TP.HCM ‘đặt cược’ vào chất xám để thắng trong cuộc đua AI
TP.HCM đang bước vào cuộc cuộc đua AI và bán dẫn. Tuy nhiên lợi thế cạnh tranh nằm ở vốn đầu tư hay ưu đãi thuế, khả năng thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao?
Dự thảo Nghị quyết hỗ trợ phát triển nhân lực công nghiệp công nghệ số cho thấy, TP.HCM đang chuyển từ ưu đãi dự án sang đầu tư cho con người, tạo nền tảng phát triển các ngành công nghệ lõi.
TP.HCM giữ chân nhân lực
Muốn phát triển AI hay bán dẫn, điều kiện tiên quyết không phải là thêm một khu công nghệ cao hay một nhà máy mới. Điều quan trọng phải có đội ngũ kỹ sư và chuyên gia đủ năng lực nghiên cứu, thiết kế và làm chủ công nghệ.
Đó cũng là lý do TP.HCM xây dựng Dự thảo Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ phát triển nhân lực công nghiệp công nghệ số làm việc tại các dự án nghiên cứu, sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn và hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo Tờ trình của UBND TP.HCM, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của các dự án AI và bán dẫn không nằm ở vốn hay hạ tầng. Đó là thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Sự thiếu hụt diễn ra ở cả số lượng, chất lượng và kinh nghiệm thực tiễn. Trong khi đó, kỹ sư thiết kế vi mạch tại Singapore và Thái Lan có mức thu nhập cao gấp 3-4 lần Việt Nam. Điều đó tạo áp lực lớn trong việc thu hút và giữ chân nhân tài. Để đào tạo chuyển đổi một kỹ sư điện tử sang thiết kế chip cũng cần khoảng 150-200 triệu đồng cho mỗi khóa học.
Theo TS. Lê Cẩm Hà - Học viện Hành chính và Quản trị công, TP.HCM có nhiều lợi thế khi tập trung hệ thống các trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D). Thành phố cũng xác định AI, vi mạch, bán dẫn, tự động hóa và công nghệ sinh học là những lĩnh vực động lực trong chiến lược phát triển khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, lợi thế đó vẫn chưa được chuyển hóa thành nguồn nhân lực chất lượng cao.
Theo bà, quy mô và chất lượng nhân lực khoa học - công nghệ hiện chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Các lĩnh vực như AI, vi mạch, bán dẫn, năng lượng mới, tự động hóa hay công nghệ sinh học - y sinh vẫn thiếu đội ngũ có trình độ nghiên cứu chuyên sâu và năng lực phát triển công nghệ. Đây là một trong những điểm nghẽn quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của TP.HCM.
Thực tế cho thấy, cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia đang chuyển từ thu hút vốn sang thu hút chất xám. Đối với TP.HCM, giải quyết bài toán nhân lực không chỉ để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp trước mắt mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trong dài hạn.
TP.HCM thu hút nhân tài để tạo lợi thế cạnh tranh
Từ thực tiễn đó, TP.HCM lựa chọn cách tiếp cận mới. Thay vì chỉ ưu đãi cho dự án, thành phố tập trung hỗ trợ trực tiếp nguồn nhân lực.
Theo dự thảo nghị quyết, doanh nghiệp được hỗ trợ 50% chi phí thuê nhân lực công nghệ số chất lượng cao, tối đa 60 triệu đồng/người/tháng trong thời gian không quá 36 tháng và tối đa 5 người cho mỗi dự án. Thành phố cũng hỗ trợ 50% chi phí đào tạo, đào tạo lại hoặc bồi dưỡng nhân lực, tối đa 150 triệu đồng/người đối với các chương trình đạt tiêu chuẩn quốc tế.
Doanh nghiệp chủ động tuyển dụng, trả lương và đào tạo trước. Sau đó mới được ngân sách hỗ trợ theo quy định. Nhà nước chỉ chia sẻ một phần chi phí để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao.
Theo UBND TP.HCM, AI, bán dẫn và dữ liệu lớn đều thuộc nhóm công nghệ sâu (Deeptech), đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian nghiên cứu dài và rủi ro cao. Nếu không có cơ chế “vốn mồi” để chia sẻ chi phí ban đầu, doanh nghiệp trong nước sẽ khó cạnh tranh trong việc thu hút chuyên gia và phát triển công nghệ lõi. Kinh phí thực hiện chính sách dự kiến khoảng 26 tỉ đồng mỗi năm.
Ở góc độ triển khai, GS-TS Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM (SHTP) cho biết, SHTP đang từng bước khẳng định vai trò là hạt nhân của hệ sinh thái công nghệ cao của thành phố.
Hiện SHTP có gần 70 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vi mạch và khoảng 30 dự án công nghệ sinh học. Trong đó, nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Intel, Samsung. SHTP cũng triển khai mô hình liên kết “3 nhà” gồm: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Điều đó thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Theo GS-TS Nguyễn Kỳ Phùng, để hệ sinh thái này phát huy hiệu quả, cần hoàn thiện cơ chế kết nối giữa trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp. Hoạt động nghiên cứu phải xuất phát từ nhu cầu của thị trường, trong khi doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, đặt hàng nghiên cứu và phát triển công nghệ.
Đồng quan điểm, TS. Trần Đình Lý - Phó hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM cho rằng, dự thảo nghị quyết tạo nền tảng chính sách tích cực để thu hút nhân lực và phát triển doanh nghiệp công nghệ. Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ và ổn định trong thời gian dài.
Theo ông, nhân tài không chỉ lựa chọn nơi có thu nhập cao mà còn quan tâm đến môi trường nghiên cứu, cơ hội phát triển nghề nghiệp, cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Chính sách phát triển công nghệ và chính sách phát triển giáo dục đại học phải song hành như hai bánh xe của cùng một cỗ xe.
“Sau khi nghị quyết được ban hành, TP.HCM cần sớm hoàn thiện các văn bản hướng dẫn, đẩy mạnh phân cấp, tăng quyền tự chủ cho các trường đại học và viện nghiên cứu. Đồng thời xây dựng cơ chế đánh giá dựa trên hiệu quả đầu ra thay vì nặng về thủ tục hành chính”, TS. Trần Đình Lý nhấn mạnh.
Trong bối cảnh AI và bán dẫn trở thành lĩnh vực cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia, đầu tư cho nhân lực cũng chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh. Với TP.HCM, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực công nghệ số sẽ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Đồng thời tạo nền tảng để thành phố từng bước làm chủ các công nghệ lõi và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
