Kinh tế

Thương nhân phân phối không được mua bán xăng dầu với nhau, không được bán cho đại lý bán lẻ?

Mai Đình • 17/11/2026 08:17

Nhóm doanh nghiệp cảnh báo nếu Dự thảo 15 không được sửa đổi theo hướng bảo đảm đầy đủ quyền kinh doanh của thương nhân phân phối, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ thua lỗ, phải ngừng hoạt động, giải thể hoặc phá sản

Cho rằng các quy định tại Dự thảo lần thứ 15 Nghị định về kinh doanh xăng dầu có thể thu hẹp đáng kể hoạt động phân phối, Nhóm thương nhân phân phối kiến nghị cho phép doanh nghiệp được mua bán xăng dầu với nhau, đồng thời duy trì quyền cung ứng cho hệ thống đại lý và các cơ sở bán lẻ đủ điều kiện.

Nhóm các doanh nghiệp thương nhân phân phối xăng dầu (Nhóm TNPP) vừa có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, Văn phòng Chính phủ, Bộ Công thương và Ban soạn thảo, góp ý Dự thảo lần thứ 15 ngày 9/11/2026 về Nghị định kinh doanh xăng dầu.

Trong văn bản, Nhóm TNPP cho rằng một số quy định tại Mục 3, đặc biệt là Điều 17 và Điều 18 của dự thảo, tiếp tục giới hạn quyền mua, bán xăng dầu của thương nhân phân phối. Nếu được ban hành như nội dung hiện nay, những quy định này có thể ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp, hệ thống đại lý bán lẻ và khả năng duy trì nguồn cung tại nhiều địa bàn.

Đề nghị cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau

Một trong những kiến nghị trọng tâm của Nhóm TNPP là sửa đổi khoản 4 và khoản 5 Điều 18 theo hướng cho phép thương nhân phân phối được mua bán xăng dầu với các thương nhân phân phối khác đáp ứng điều kiện kinh doanh theo quy định pháp luật.

Theo khoản 4 Điều 18 Dự thảo 15, thương nhân phân phối chỉ được mua xăng dầu từ thương nhân đầu mối, chi nhánh hoặc công ty con được thương nhân đầu mối ủy quyền.

Trong khi đó, khoản 5 quy định thương nhân phân phối không được mua bán xăng dầu với nhau, ngoại trừ trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định thiếu hụt nguồn cung cục bộ hoặc ban bố tình trạng khẩn cấp, sự cố, thảm họa, thiên tai, dịch bệnh.

Nhóm TNPP cho rằng việc cấm giao dịch giữa các thương nhân phân phối trong điều kiện kinh doanh thông thường là biện pháp hạn chế rộng, có thể làm giảm tính linh hoạt của thị trường.

Theo nhóm doanh nghiệp, trong hoạt động hằng ngày, một thương nhân phân phối có thể gặp khó khăn về nguồn hàng do lịch giao nhận, phương tiện vận chuyển, khả năng tiếp nhận tại kho hoặc biến động nhu cầu tiêu thụ. Nếu được mua hàng từ một thương nhân phân phối khác có nguồn cung hợp pháp, doanh nghiệp có thể xử lý kịp thời những khó khăn này, duy trì cung ứng cho hệ thống bán lẻ mà không phải chờ cơ quan có thẩm quyền xác định tình trạng thiếu hụt nguồn cung.

Nhóm doanh nghiệp cũng cho rằng cần phân biệt giao dịch thương mại có hàng hóa thực tế, gắn với hoạt động dự trữ, vận chuyển, phân phối và tiêu thụ với những giao dịch không có hàng hóa, chỉ nhằm luân chuyển hóa đơn, chứng từ.

Để kiểm soát hoạt động này, nhóm kiến nghị quy định các giao dịch mua bán giữa thương nhân phân phối phải đáp ứng những điều kiện như: xăng dầu có nguồn gốc hợp pháp, có hàng hóa thực tế, bảo đảm chất lượng và đo lường; giao nhận hàng hóa thực tế, có chuyển quyền sở hữu, hóa đơn điện tử và chứng từ hợp pháp; truy xuất được nguồn gốc theo từng lô hàng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kết nối, cung cấp dữ liệu.

Đồng thời, thương nhân bán xăng dầu phải có trách nhiệm bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng, không được đơn phương ngừng hoặc giảm lượng cung cấp trái thỏa thuận. Các giao dịch không có hàng hóa thực tế hoặc chỉ nhằm luân chuyển hóa đơn, chứng từ cũng phải bị nghiêm cấm.

Mở rộng quyền bán hàng cho hệ thống đại lý bán lẻ

Một nội dung khác được Nhóm TNPP đặc biệt quan tâm là quyền bán, cung ứng xăng dầu của thương nhân phân phối tại khoản 3 Điều 18.

Dự thảo 15 quy định thương nhân phân phối được phân phối xăng dầu thông qua các đơn vị trực thuộc, gồm chi nhánh, công ty con, kho, cửa hàng bán lẻ và điểm bán xăng dầu với thiết bị bán xăng dầu quy mô nhỏ; đồng thời được bán, cung ứng xăng dầu cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu.

hinh-mua-ban-xang-dau 46
Cấm giao dịch giữa các thương nhân phân phối trong điều kiện kinh doanh thông thường là biện pháp hạn chế rộng, có thể làm giảm tính linh hoạt của thị trường. Ảnh: Mai Đình

Tuy nhiên, theo Nhóm TNPP, quy định này chưa thể hiện đầy đủ chức năng phân phối nếu doanh nghiệp không được bán hàng cho các đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và các thương nhân phân phối khác.

Nhóm doanh nghiệp cho rằng thương nhân phân phối không chỉ mua xăng dầu từ đầu mối rồi bán tại các cửa hàng trực thuộc, mà còn tổ chức cung ứng cho các đại lý bán lẻ, cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ và khách hàng sử dụng xăng dầu trong sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, tại vùng sâu, vùng xa, miền núi và hải đảo, nhiều cửa hàng bán lẻ có sản lượng tiêu thụ nhỏ, nằm xa kho đầu mối, giao thông khó khăn và không đủ điều kiện tiếp nhận những chuyến hàng lớn. Việc cung ứng đến những địa bàn này đòi hỏi doanh nghiệp phải tổ chức vận chuyển linh hoạt, chia nhỏ khối lượng hàng hóa và chịu chi phí phân phối cao hơn.

Bên cạnh đầu tư kho bãi, phương tiện vận tải, thương nhân phân phối còn duy trì nguồn hàng thường xuyên, hỗ trợ công nợ và thanh toán gối đầu cho một số đại lý có năng lực tài chính hạn chế.

Vì vậy, nhóm kiến nghị bổ sung vào khoản 3 Điều 18 quyền bán, cung ứng xăng dầu cho thương nhân phân phối khác, thương nhân làm đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền thương mại bán lẻ và các cơ sở bán lẻ đáp ứng điều kiện pháp luật. Quyền cung ứng cho người tiêu dùng, cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp sử dụng xăng dầu cũng cần được tiếp tục duy trì.

Theo nhóm doanh nghiệp, hoạt động mua bán, cung ứng phải gắn với các yêu cầu về nguồn gốc hợp pháp, chất lượng, đo lường, hóa đơn, chứng từ và giao nhận hàng hóa.

Kiến nghị sửa điều kiện kinh doanh, phân định rõ hai loại hình thương nhân

Để bảo đảm thống nhất giữa điều kiện kinh doanh và quyền lựa chọn nguồn cung, Nhóm TNPP đề nghị sửa đổi khoản 3 Điều 17 Dự thảo 15.

Cụ thể, nhóm kiến nghị cho phép thương nhân phân phối có hợp đồng với một hoặc nhiều thương nhân cung cấp xăng dầu, gồm thương nhân đầu mối, chi nhánh, công ty con được ủy quyền hoặc thương nhân phân phối khác đáp ứng điều kiện kinh doanh theo quy định pháp luật, phù hợp với hình thức kinh doanh mà doanh nghiệp lựa chọn.

Đối với điểm b khoản 1 Điều 18, nhóm cũng đề nghị bổ sung thương nhân phân phối khác vào danh sách đối tác mà doanh nghiệp được ký hợp đồng mua xăng dầu.

Ngoài ra, Nhóm TNPP kiến nghị Ban soạn thảo nghiên cứu phân định rõ chức năng, điều kiện hoạt động và quyền tiếp cận nguồn hàng của thương nhân phân phối và thương nhân bán lẻ xăng dầu.

Theo đề xuất, thương nhân phân phối thực hiện hoạt động mua, dự trữ, vận chuyển và cung ứng xăng dầu cho các chủ thể kinh doanh, bán lẻ và sử dụng xăng dầu. Trong khi đó, thương nhân bán lẻ thực hiện hoạt động bán trực tiếp cho người sử dụng theo hình thức kinh doanh và điều kiện tương ứng.

Việc phân định cần bảo đảm thương nhân phân phối được thực hiện đúng chức năng phân phối, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở bán lẻ, nhất là những cửa hàng quy mô nhỏ tại vùng sâu, vùng xa và hải đảo, tiếp cận nguồn cung hợp pháp.

Đề xuất thời gian chuyển tiếp 3 năm

Bên cạnh những kiến nghị sửa đổi các điều khoản cụ thể, Nhóm TNPP đề nghị có cơ chế chuyển tiếp phù hợp nếu Nghị định mới làm thay đổi quyền mua bán, hình thức hợp đồng hoặc mô hình tổ chức hệ thống phân phối.

Theo đó, nhóm kiến nghị áp dụng thời gian chuyển tiếp 3 năm kể từ ngày Nghị định có hiệu lực, để doanh nghiệp có thời gian rà soát, điều chỉnh hợp đồng, xử lý hàng tồn kho, công nợ, chi phí đầu tư và các nghĩa vụ đã phát sinh.

Đối với những giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân phân phối xăng dầu hết hiệu lực trong thời gian chuyển tiếp, nhóm đề nghị cho phép gia hạn để doanh nghiệp được tiếp tục hoạt động đủ 3 năm kể từ ngày Nghị định mới có hiệu lực thi hành.

Nhóm cũng lưu ý việc thay đổi quy định về chủ thể cung cấp không được làm gián đoạn nguồn hàng của các đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và cơ sở bán lẻ quy mô nhỏ. Đối với vùng sâu, vùng xa, miền núi và hải đảo, cần ưu tiên bảo đảm nguồn cung liên tục, đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân.

Theo Nhóm TNPP, cả nước hiện có hơn 200 thương nhân phân phối xăng dầu. Các doanh nghiệp đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng vào kho bãi, cầu cảng, bồn chứa, phương tiện vận tải và trang thiết bị chuyên dùng; tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động, đồng thời cung cấp xăng dầu cho hàng nghìn doanh nghiệp bán lẻ và khách hàng sử dụng.

Nhóm doanh nghiệp cảnh báo nếu Dự thảo 15 không được sửa đổi theo hướng bảo đảm đầy đủ quyền kinh doanh của thương nhân phân phối, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ thua lỗ, phải ngừng hoạt động, giải thể hoặc phá sản. Hệ quả được nhóm nêu ra là hàng chục nghìn lao động có nguy cơ mất việc làm, hàng nghìn tỷ đồng vốn và tài sản đầu tư có thể bị thiệt hại, đồng thời ảnh hưởng đến các hợp đồng cung ứng và hoạt động của hệ thống bán lẻ.

Nhóm TNPP khẳng định các kiến nghị không nhằm nới lỏng điều kiện kinh doanh hay cho phép giao dịch không có hàng hóa thực tế, mà hướng đến bảo đảm quyền mua hàng từ các nguồn cung hợp pháp, tổ chức phân phối và cung ứng xăng dầu đúng chức năng, đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc, chất lượng, hóa đơn và chứng từ.

Mai Đình