Tổng thống Mỹ hoãn tấn công Iran vào phút chót, vì sao?
Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố ông quyết định hoãn một kế hoạch tấn công quân sự nhằm vào Iran vốn dự kiến diễn ra trong hôm nay (19/5).
Động thái lùi bước vào phút chót được Tổng thống Mỹ Donald Trump lý giải là do các nhà lãnh đạo đồng minh tại vùng Vịnh khẩn khoản yêu cầu Washington tạo không gian cho các cuộc đàm phán "nghiêm túc" đang diễn ra.
Lệnh "treo" họng súng và nỗ lực ngoại giao con thoi từ vùng Vịnh
Trên mạng xã hội Truth, Tổng thống Mỹ vừa thông báo: Các kế hoạch cho một cuộc không kích của quân đội Mỹ vào Iran dự kiến diễn ra vào ngày hôm sau đã được tạm dừng. Lý do đằng sau sự trì hoãn này, theo bài đăng của ông Trump, là do "các cuộc đàm phán nghiêm túc hiện đang diễn ra" và ông đã nhận được yêu cầu từ các nhà lãnh đạo của một số quốc gia vùng Vịnh.
Cụ thể, các nhà lãnh đạo của Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Ả Rập Xê-út đã tiếp cận Washington với niềm tin rằng các bên có cơ hội đạt được một thỏa thuận "rất có thể chấp nhận được" đối với nước Mỹ. Quan trọng hơn, thỏa thuận tiềm năng này sẽ loại trừ hoàn toàn khả năng Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Tuy nhiên, việc tạm hoãn không có nghĩa là nguy cơ chiến tranh đã bị loại bỏ hoàn toàn. Tổng thống Mỹ khẳng định ông đã chỉ thị rõ ràng cho các nhà lãnh đạo quân sự rằng, mặc dù cuộc tấn công theo lịch trình vào ngày mai sẽ không diễn ra, nhưng họ phải "chuẩn bị sẵn sàng để tiến hành một cuộc tấn công toàn diện, quy mô lớn vào Iran trong chớp mắt".
Thông báo này được đưa ra cùng thời điểm người phát ngôn quân sự đối ngoại của Iran, ông Esmail Baghaei, lên tiếng khẳng định rằng Pakistan đã chia sẻ đề xuất mới nhất của Tehran với phía Mỹ.
Dù vậy, vai trò trung gian hòa giải của Islamabad lại đang phát đi những tín hiệu vô cùng trái chiều. Một nguồn tin từ Pakistan đã tỏ ra khá bi quan khi nhận định rằng cả Washington và Tehran đều "liên tục thay đổi mục tiêu" trên bàn đàm phán và thời gian để tìm kiếm một thỏa thuận chung đang cạn dần. Lệnh ngừng bắn hiện tại đã giúp tạm dừng phần lớn các hành động bạo lực sau 6 tuần chứng kiến các cuộc không kích của Mỹ - Israel và sự trả đũa từ Iran.
Thế nhưng, tiến triển hòa bình lại trở nên vô cùng ảm đạm kể từ khi ông Trump mô tả lệnh ngừng bắn này đang "sống thực vật", cùng với việc một số báo cáo từ truyền thông Israel ám chỉ rằng sự nối lại các hành động thù địch sắp sửa xảy ra. Dù Tổng thống Mỹ thường xuyên sử dụng mạng xã hội để đe dọa Tehran và tuyên bố rằng một thỏa thuận hòa bình đã ở trong tầm tay, thực tế cho thấy vẫn chưa có bất kỳ dấu hiệu nào của một bước đột phá ngay lập tức để tháo gỡ các cuộc đàm phán đang bị đình trệ.
Những nhượng bộ tiềm năng và rào cản từ các tuyên bố cứng rắn
Theo một số quan chức khu vực, Iran đã đưa ra hoặc nhắc lại một số nhượng bộ quan trọng nhằm tháo gỡ nút thắt của cuộc chiến. Những nhượng bộ này bao gồm việc đình chỉ dài hạn chương trình hạt nhân của Tehran, chuyển giao lượng uranium được làm giàu ở mức độ cao sang Nga, cũng như tiến hành mở cửa trở lại eo biển Hormuz theo từng giai đoạn.
Bổ sung thêm vào bức tranh đàm phán phức tạp này, hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran hôm 18/5 còn đưa tin rằng Mỹ đã đồng ý từ bỏ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Tehran trong suốt thời gian đàm phán.
Mặc dù vậy, đây chỉ là trích dẫn một nguồn tin giấu tên thân cận với phái đoàn đàm phán Iran mà không có bất kỳ sự xác nhận độc lập nào đối với các tuyên bố trên. Các cuộc đàm phán giữa hai bên đã bị che mờ bởi một loạt các tuyên bố mang tính đánh lạc hướng từ cả Iran, Mỹ và các nhà hòa giải, nhằm mục đích định hình công luận theo hướng có lợi cho họ. Trên thực tế, những lời lẽ từ cả hai phía vẫn duy trì thái độ thách thức và cứng rắn trong những ngày gần đây.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vào hôm qua đã đe dọa sẽ áp đặt giấy phép đối với các tuyến cáp Internet chạy qua eo biển Hormuz. Trong khi đó, các quan chức khác của Iran tuyên bố tuyến đường thủy huyết mạch này sẽ vẫn nằm dưới sự "quản lý" của Iran, ngụ ý rằng Tehran sẽ áp đặt phí lưu thông đối với các hoạt động vận tải biển - một điều kiện mà Washington đã thẳng thừng tuyên bố là không thể chấp nhận.
Người phát ngôn Baghaei khẳng định Tehran đã chuẩn bị sẵn sàng cho mọi kịch bản. Trong một cuộc họp báo trên truyền hình, ông nhấn mạnh: "Đối với những lời đe dọa của họ, hãy yên tâm rằng chúng tôi hoàn toàn nhận thức được cách phản ứng thích đáng với ngay cả sai lầm nhỏ nhất từ phía đối phương".
Trên thực địa, dù các cuộc không kích của Mỹ - Israel đã dừng lại và sự trả đũa của Iran đã được thu hẹp, các máy bay không người lái vẫn được phóng từ Iran nhắm vào các quốc gia vùng Vịnh đang đặt căn cứ quân sự của Mỹ.
Các quan chức tại UAE cho biết vào hôm Chủ nhật, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã gây ra hỏa hoạn tại một nhà máy điện hạt nhân ở quốc gia này, trong khi Ả Rập Xê-út cũng báo cáo đã đánh chặn thành công 3 máy bay không người lái. Các cuộc tấn công của Iran vào UAE đã gia tăng trong tháng này sau khi ông Trump công bố một sứ mệnh hải quân nhằm nỗ lực mở cửa eo biển Hormuz, một sứ mệnh mà ông đã đình chỉ chỉ sau 48 giờ.
Áp lực chính trị nội bộ với Tổng thống Mỹ
Theo báo cáo từ Axios, Tổng thống Trump dự kiến sẽ có cuộc gặp với các cố vấn an ninh quốc gia vào hôm nay để thảo luận về các lựa chọn nhằm nối lại hành động quân sự. Cuối tuần trước, trên nền tảng Truth Social, ông Trump đã cảnh báo rằng "Đồng hồ đang điểm" đối với Iran, đồng thời nhấn mạnh: "Họ tốt nhất nên hành động nhanh chóng, nếu không sẽ không còn lại gì của họ. Thời gian là cốt tử!".
Bất chấp những lời đe dọa quân sự này, các nhà phân tích nhận định rằng cuộc xung đột hiện đang đi vào ngõ cụt. Cả hai bên đều đang phải đối mặt với áp lực đáng kể để chấm dứt chiến tranh, nhưng lại không có đủ động lực để đưa ra những nhượng bộ đau đớn, vốn là điều kiện thiết yếu cho bất kỳ thỏa thuận nào.
Đối với Tổng thống Trump, áp lực này đang hiện hữu rất rõ ràng thông qua cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 sắp tới, một sự kiện có thể diễn biến tồi tệ đối với Đảng Cộng hòa của ông. Tuần trước, ông Trump đã tổ chức các cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, nhưng không nhận được bất kỳ dấu hiệu nào từ phía Trung Quốc cho thấy họ sẽ hỗ trợ giải quyết cuộc xung đột này.
Sự bế tắc này đang tạo ra nỗi lo âu sâu sắc trong nội bộ Nhà Trắng. Các quan chức lo ngại rằng canh bạc chính sách đối ngoại của ông Trump tại Iran, cùng với tác động tiêu cực của nó đối với giá nhiên liệu tại Mỹ, có thể làm chệch hướng cơ hội giữ quyền kiểm soát Quốc hội của Đảng Cộng hòa.
Trong hoàn cảnh nền kinh tế đối mặt nhiều biến động, cử tri Mỹ hiện đang quan tâm đến chi phí sinh hoạt hằng ngày nhiều hơn là các cuộc xung đột diễn ra ở nước ngoài. Sự giằng xé giữa việc duy trì sức ép quân sự quốc tế và bảo vệ lợi ích kinh tế trong nước đang khiến chính quyền Washington đứng trước những lựa chọn vô cùng khó khăn.
