Thực hư việc Mỹ tăng gấp đôi số lượng siêu máy bay ném bom tàng hình
Mỹ đang khiến thế giới chú ý khi tuyên bố tăng gấp đôi số lượng máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit của Tổng thống Trump.
Trong bài phát biểu tại quốc hội Israel tuần trước, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ bổ sung 28 máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit mới, qua đó tăng gấp đôi quy mô phi đội B-2 hiện tại của không quân Mỹ.
Ông Trump cho biết quyết định này được đưa ra sau chiến dịch tấn công tầm xa vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6, được xem là minh chứng cho sức mạnh và tầm hoạt động vượt trội của dòng máy bay ném bom này.
Tuy nhiên, Lầu Năm Góc chưa xác nhận việc khởi động chương trình sản xuất mới. Nhiều chuyên gia cho rằng con số “28 chiếc” mà ông Trump nêu có thể ám chỉ chương trình đại tu, nâng cấp và kéo dài tuổi thọ cho các khung thân hiện có, chứ không phải đóng mới hoàn toàn.
Nguồn gốc của B-2
B-2 Spirit được phát triển từ chương trình máy bay ném bom công nghệ tiên tiến mà không quân Mỹ khởi động vào cuối thập niên 1970, nhằm đối phó với hệ thống phòng không ngày càng hiện đại của Liên Xô.
Tập đoàn Northrop, sau này là Northrop Grumman, giành được hợp đồng phát triển vào năm 1981. Thiết kế của B-2 dựa trên ý tưởng “cánh bay” do kỹ sư Jack Northrop nghiên cứu từ những năm 1940 -một cấu trúc giúp máy bay vừa tiết kiệm năng lượng, vừa khó bị radar phát hiện.
Nguyên mẫu đầu tiên của B-2 cất cánh thử nghiệm vào ngày 17.7.1989, và đến năm 1997, máy bay chính thức được đưa vào biên chế tại phi đội 509, căn cứ Whiteman (bang Missouri). Kể từ đó, B-2 trở thành biểu tượng của sức mạnh tàng hình và khả năng tấn công tầm xa của Mỹ.
B-2 là máy bay ném bom chiến lược hai người lái, sử dụng bốn động cơ phản lực cho phép hoạt động trên phạm vi toàn cầu. Nhờ thiết kế “cánh bay” cùng lớp phủ hấp thụ sóng radar và vật liệu tổng hợp đặc biệt, B-2 gần như vô hình trước radar đối phương. Máy bay có sải cánh 52,4 mét, trọng lượng cất cánh tối đa 170 tấn, tầm bay hơn 11.000km và có thể mở rộng đáng kể khi tiếp nhiên liệu trên không. Dù tốc độ chỉ khoảng 1.010km/giờ, B-2 được tối ưu cho khả năng bay xa, bí mật và linh hoạt, thay vì tốc độ siêu thanh.
Cuộc tấn công mang tên “Búa Đêm” diễn ra vào tháng 6.2025, do Mỹ phát động nhằm vào ba cơ sở hạt nhân của Iran gồm Fordow, Natanz và Isfahan. Trong chiến dịch này, 7 máy bay ném bom tàng hình B-2 cất cánh từ căn cứ Whiteman, bay liên tục hơn 37 giờ và nhiều lần tiếp nhiên liệu trên không để thực hiện nhiệm vụ.
Theo kế hoạch, 6 chiếc B-2 đã thả 12 quả bom xuyên hầm loại đặc biệt xuống Fordow, trong khi chiếc còn lại tấn công Natanz bằng 2 quả bom tương tự. Cùng lúc đó, một tàu ngầm hạt nhân của Hải quân Mỹ phóng 30 tên lửa hành trình để phối hợp nhịp nhàng với đợt không kích, tạo thành chuỗi tấn công nhiều tầng. Toàn bộ đội hình được chiến đấu cơ F-22 và F-35 hộ tống, đảm bảo an toàn và tránh bị radar Iran phát hiện.
Sau chiến dịch, các báo cáo cho thấy các cơ sở hạt nhân ngầm của Iran bị hư hại nặng, song mức độ ảnh hưởng thực tế đến chương trình hạt nhân của nước này vẫn còn là chủ đề gây tranh cãi.
Công nghệ và vũ khí
B-2 Spirit sở hữu khả năng mang vũ khí vượt trội với tổng tải trọng lên tới 18 tấn bom và tên lửa, tất cả đều được bố trí trong khoang vũ khí bên trong thân để duy trì khả năng tàng hình. Tùy theo từng nhiệm vụ, máy bay có thể mang 80 quả bom dẫn đường bằng vệ tinh cỡ 230kg hoặc 900kg để tấn công chính xác các mục tiêu mặt đất.
Trong những chiến dịch cần sức công phá lớn, B-2 có thể mang hai quả bom xuyên boongke khổng lồ, mỗi quả nặng hơn 13 tấn, được thiết kế đặc biệt để phá hủy các hầm ngầm kiên cố - loại bom này từng được sử dụng trong cuộc tấn công vào các cơ sở hạt nhân của Iran.
Ngoài ra, máy bay còn có khả năng triển khai tên lửa hành trình tầm xa, cho phép tấn công mục tiêu mà không cần xâm nhập không phận đối phương. Không chỉ giới hạn ở các nhiệm vụ thông thường, B-2 còn duy trì năng lực mang vũ khí hạt nhân chiến lược như bom B61, B83 và trong tương lai là tên lửa hành trình thế hệ mới, củng cố vai trò răn đe chiến lược toàn cầu của Mỹ.
Buồng lái của B-2 được trang bị hệ thống điều khiển số hóa với màn hình hiển thị hiện đại và máy tính tác chiến mạnh mẽ, giúp phi công quản lý nhiệm vụ phức tạp trong thời gian thực. Hệ thống liên kết dữ liệu giúp máy bay phối hợp cùng các lực lượng trên không và mặt đất, tạo thành một mạng lưới tác chiến thống nhất.
Radar của B-2 đã được nâng cấp lên công nghệ mảng pha điện tử chủ động, cho phép quét và phát hiện mục tiêu nhanh hơn, đồng thời kháng nhiễu tốt hơn so với các hệ thống cũ. Ngoài ra, hệ thống phòng thủ tự động của máy bay có thể phát hiện và né tránh tín hiệu radar đối phương, giúp B-2 duy trì khả năng tàng hình ngay cả trong môi trường có phòng không dày đặc.
Chi phí và kế hoạch duy trì hoạt động của B-2 Spirit
Không chỉ giới hạn trong các nhiệm vụ chiến lược, máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit gần đây còn được thử nghiệm trong vai trò tấn công hải quân. Tại khu thử nghiệm Eglin Gulf, không quân Mỹ đã cho B-2 thả loại bom 230 kg được cải tiến trong chương trình “QUICKSINK”, mô phỏng việc tiêu diệt tàu chiến đang di chuyển trên biển.
Kết quả cho thấy, B-2 có thể đánh chìm tàu mặt nước bằng vũ khí dẫn đường định vị với chi phí thấp hơn rất nhiều so với việc sử dụng tên lửa chống hạm. Trong các cuộc tập trận ở Biển Na Uy, B-2 còn phối hợp với chiến đấu cơ F-35A của không quân Na Uy, cho thấy khả năng chia sẻ thông tin và phối hợp tác chiến linh hoạt giữa các lực lượng.
Việc được bổ sung năng lực tấn công trên biển giúp B-2 trở thành máy bay ném bom đa nhiệm, có thể vừa đánh phá mục tiêu trên đất liền, vừa tấn công hạm đội đối phương từ xa - điều hiếm thấy trong lịch sử hàng không quân sự.
Tuy nhiên, chi phí phát triển và duy trì B-2 được xem là một trong những khoản đầu tư tốn kém nhất của Mỹ. Mỗi chiếc có giá khoảng 929 triệu USD (theo thời giá năm 1997), và nếu tính cả chi phí nghiên cứu, bảo dưỡng, cơ sở hạ tầng thì tổng giá trị trung bình vượt 2,1 tỉ USD cho mỗi máy bay. Do chỉ có 21 chiếc đang hoạt động và cần quy trình bảo dưỡng đặc biệt cho lớp phủ tàng hình, B-2 phải được cất giữ trong nhà chứa chuyên dụng điều hòa nhiệt độ, khiến chi phí vận hành cực kỳ cao.
Để duy trì đội bay này đến ít nhất năm 2032, không quân Mỹ đang triển khai hàng loạt chương trình hiện đại hóa như nâng cấp radar, cải tiến hệ thống điện tử và vật liệu tàng hình, nhằm rút ngắn thời gian bảo dưỡng và tiết kiệm chi phí. Sau mốc này, B-2 sẽ dần được thay thế bằng dòng B-21 Raider - thế hệ máy bay ném bom tàng hình mới của Mỹ.
Ý nghĩa của tuyên bố “tăng gấp đôi B-2”
Dù chưa rõ Mỹ có thực sự chế tạo thêm 28 chiếc B-2 mới hay chỉ nâng cấp sâu đội bay hiện có, tuyên bố của cựu Tổng thống Donald Trump vẫn mang ý nghĩa chính trị và chiến lược mạnh mẽ. Nó khẳng định cam kết của Mỹ trong việc duy trì ưu thế tấn công tầm xa trước các đối thủ lớn như Trung Quốc, Nga và Iran.
Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ quốc phòng ngày càng gay gắt, việc tăng cường phi đội B-2 cho thấy Mỹ không hoàn toàn phụ thuộc vào B-21 Raider sắp ra mắt, mà vẫn coi B-2 là trụ cột trong chiến lược răn đe hạt nhân và tấn công chính xác toàn cầu.
Tuyên bố này cũng là thông điệp gửi đến các đồng minh tại NATO và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương rằng Mỹ vẫn duy trì ưu thế tuyệt đối trên không, sẵn sàng phản ứng nhanh trước mọi mối đe dọa. Sau hơn ba thập kỷ hoạt động, B-2 Spirit không chỉ là biểu tượng công nghệ quân sự tiên phong, mà còn là mũi nhọn trong sức mạnh răn đe toàn cầu của Mỹ - minh chứng cho năng lực duy trì ưu thế chiến lược vượt trội của quốc gia này.
B-21 Raider là máy bay ném bom tàng hình chiến lược thế hệ mới của không quân Mỹ, do tập đoàn Northrop Grumman phát triển. Đây là dòng máy bay được thiết kế để thay thế cho các mẫu cũ như B-1 Lancer và B-2 Spirit, với khả năng tấn công tầm xa, xuyên thủng hệ thống phòng thủ hiện đại và mang theo cả vũ khí hạt nhân lẫn thông thường. Ra mắt công chúng vào năm 2022, B-21 được xem là máy bay ném bom thế hệ thứ sáu đầu tiên trên thế giới, nổi bật với công nghệ tàng hình tiên tiến, khả năng bay không người lái tùy chọn và hệ thống điều khiển tích hợp trí tuệ nhân tạo.
Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên diễn ra vào ngày 10.11.2023, và đến tháng 9.2025, chiếc B-21 thứ hai đã cất cánh tại căn cứ Edwards (California), đánh dấu bước tiến lớn trong chương trình thử nghiệm bay. Với thiết kế cánh bay đặc trưng, B-21 có thể bay hàng nghìn kilômét mà không cần tiếp nhiên liệu, hoạt động hiệu quả trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp. Không quân Mỹ dự kiến sản xuất ít nhất 100 chiếc, với chi phí khoảng 700 triệu USD mỗi máy bay, nhằm củng cố năng lực răn đe chiến lược toàn cầu.
B-21 có khoang vũ khí bên trong thân máy bay với sức chứa lên tới 9,1 tấn, cho phép mang nhiều loại trang bị khác nhau tùy nhiệm vụ. Với vũ khí hạt nhân, máy bay có thể triển khai bom B61-12 và B61-13 - đây là loại bom hạt nhân có thể điều chỉnh sức công phá, được thiết kế để tấn công mục tiêu chiến lược với độ chính xác cao, cùng với tên lửa hành trình LRSO (Long Range Stand-Off) có tầm bắn hàng nghìn km, cho phép B-21 tấn công từ xa mà không cần xâm nhập vùng phòng thủ đối phương.
Trong khi đó, vũ khí thông thường gồm tên lửa tấn công tầm xa JASSM, chuyên dùng để tiêu diệt các mục tiêu cố định kiên cố như căn cứ hoặc kho vũ khí, và bom dẫn đường JDAM - loại bom thông thường được gắn bộ điều khiển định vị GPS để tăng độ chính xác khi tấn công. Nhờ thiết kế kiến trúc mở, B-21 có thể dễ dàng nâng cấp hoặc tích hợp các công nghệ mới trong tương lai, bao gồm cả vũ khí siêu thanh, giúp máy bay duy trì ưu thế chiến lược và công nghệ vượt trội trong nhiều thập kỷ tới.
