Tin vũ khí hôm nay 4/7: NATO quay lưng với 'mắt thần' trên không của Mỹ?
Tin vũ khí hôm nay, NATO quay lưng với "mắt thần" trên không của Mỹ; Ukraine đặt cược vào tiêm kích Gripen để vá lỗ hổng phòng không trước Nga; Lầu Năm Góc lập cơ quan mới đẩy nhanh triển khai drone quân sự.
NATO quay lưng với 'mắt thần' trên không của Mỹ?
Hãng tin Reuters tiết lộ NATO cho biết liên minh dự kiến công bố lựa chọn máy bay chỉ huy - cảnh báo sớm GlobalEye của Thụy Điển tại hộ nghị thượng đỉnh Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) diễn ra ngày 7 và 8/7, để thay thế toàn bộ 14 máy bay E-3A Sentry AWACS do Mỹ chế tạo đã hoạt động từ đầu thập niên 1980.
Quyết định đảo ngược lựa chọn hồi tháng 11/2023 khi NATO từng chọn mua 6 chiếc Boeing E-7 Wedgetail, sau khi Không quân Mỹ hủy kế hoạch mua 26 chiếc E-7 vào tháng 6/2025 khiến bài toán kinh tế vòng đời của chương trình sụp đổ.
GlobalEye kết hợp khung máy bay doanh nhân Bombardier Global 6000/6500 với radar mảng pha quét điện tử chủ động Erieye ER do Saab phát triển, thay thế mái vòm radar quay cơ học của E-3A bằng cụm ăng ten cố định trên lưng máy bay. Theo Saab, Erieye ER có thể phát hiện mục tiêu bay ở khoảng cách hơn 550 km khi hoạt động ở độ cao 10.668 m, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ trinh sát trên không, trinh sát hàng hải và chỉ thị mục tiêu di động mặt đất. Hệ thống còn tích hợp radar hàng hải Seaspray 7500E của Leonardo, cảm biến quang - hồng ngoại và thiết bị tác chiến điện tử.
Thời gian bay đạt 11 giờ theo cấu hình tiêu chuẩn, có thể kéo dài tới 13 giờ, tầm bay chuyển sân vượt 11.000 km. Khác với E-3A vốn cần 13 - 19 nhân sự vận hành ngoài tổ lái, GlobalEye chỉ cần 5 trạm điều khiển nhờ mức tự động hóa cao hơn. Các ước tính trước đó tiết lộ đơn giá mỗi chiếc vào khoảng 550 triệu euro (629 triệu USD), đơn hàng 10 - 12 chiếc có thể vượt 5 tỉ euro (5,7 tỉ USD) trước khi tính hạ tầng, huấn luyện và hỗ trợ vòng đời.
Căn cứ Geilenkirchen tại Đức, nơi đặt Lực lượng Cảnh báo sớm và Kiểm soát trên không NATO từ năm 1982, sẽ trở thành trung tâm khai thác GlobalEye lớn nhất thế giới nếu đơn hàng được xác nhận. Quyết định diễn ra trong bối cảnh chính trị nhạy cảm sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 3/7 gọi mức hỗ trợ hiện tại của Washington cho NATO là "vô lí" và tiếp tục yêu cầu đồng minh châu Âu mua thêm khí tài Mỹ.
Việc NATO chọn nền tảng do Thụy Điển thiết kế được xem là bước giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng Mỹ, dù cũng đồng nghĩa châu Âu tự gánh vác trách nhiệm phòng thủ tập thể nhiều hơn.
Ukraine kí thỏa thuận nhận tiêm kích Gripen để đối phó tên lửa Nga
Ukraine và Thụy Điển xác nhận thỏa thuận chuyển giao 16 tiêm kích JAS 39 Gripen C/D từ biên chế hoạt động của Không quân Thụy Điển, lô đầu tiên dự kiến bàn giao từ đầu năm 2027, theo văn phòng Tổng thống Ukraine. Cùng ngày, hai bên kí hợp đồng riêng cho 16 tiêm kích Gripen E mới sản xuất, giao hàng từ năm 2029, tạo mô hình xây dựng lực lượng hai giai đoạn.
Gripen C/D là tiêm kích một động cơ cỡ nhỏ, trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 14.000 kg, tải trọng vũ khí ngoài gần 5,3 tấn trên 8 giá treo. Máy bay dùng động cơ Volvo RM12, biến thể của General Electric F404, đạt lực đẩy khoảng 80kN khi đốt sau, tốc độ tối đa gần Mach 2 (2.470km/h). Bán kính chiến đấu 800 - 1.000 km tùy cấu hình, tầm bay chuyển sân vượt 3.000 km. Radar trang bị là PS-05/A quét cơ học Doppler xung, được nâng cấp qua các chuẩn để cải thiện phát hiện mục tiêu bay thấp.
Điểm đáng chú ý với Ukraine là Gripen được thiết kế để hoạt động linh hoạt trong điều kiện chiến tranh. Nhờ cấu hình cánh delta kết hợp cánh mũi canard và học thuyết Bas 90 của Thụy Điển, loại tiêm kích này có thể cất hạ cánh trên đường băng dã chiến dài khoảng 800 m, thậm chí trên một số đoạn đường cao tốc. Gripen cũng cần tổ bảo dưỡng nhỏ hơn so với các tiêm kích phương Tây hạng nặng, phù hợp với thực tế các căn cứ không quân cố định của Ukraine thường xuyên bị Nga tập kích bằng tên lửa Iskander, Kh-101 và UAV Shahed.
Gói vũ khí đi kèm gồm tên lửa không đối không tầm xa Meteor (tầm bắn 120 km), tên lửa AIM-120 AMRAAM tầm khoảng 70 - 105km ở phiên bản AIM-120C và trên 160 km ở phiên bản AIM-120D cùng tên lửa tầm ngắn IRIS-T dẫn đường hồng ngoại, tầm khoảng 25 km. Máy bay tích hợp liên kết dữ liệu Link 16, cho phép chia sẻ thông tin trực tiếp với mạng chỉ huy NATO và tiêm kích F-16 hiện có của Ukraine. Theo Army Recognition, năng lực thực chiến của phi đội sẽ phụ thuộc nhiều vào tốc độ huấn luyện phi công, nguồn cung tên lửa và khả năng bảo vệ các điểm cất cánh phân tán trước trinh sát của Nga.
Mỹ thành lập cơ quan mới đẩy nhanh triển khai hệ thống không người lái
Bộ Quốc phòng Mỹ hôm 2/7 công bố thành lập Văn phòng Quản lý Danh mục Báo cáo Trực tiếp về Hệ thống Không người lái (DRPM-UxS), theo Army Recognition. Cơ quan mới hợp nhất chức năng quản lí hệ thống không người lái vốn nằm rải rác tại các quân chủng, Đơn vị Đổi mới Quốc phòng (DIU), Lực lượng Đặc nhiệm Liên ngành 401 và Nhóm Tác chiến Tự động Quốc phòng, nhằm rút ngắn thời gian mua sắm và đồng bộ quyết định đầu tư trên toàn quân đội.
Động thái này xuất phát từ những bài học ở Ukraine, nơi UAV đã vượt xa vai trò trinh sát để tham gia tấn công chính xác, hiệu chỉnh pháo binh, tác chiến điện tử, tiếp vận và duy trì nhận thức tình huống. Nhiều drone thương mại cải tiến đã phá hủy xe bọc thép, pháo binh và sở chỉ huy trị giá hàng triệu USD, làm thay đổi mạnh bài toán chi phí trong chiến tranh hiện đại.
Cả Ukraine và Nga hiện triển khai hàng nghìn lượt drone mỗi ngày, đồng thời liên tục điều chỉnh thiết kế để đối phó tác chiến điện tử. Chu kì đổi mới vì thế rút ngắn từ nhiều năm xuống còn vài tuần, vượt xa tốc độ thích ứng của hệ thống mua sắm quân sự truyền thống. Tại Trung Đông, các lực lượng được Iran hậu thuẫn cũng dùng UAV cảm tử giá rẻ để đe dọa hạ tầng chiến lược, căn cứ quân sự, tàu hải quân và tàu thương mại từ xa. Trong khi đó, các chiến dịch của Israel cho thấy drone ngày càng được tích hợp sâu vào trinh sát, chỉ thị mục tiêu, tấn công chính xác và tác chiến đô thị.
Theo Bộ Quốc phòng Mỹ, những diễn biến này cho thấy drone không còn là công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành một phần thiết yếu của tác chiến hiện đại. Vì vậy, việc thành lập DRPM-UxS được xem là bước đi nhằm cải tổ mua sắm quốc phòng, mở rộng sản xuất drone trong nước và đưa hệ thống không người lái vào huấn luyện, tác chiến nhanh hơn. Điều này phản ánh nhận định của Lầu Năm Góc rằng năng lực sản xuất hàng loạt và tốc độ cập nhật phần mềm sẽ quyết định lợi thế trong các cuộc xung đột tương lai.
