa trở thành kênh để che giấu nguồn gốc của dòng tiền hoặc chuyển tài sản cho các đối tượng có nguy cơ liên quan đến hoạt động bất hợp pháp.
Từ nhận biết khách hàng đến đánh giá rủi ro
Theo khoản 1, tổ chức, cá nhân có liên quan sẽ bị phạt từ 100-120 triệu đồng nếu không nhận biết khách hàng; không cập nhật hoặc xác minh thông tin khách hàng; hoặc thực hiện các bước này không đúng quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố và phòng, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Mức phạt tương tự cũng được áp dụng với hành vi không cập nhật danh sách đen. Điều này cho thấy yêu cầu tuân thủ không dừng ở thời điểm khách hàng mở tài khoản hay bắt đầu sử dụng dịch vụ. Thông tin phải được cập nhật và kiểm tra trong quá trình quan hệ với khách hàng.
Điều 13 đồng thời yêu cầu các chủ thể thực hiện đánh giá rủi ro. Khoản 2 quy định mức phạt 100-120 triệu đồng đối với hành vi không đánh giá hoặc không cập nhật kết quả đánh giá rủi ro về rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Việc không báo cáo hoặc không phổ biến kết quả đánh giá, cập nhật rủi ro theo quy định cũng nằm trong nhóm vi phạm này.
Ở đây, pháp luật không chỉ yêu cầu doanh nghiệp có một quy trình nhận biết khách hàng trên giấy tờ, mà còn phải hình thành cơ chế đánh giá rủi ro và cập nhật cơ chế đó. Với đặc thù giao dịch tài sản mã hóa có thể diễn ra nhanh, xuyên biên giới và dựa trên công nghệ, việc nhận diện những giao dịch hoặc khách hàng có rủi ro cao trở thành một phần quan trọng của hệ thống kiểm soát.
Một tầng trách nhiệm khác nằm ở quy định nội bộ. Theo khoản 3, hành vi không áp dụng hoặc áp dụng không đúng quy định nội bộ về kiểm soát, kiểm toán nội bộ; không phân công hoặc không đăng kí người, cán bộ, bộ phận phụ trách; hoặc không thực hiện đúng các yêu cầu về đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng có thể bị phạt 100-150 triệu đồng.
Trong trường hợp không ban hành quy định nội bộ hoặc ban hành không đúng pháp luật, mức phạt tăng lên 150-200 triệu đồng. Như vậy, Điều 13 coi việc xây dựng cơ chế quản trị nội bộ là một nghĩa vụ tuân thủ thực chất, thay vì chỉ là thủ tục hành chính.
.jpg)
Khách hàng rủi ro cao và giao dịch đáng ngờ không thể bị bỏ qua
Khoản 4 tiếp tục đặt trọng tâm vào việc quản lí những nhóm khách hàng và giao dịch có rủi ro cao. Hành vi không thực hiện các quy định liên quan đến khách hàng là cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị có thể bị phạt 150-170 triệu đồng.
Cùng mức phạt này là hành vi không xây dựng hoặc không ban hành quy trình quản lí rủi ro; không phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro; hoặc xây dựng, phân loại không đúng quy định.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt đối với thị trường tài sản mã hóa, nơi danh tính và lịch sử giao dịch của khách hàng có thể cần được đánh giá trên nhiều lớp thông tin. Doanh nghiệp không thể chỉ xác định khách hàng là ai, mà còn phải xem xét mức độ rủi ro của từng nhóm khách hàng để áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp.
Điều 13 cũng dành riêng khoản 5 cho sản phẩm, dịch vụ mới và công nghệ đổi mới. Nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm của đối tượng báo cáo khi cung cấp sản phẩm, dịch vụ mới hoặc sản phẩm, dịch vụ hiện có áp dụng công nghệ đổi mới, mức phạt là 150-170 triệu đồng.
Đáng chú ý hơn, hành vi không giám sát giao dịch đặc biệt bị phạt 170-200 triệu đồng. Quy định này đặt ra yêu cầu rằng việc đưa công nghệ mới vào vận hành dịch vụ tài sản mã hóa không đồng nghĩa với việc giảm yêu cầu kiểm soát rủi ro.
Một trong những nhóm nghĩa vụ quan trọng nhất là báo cáo giao dịch. Khoản 6 quy định mức phạt 80-120 triệu đồng đối với những vi phạm từ lần thứ ba trở lên trong năm tài chính liên quan đến thời hạn hoặc yêu cầu về tính đầy đủ, chính xác của thông tin báo cáo giao dịch có giá trị lớn. Việc gửi báo cáo giao dịch đáng ngờ nhưng không đầy đủ thông tin cũng thuộc nhóm này.
Trong khi đó, không báo cáo giao dịch có giá trị lớn phải báo cáo; không báo cáo giao dịch đáng ngờ; hoặc không báo cáo khi nghi ngờ khách hàng hay giao dịch liên quan đến tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt có thể bị phạt 150-200 triệu đồng.
Điểm đáng chú ý là pháp luật đặt trách nhiệm không chỉ ở việc phát hiện giao dịch bất thường mà còn ở nghĩa vụ báo cáo khi thuộc trường hợp phải báo cáo. Điều này tạo ra một mắt xích quan trọng giữa hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp và cơ chế giám sát của cơ quan quản lí nhà nước.
.jpg)
Các vi phạm trong thị trường tài sản mã hóa có thể dẫn đến bị đình chỉ hoạt động
Điều 13 còn quy định riêng về lưu trữ, cung cấp và bảo mật thông tin, hồ sơ, tài liệu, báo cáo. Các hành vi không cung cấp kịp thời thông tin theo quy định mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự; không lưu trữ hoặc lưu trữ không đầy đủ, không đúng thời hạn; hoặc không bảo mật thông tin nhận biết khách hàng có thể bị phạt 150-200 triệu đồng.
Quy định này cho thấy dữ liệu khách hàng và hồ sơ giao dịch không chỉ có giá trị phục vụ hoạt động kinh doanh. Đây còn là nguồn thông tin phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền và các hoạt động tài trợ bị pháp luật cấm. Vì vậy, doanh nghiệp vừa phải có khả năng cung cấp thông tin đúng yêu cầu, vừa phải bảo đảm bí mật thông tin theo quy định.
Một nhóm vi phạm khác liên quan trực tiếp đến trì hoãn giao dịch và phong tỏa tài sản. Hành vi không báo cáo việc trì hoãn giao dịch hoặc không báo cáo ngay khi tạm ngừng lưu thông, phong tỏa tiền, tài sản liên quan đến tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt có thể bị phạt 150-170 triệu đồng.
Nếu không áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch; không phong tỏa tài khoản; không niêm phong, phong tỏa hoặc tạm giữ tài sản theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền; hoặc không thực hiện việc tạm ngừng lưu thông, phong tỏa tiền, tài sản liên quan đến khủng bố, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, mức phạt tăng lên 170-200 triệu đồng.
Đặc biệt, khoản 9 quy định mức xử phạt đối với các hành vi bị cấm trong phòng, chống rửa tiền và phòng, chống tài trợ khủng bố. Cản trở việc cung cấp thông tin có thể bị phạt 150-170 triệu đồng; thiết lập hoặc duy trì tài khoản vô danh, tài khoản sử dụng tên giả bị phạt 160-180 triệu đồng.
Nặng hơn, mức phạt 180-200 triệu đồng áp dụng đối với nhiều hành vi, trong đó có tổ chức, tham gia hoặc tạo điều kiện, trợ giúp thực hiện hành vi rửa tiền nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; thiết lập, duy trì quan hệ kinh doanh với ngân hàng vỏ bọc; không tố giác hành vi tài trợ khủng bố; hoặc trực tiếp, gián tiếp cung cấp tiền, tài sản, nguồn tài chính, nguồn lực kinh tế, dịch vụ tài chính hay dịch vụ khác cho tổ chức, cá nhân liên quan đến khủng bố, tài trợ khủng bố mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đáng chú ý, phạt tiền không phải hình thức xử lí duy nhất. Khoản 10 quy định có thể đình chỉ hoạt động cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa từ 1-3 tháng đối với tổ chức vi phạm khoản 9.
Đối với tổ chức phát hành tài sản mã hóa, hoạt động chào bán, phát hành có thể bị đình chỉ 6-12 tháng. Trong khi đó, tổ chức, cá nhân giao dịch tài sản mã hóa thực hiện hành vi thuộc khoản 9 có thể bị đình chỉ hoạt động giao dịch tài sản mã hóa trong thời hạn 6-12 tháng.
Nhìn tổng thể, Điều 13 xây dựng một chuỗi trách nhiệm tương đối đầy đủ, từ nhận biết khách hàng, đánh giá rủi ro, xây dựng quy định nội bộ, giám sát giao dịch, báo cáo, lưu trữ và bảo mật thông tin cho đến trì hoãn giao dịch, phong tỏa tài sản và xử lí các hành vi bị cấm. Đáng chú ý, với những vi phạm nghiêm trọng, chế tài không chỉ dừng ở mức tiền phạt mà còn có thể trực tiếp làm gián đoạn hoạt động kinh doanh tài sản mã hóa.
Điều đó cho thấy trong khuôn khổ quản lí mới, phòng, chống rửa tiền và các hoạt động tài trợ bất hợp pháp được đặt vào vị trí của một điều kiện quan trọng đối với sự vận hành hợp pháp của thị trường tài sản mã hóa, thay vì chỉ được xem là một yêu cầu tuân thủ mang tính bổ trợ.