Truy vết ‘lý lịch’ của miếng thịt heo, thịt bò
Gần 20.000 cơ sở chăn nuôi, cơ sở giết mổ và nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi đã được cấp mã định danh.
Mỗi lần đi chợ hay siêu thị, chị Linh Hà, ở phường Bảy Hiền, TP.HCM, thường dành thêm một chút thời gian để quét mã QR trên những sản phẩm thịt heo, thịt gà trước khi mua. Chỉ với chiếc điện thoại, chị có thể kiểm tra một số thông tin về nguồn gốc, đơn vị cung cấp và quá trình lưu thông sản phẩm.
Thói quen ấy đang được nhiều người nội trợ quan tâm. Bởi nói cho cùng, ai đi chợ cũng mong chọn được miếng thịt ngon, bó rau tươi, con cá sạch để nấu một bữa cơm tử tế cho gia đình. Chẳng ai muốn bỏ tiền mua thực phẩm về nhà rồi lại thấp thỏm không biết thứ mình ăn có thực sự an toàn hay không.
Thế nhưng, chuyện mua thực phẩm an toàn lâu nay vẫn không hề đơn giản. Miếng thịt ngoài chợ nhìn tươi ngon chưa chắc đã cho người mua biết con heo được nuôi ở đâu, giết mổ tại cơ sở nào, có được kiểm soát dịch bệnh hay không. Người bán nói thịt sạch, thịt nhà nuôi, thịt có nguồn gốc rõ ràng…, người mua nhiều khi cũng chỉ biết nghe vậy rồi tin.
Chính vì thế, những động thái mới đây của cơ quan quản lý nhằm định danh cơ sở chăn nuôi, xây dựng dữ liệu và truy xuất nguồn gốc thực phẩm là điều đáng mừng.
Từ mã định danh cơ sở chăn nuôi đến truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, những bước đi mới trong quản lý thực phẩm đang mở ra hy vọng để người tiêu dùng bớt cảnh mua thịt, mua rau bằng niềm tin và sự may rủi. Nhưng để mỗi miếng thịt thực sự có một “lý lịch” rõ ràng, công nghệ phải đi cùng trách nhiệm và sự giám sát nghiêm túc.
Để miếng thịt có một “lý lịch” rõ ràng
Cuối tháng 10/2026, TP.HCM ban hành Công văn số 10622/UBND-ĐT về tăng cường công tác phòng, chống dịch bệnh động vật trong những tháng cuối năm. Trong đó, thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn các tổ chức, cá nhân đăng ký mã số định danh cơ sở chăn nuôi, kê khai thông tin trên Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi và thú y.
Đây không đơn thuần là việc cấp thêm một mã số cho các trang trại, hộ chăn nuôi. Điều quan trọng là từng cơ sở sản xuất có thông tin nhận diện, qua đó giúp cơ quan quản lý nắm bắt hoạt động chăn nuôi, theo dõi dịch bệnh và từng bước kiểm soát nguồn cung thực phẩm.
Ở quy mô cả nước, theo thông tin từ Cục Chăn nuôi và Thú y thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến cuối tháng 10/2026, cả 34/34 tỉnh, thành phố và hơn 3.200 đơn vị cấp xã đã được cấp tài khoản quản trị. Gần 20.000 cơ sở chăn nuôi, cơ sở giết mổ và nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi đã được cấp mã định danh.
Hệ thống dữ liệu quốc gia được thiết kế với 3 phân hệ chính, gồm kê khai và định danh, truy xuất nguồn gốc, môi trường và cảnh báo. Riêng phân hệ truy xuất hướng đến theo dõi sản phẩm qua 6 công đoạn: con giống, thức ăn, trang trại, giết mổ, chế biến và bán lẻ.
Nói một cách dễ hiểu, nếu hệ thống được vận hành đầy đủ, mỗi sản phẩm thịt khi đến tay người mua sẽ có một bộ thông tin ghi nhận hành trình hình thành và lưu thông. Người tiêu dùng có thêm cơ sở để biết miếng thịt mình mua đến từ đâu, được xử lý qua những công đoạn nào và do đơn vị nào cung cấp.
Chia sẻ với Một Thế Giới, ông Nguyễn Trí Công, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi TP Đồng Nai, cho rằng nhiều nước trên thế giới đã áp dụng giải pháp này từ lâu.
Theo ông Công, đây là cơ sở để cơ quan chức năng kiểm soát tốt hơn hoạt động chăn nuôi, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh nguồn gốc hàng hóa và giúp người tiêu dùng có thêm thông tin khi lựa chọn thực phẩm. Đặc biệt, việc số hóa còn giúp nắm bắt số lượng đàn heo, kiểm soát dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ dự báo thị trường.
Ông Công cũng nhấn mạnh số hóa không đơn thuần là đưa sổ sách lên môi trường điện tử. Việc ứng dụng công nghệ cần hướng đến những vấn đề thiết thực như giảm chi phí, nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Đó mới là điều người chăn nuôi và người tiêu dùng cần. Bởi một hệ thống có nhiều tính năng đến đâu nhưng không giúp giảm chi phí sản xuất, không kiểm soát được dịch bệnh, không làm rõ được nguồn gốc sản phẩm thì cũng khó tạo ra giá trị thực chất.
Việc số hóa còn giúp nắm bắt số lượng đàn heo, kiểm soát dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ dự báo thị trường.
Ông Nguyễn Trí Công, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi TP Đồng Nai
Người mua được lợi, nhưng mã QR phải nói thật
Một động thái đáng chú ý khác là Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 426/KH-UBND về triển khai thí điểm hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Theo kế hoạch, thành phố tập trung trước mắt vào thịt gia súc, gia cầm, ưu tiên thịt heo. Giai đoạn đầu dự kiến lựa chọn ít nhất 2 chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, gồm các cơ sở chăn nuôi, giết mổ, phân phối, vận chuyển, 20 điểm bán và 5 bếp ăn tập thể. Đáng chú ý, ít nhất 10 trong số 20 điểm bán là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ tại chợ.
Người dân có thể tra cứu thông tin trên ứng dụng Công dân số Thủ đô (iHanoi) và Cổng thông tin điện tử, không phải cài đặt thêm một ứng dụng riêng.
Đặc biệt, hệ thống còn thử nghiệm chức năng tạm dừng lưu thông hoặc tạm khóa mã QR của lô hàng khi phát hiện nguy cơ mất an toàn. Qua dữ liệu, cơ quan chức năng có thể xác định những đơn vị đã tiếp nhận, phân phối sản phẩm liên quan để khoanh vùng, kiểm tra và thu hồi khi cần thiết.
Đây là một chi tiết rất đáng chú ý. Bởi lâu nay, khi xảy ra sự cố thực phẩm, việc xác định hàng hóa xuất phát từ đâu, đã được đưa đến những địa điểm nào và còn tồn tại ở những nơi nào thường không dễ dàng. Nếu dữ liệu được cập nhật đầy đủ, việc truy tìm và xử lý sẽ nhanh chóng, chính xác hơn.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận một điều: có mã QR không có nghĩa là thực phẩm đương nhiên an toàn.
Một mã QR có thể dẫn đến rất nhiều thông tin đẹp mắt, nhưng nếu dữ liệu do doanh nghiệp tự khai báo không chính xác, không được kiểm chứng hoặc bị làm giả thì người mua vẫn có thể bị đánh lừa. Quét mã xong, thấy thông tin trang trại, ngày giết mổ, đơn vị phân phối hiện ra đầy đủ mà tin rằng miếng thịt chắc chắn sạch thì cũng chưa đủ cơ sở.
Truy xuất nguồn gốc giúp người tiêu dùng biết sản phẩm đến từ đâu, trải qua những công đoạn nào. Còn việc xác định sản phẩm có bảo đảm an toàn thực phẩm hay không vẫn cần các quy trình kiểm soát thú y, kiểm tra chất lượng, giám sát điều kiện sản xuất và xử lý vi phạm của cơ quan chức năng.
Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc thực phẩm của Hà Nội còn thử nghiệm chức năng tạm dừng lưu thông hoặc tạm khóa mã QR của lô hàng khi phát hiện nguy cơ mất an toàn
Nói cách khác, mã QR không thể thay thế công tác kiểm tra, thanh tra và trách nhiệm của những người sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Ngay cả kế hoạch thí điểm của Hà Nội cũng đặt ra yêu cầu đối soát dữ liệu, kiểm tra những lô hàng thiếu hồ sơ, sai lệch số lượng hoặc sử dụng mã không đúng quy định. Khi phát hiện nguy cơ, việc khóa mã QR chỉ là một thao tác cảnh báo trên hệ thống; cơ quan chức năng vẫn phải thực hiện các biện pháp kiểm tra và xử lý ngoài thực tế.
Điều đó cho thấy công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một cơ chế giám sát đủ chặt chẽ.
Đừng để người chăn nuôi nhỏ lẻ đứng ngoài cuộc
Một vấn đề khác cần quan tâm là làm sao đưa hệ thống truy xuất nguồn gốc đến được với những hộ chăn nuôi nhỏ lẻ.
Đây là mắt xích không dễ giải quyết. Nhiều hộ vẫn quen ghi chép sổ sách bằng tay, thiếu thiết bị, hạn chế kỹ năng sử dụng công nghệ. Không phải ai cũng có điện thoại thông minh, máy tính hay đủ kiến thức để cập nhật dữ liệu thường xuyên.
Nếu yêu cầu quá nhiều thủ tục, quá nhiều thao tác hoặc phát sinh chi phí lớn, người chăn nuôi nhỏ lẻ sẽ gặp khó. Thậm chí, họ có thể bị đẩy ra khỏi những chuỗi cung ứng hiện đại chỉ vì không đáp ứng được yêu cầu về công nghệ.
Theo thông tin từ Cục Chăn nuôi và Thú y, đây cũng là một trong những điểm nghẽn của quá trình chuyển đổi số ngành chăn nuôi. Hạ tầng và nhân lực ở cấp xã còn hạn chế, cán bộ phụ trách thường kiêm nhiệm nhiều công việc, trong khi dữ liệu giữa các ngành chưa được kết nối đầy đủ.
Liên quan vấn đề này, ông Công cho rằng, việc thiết kế hệ thống cần thực sự đơn giản, dễ sử dụng và có chi phí phù hợp. Người chăn nuôi phải được hướng dẫn trực tiếp, được hỗ trợ kê khai và cập nhật dữ liệu thay vì chỉ nhận thêm một yêu cầu hành chính.
Một hướng đi đáng chú ý là sử dụng các ứng dụng trên điện thoại, cho phép cập nhật thông tin bằng giọng nói tiếng Việt, quét mã QR hoặc mã vạch. Các tổ công nghệ số cộng đồng cũng có thể tham gia hỗ trợ những hộ chưa quen với công nghệ.
Quan trọng hơn, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp lớn liên kết, hỗ trợ các hộ chăn nuôi nhỏ tham gia chuỗi cung ứng. Khi người sản xuất nhìn thấy lợi ích cụ thể như giảm chi phí, bán được sản phẩm với giá tốt hơn và có đầu ra ổn định, họ sẽ có động lực tham gia.
Bữa cơm an toàn không thể chỉ trông vào người nội trợ
Thực ra, người nội trợ không đòi hỏi điều gì quá cao xa. Họ chỉ mong ra chợ mua được miếng thịt có nguồn gốc rõ ràng, bó rau không phải thấp thỏm về dư lượng hóa chất, con cá không khiến cả nhà lo lắng. Và quan trọng nhất là khi bỏ tiền ra mua thực phẩm, họ nhận được sản phẩm xứng đáng với số tiền mình bỏ ra.
Nhưng không thể bắt người mua phải trở thành chuyên gia về an toàn thực phẩm. Cũng không thể yêu cầu mỗi người đi chợ phải tự mình điều tra trang trại, lò mổ hay kiểm tra từng công đoạn sản xuất.
Đó là trách nhiệm của cơ quan quản lý và các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng.
Việc gần 20.000 cơ sở được cấp mã định danh, TP.HCM đẩy mạnh kê khai dữ liệu chăn nuôi và Hà Nội triển khai thí điểm truy xuất nguồn gốc thực phẩm là những bước đi đáng ghi nhận. Tuy nhiên, điều người dân chờ đợi không phải là số lượng mã QR được cấp hay số cơ sở được đưa lên hệ thống, mà là những thay đổi thực sự trên thị trường.
Một miếng thịt có “lý lịch” rõ ràng sẽ giúp người mua bớt phải lựa chọn bằng cảm tính. Nhưng để người dân thực sự yên tâm, điều quan trọng hơn cả là những thông tin trên chiếc điện thoại phải phản ánh đúng những gì diễn ra ngoài trang trại, lò mổ và quầy hàng.
Bởi suy cho cùng, an toàn thực phẩm không phải chuyện của riêng người nội trợ. Đó là trách nhiệm chung của người sản xuất, người kinh doanh và cơ quan quản lý. Để mỗi bữa cơm gia đình thực sự là nơi mọi người có thể ăn ngon mà không phải vừa ăn vừa lo.
Người nội trợ không đòi hỏi điều gì quá cao xa. Họ chỉ mong ra chợ mua được miếng thịt có nguồn gốc rõ ràng, bó rau không phải thấp thỏm về dư lượng hóa chất, con cá không khiến cả nhà lo lắng
