El Nino ảnh hưởng đến mục tiêu kinh tế Việt Nam và châu Á thế nào?
El Nino mạnh đang tạo thêm một biến số khó lường đối với kinh tế châu Á khi hạn hán, thiếu nước, suy giảm sản lượng nông nghiệp và thủy điện có thể kéo giảm tăng trưởng, đồng thời đẩy chi phí năng lượng và lạm phát đi lên.
Tuy nhiên, Việt Nam lại nằm trong nhóm ít nền kinh tế được nâng dự báo tăng trưởng năm 2026, nhờ hưởng lợi từ làn sóng đầu tư và xuất khẩu liên quan đến AI, bán dẫn và sản xuất công nghệ cao.
El Nino tạo thêm sức ép lên tăng trưởng châu Á
Theo dự báo mới nhất của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), các nền kinh tế đang phát triển tại châu Á - Thái Bình Dương được dự báo tăng trưởng 5% trong năm 2026, cao hơn mức 4,9% đưa ra hồi tháng 7 nhưng thấp hơn đáng kể mức 5,5% của năm 2025. Dự báo này bao phủ 43 nền kinh tế trong khu vực.
Đáng chú ý, khoảng cách tăng trưởng giữa các nền kinh tế châu Á có xu hướng nới rộng. Một bên là những quốc gia có khả năng tận dụng nhu cầu toàn cầu đối với hạ tầng AI, chất bán dẫn và các sản phẩm công nghệ cao. Bên kia là những nền kinh tế chịu ảnh hưởng lớn hơn từ khủng hoảng năng lượng và các cú sốc khí hậu.
El Nino là một trong những nguyên nhân quan trọng của sự phân hóa này. Hiện tượng khí hậu xuất hiện theo chu kì vài năm một lần, nhưng đợt El Nino năm nay được dự báo có cường độ đặc biệt mạnh. Khi nhiệt độ và mô hình thời tiết thay đổi, nhiều khu vực có thể phải đối mặt với hạn hán, lượng mưa thấp hơn bình thường hoặc mùa mưa thất thường.
Với một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp, thủy điện và khai khoáng, tác động không chỉ dừng ở lĩnh vực môi trường.
ADB cảnh báo hạn hán và tình trạng thất thường của gió mùa có thể làm giảm sản lượng nông nghiệp, thủy điện và khai khoáng tại những nền kinh tế chịu ảnh hưởng trực tiếp. Khi sản lượng điện từ thủy điện suy giảm, các quốc gia buộc phải tăng nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch để bù đắp. Điều này tạo ra một vòng xoáy mới: thiếu nước làm giảm sản xuất điện, trong khi nhu cầu nhập khẩu năng lượng tăng lại khiến chi phí sản xuất và giá tiêu dùng chịu sức ép.
Tác động của El Nino càng đáng chú ý khi thị trường năng lượng châu Á vẫn phải đối mặt với những bất ổn địa chính trị. Xung đột kéo dài tại Trung Đông và diễn biến chiến sự Nga - Ukraine tiếp tục tạo ra rủi ro đối với nguồn cung cũng như giá năng lượng.
Nói cách khác, El Nino không nhất thiết trực tiếp khiến một nền kinh tế suy giảm mạnh, nhưng nó có thể khuếch đại những vấn đề vốn đã tồn tại.
ADB cảnh báo nếu xung đột tiếp tục leo thang hoặc tác động của El Nino nghiêm trọng hơn dự kiến, tăng trưởng có thể bị ảnh hưởng trong khi lạm phát tăng trở lại. Đáng chú ý, phần lớn tác động nghiêm trọng hơn của những cú sốc này có thể chỉ bộc lộ rõ trong năm 2027.
Philippines, Campuchia chịu sức ép, Việt Nam lại được nâng dự báo
Sự phân hóa thể hiện khá rõ ở Đông Nam Á. Những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào sản lượng nông nghiệp, nhập khẩu nhiên liệu hoặc tiến độ đầu tư cơ sở hạ tầng có xu hướng bị điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng.
Philippines được ADB dự báo tăng trưởng 3,3% trong năm 2026, thấp hơn dự báo hồi tháng 7. Campuchia được dự báo tăng 3,9%, còn Myanmar ở mức 2,2%. Đây đều là những con số thấp hơn các dự báo trước đó và cho thấy sức ép từ môi trường kinh tế bên ngoài lẫn các yếu tố nội tại.
Trong trường hợp Philippines và Campuchia, El Nino có thể tác động đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước và hoạt động kinh tế nông thôn. Trong khi đó, việc phải nhập khẩu nhiều nhiên liệu khiến các quốc gia này dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc năng lượng.
Việt Nam cũng không đứng ngoài rủi ro khí hậu. El Nino có thể gây ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp ở một số vùng, làm thay đổi nguồn nước và tạo áp lực lên hệ thống thủy điện. Những tác động này có thể ảnh hưởng tới giá lương thực, chi phí sản xuất và cân đối năng lượng nếu kéo dài.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là ADB lại nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam lên 7,8% trong năm 2026. Điều này cho thấy câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam hiện không chỉ phụ thuộc vào nông nghiệp, thủy điện hay các ngành kinh tế nhạy cảm với thời tiết. Cấu trúc xuất khẩu và sản xuất của Việt Nam đang ngày càng gắn với chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.
Nhu cầu tăng mạnh đối với hạ tầng AI, chất bán dẫn và các sản phẩm công nghệ cao đang tạo thêm động lực cho những quốc gia có vị trí trong chuỗi cung ứng này. Việt Nam nằm trong nhóm được hưởng lợi, cùng với Ấn Độ và Malaysia.
ADB nâng dự báo tăng trưởng của Ấn Độ lên 7%, Malaysia lên 4,9% và Việt Nam lên 7,8%. Điểm chung của các nền kinh tế này là mức độ hội nhập ngày càng sâu với chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu và sự mở rộng của các khoản đầu tư liên quan đến trung tâm dữ liệu.
Điều đó tạo nên một nghịch lí thú vị là cùng lúc Việt Nam phải tính toán để ứng phó với El Nino, nền kinh tế lại được hỗ trợ bởi một động lực tăng trưởng gần như nằm ở phía đối diện của bài toán khí hậu. Đó là làn sóng AI.
Việt Nam cần tận dụng “cửa sổ AI” để giảm rủi ro từ khí hậu
Sự nâng dự báo tăng trưởng không có nghĩa Việt Nam có thể xem nhẹ tác động của El Nino. Trái lại, biến đổi khí hậu đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách nền kinh tế sử dụng năng lượng, nước và nguồn lực sản xuất.
Kinh nghiệm của nhiều quốc gia châu Á cho thấy các chính phủ đang phải triển khai đồng thời nhiều biện pháp để giảm tác động của cú sốc khí hậu. Một số nước tăng nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch nhằm bù đắp phần thủy điện thiếu hụt, trong khi áp dụng trợ cấp có mục tiêu cho nông nghiệp, điều chỉnh lịch gieo trồng và sử dụng nguồn dự trữ nhiên liệu chiến lược.
Các tuyến nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng cũng được đa dạng hóa, trong khi một số chính phủ sử dụng kiểm soát giá và hỗ trợ tài khóa có mục tiêu để giảm áp lực lên người tiêu dùng.
Với Việt Nam, bài toán quan trọng không chỉ là chống chịu trước một mùa El Nino mạnh mà còn phải tận dụng được động lực tăng trưởng mới từ công nghệ.
ADB đánh giá nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm liên quan đến AI có thể tiếp tục duy trì trong năm 2027, dù tốc độ tăng trưởng xuất khẩu sẽ chậm lại khi làn sóng tăng trưởng ban đầu dần hạ nhiệt. Điều đó đồng nghĩa Việt Nam có một “cửa sổ” tương đối thuận lợi để nâng cấp vị trí trong chuỗi cung ứng công nghệ, thay vì chỉ hưởng lợi từ sự dịch chuyển đơn hàng.
Chuyên gia kinh tế trưởng ADB Albert Park cho rằng AI có thể trở thành xu hướng dài hạn và tạo ra những lợi ích về năng suất cho các nền kinh tế. Với châu Á - Thái Bình Dương, vấn đề quan trọng là xây dựng chiến lược để ứng dụng AI vào hoạt động kinh tế nhằm tạo ra năng suất cao hơn và hỗ trợ tăng trưởng. Đây cũng có thể là hướng đi quan trọng đối với Việt Nam.
Nếu El Nino cho thấy nền kinh tế vẫn dễ tổn thương trước những cú sốc từ tự nhiên, thì AI mở ra khả năng tạo thêm giá trị từ công nghệ, vốn, dữ liệu và nguồn nhân lực. Hai câu chuyện tưởng như không liên quan này thực tế lại cùng đặt ra một yêu cầu: Việt Nam cần một nền kinh tế có khả năng tạo ra nhiều giá trị hơn với mức tiêu hao tài nguyên thấp hơn.
Dự báo tăng trưởng 7,8% vì thế vừa là cơ hội, vừa là lời nhắc nhở. Cơ hội nằm ở việc Việt Nam đang hưởng lợi từ sự bùng nổ đầu tư và thương mại công nghệ. Lời nhắc nhở là lợi thế này không thể thay thế cho năng lực ứng phó với khí hậu.
El Nino có thể khiến những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp, thủy điện và nhiên liệu nhập khẩu chịu sức ép lớn hơn. Ngược lại, AI đang tạo thêm động lực cho nhóm nền kinh tế xuất khẩu công nghệ. Việt Nam hiện đứng ở giao điểm của hai xu hướng đó.
Khả năng biến lợi thế AI thành năng suất dài hạn, đồng thời giảm mức độ dễ tổn thương trước các cú sốc khí hậu, sẽ có ý nghĩa không chỉ đối với chỉ tiêu tăng trưởng năm 2026 mà còn đối với sức bền của nền kinh tế trong những năm tiếp theo.