TS. Nguyễn Hồng Tây: Đồng Nai cần hợp tác với nhiều trường đại học trong lĩnh vực AI, tự động hóa, logistics và quản lý đô thị thông minh
Thông tin trên được TS Nguyễn Hồng Tây - Phó trưởng đại diện Bộ Nội vụ phía Nam, chia sẻ tại tọa đàm “Đào tạo nguồn nhân lực cho hệ sinh thái sân bay quốc tế Long Thành” do Báo Thanh Niên tổ chức sáng 14/8 tại Sân golf Long Thành (TP. Đồng Nai).
Bài toán kép trước giờ sân bay cất cánh
Theo ông Tây, sân bay Long Thành giai đoạn 1 chuẩn bị đi vào khai thác thương mại. Đây là thời điểm nguồn nhân lực chịu áp lực rất lớn.
Áp lực đến từ tiến độ, tiêu chuẩn kĩ thuật và cạnh tranh lao động. Sân bay cần nhân lực đủ về số lượng, cao về chất lượng và phù hợp cơ cấu ngành nghề.
Với khối dịch vụ công và quản lý nhà nước, yêu cầu càng cao. Cảng vụ, Hải quan, an ninh cửa khẩu, quản lý bay, kiểm dịch phải xử lí một dòng lưu chuyển người và hàng hóa với quy mô rất lớn.
“Các lực lượng này phải bảo đảm độ chính xác cao về an ninh, bảo mật. Đồng thời, quy trình phải được số hóa tối đa để không làm nghẽn dòng chảy kinh tế”, ông Tây nói.
Ở khu vực vận hành thương mại và logistics, nhu cầu nhân lực cũng rất lớn. Đó là đội ngũ kĩ sư bảo dưỡng máy bay, chuyên gia điều hành không lưu, nhân sự logistics và quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đặc biệt, Long Thành được định hướng trở thành sân bay xanh, thông minh. Mục tiêu là hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Vì vậy, nhân lực sân bay phải làm chủ những công nghệ mới. Trong đó có sinh trắc học, tự động hóa luồng hành khách, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống tối ưu năng lượng.
Đây là điểm khác biệt lớn so với yêu cầu nhân lực tại các sân bay truyền thống.
Không thể vận hành siêu sân bay bằng tư duy cũ
Đồng Nai đã ban hành Đề án “Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại chỗ phục vụ Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 2024-2026, định hướng đến năm 2030”.
Đề án ưu tiên đào tạo nghề và đặt hàng đào tạo. Trong đó, người lao động thường trú tại địa phương được chú trọng. Đặc biệt là con em những hộ dân bị thu hồi đất phục vụ dự án.
Theo TS Nguyễn Hồng Tây, Đồng Nai cũng đã mở rộng hợp tác với nhiều trường đại học. Các lĩnh vực được tập trung gồm AI, tự động hóa, logistics và quản lý đô thị thông minh.
Các cơ sở đào tạo nghề như Trường CĐ Công nghệ quốc tế Lilama 2, CĐ Công nghệ cao Đồng Nai cũng phối hợp đào tạo nhân lực hàng không.
Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đã phối hợp tổ chức ngày hội việc làm cho sân bay Long Thành. Nhiều đợt tuyển dụng cũng được triển khai. Đợt gần nhất được thông báo ngày 30/7, hạn nộp hồ sơ đến ngày 15/8.
Tuy nhiên, theo ông Tây, Long Thành đang đứng trước một “bài toán kép”. Đó là vừa phải bảo đảm nhân lực thi công hoàn thiện trong giai đoạn nước rút, vừa chuẩn bị nhân lực vận hành khi sân bay khai thác thương mại.
“Không thể chỉ tuyển người rồi đưa vào làm việc. Với một sân bay có hệ sinh thái phức tạp và công nghệ tự động hóa cao, chiến lược nhân sự phải được chuẩn bị từ sớm”, ông Tây nhấn mạnh.
Từ góc độ quản lý nhà nước về lao động và việc làm, ông Tây đề xuất 5 nhóm giải pháp.
Trước hết là đột phá chính sách thu hút nhân lực. Long Thành cần cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh để thu hút chuyên gia quốc tế và nhân tài. Chính sách cần tính đến tiền lương, thuế thu nhập cá nhân, thị thực và giấy phép lao động.
Cùng với đó là phát triển nhà ở cho cán bộ, công nhân viên hàng không. Các khu nhà ở cần gắn với trường học, y tế và tiện ích thiết yếu. Mạng lưới xe đưa đón 24/7 từ các địa phương lân cận cũng cần được tính đến.
Giải pháp thứ hai là cơ chế tuyển dụng mở, linh hoạt và ưu tiên nhân lực địa phương.
Theo ông Tây, cần nghiên cứu cơ chế tuyển dụng đặc thù đối với chuyên gia, kĩ sư trưởng cho các vị trí quan trọng. Việc này có thể thực hiện bằng hợp đồng chuyên gia, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chỉ tiêu biên chế thông thường.
Các trường đại học, cao đẳng trên cả nước cũng cần được kết nối trực tiếp với nhu cầu tuyển dụng của sân bay.
Đặc biệt, chính sách đào tạo chuyển đổi nghề và tuyển dụng con em người dân nhường đất cho dự án cần được ưu tiên. Đây vừa là chính sách an sinh, vừa tạo nguồn lao động ổn định cho sân bay.
Giải pháp thứ ba là đào tạo phải gắn với thực địa. Nhân sự mới cần được đưa đến các cảng hàng không đang khai thác để thực tập. Qua đó, người lao động tích lũy phản xạ nghề nghiệp trước khi Long Thành vận hành.
Song song là chương trình chuyển giao công nghệ với chuyên gia quốc tế. Ngoại ngữ cũng phải được xem là năng lực bắt buộc đối với nhiều vị trí.
Điều động nhân sự giỏi làm “hạt nhân”
Một giải pháp quan trọng khác là điều động, luân chuyển nhân sự có kinh nghiệm từ các sân bay hiện hữu.
Theo TS Nguyễn Hồng Tây, trong giai đoạn đầu, các bộ, ngành liên quan cần có cơ chế điều chuyển nhân sự phù hợp. Trọng tâm là xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, kiểm dịch và an ninh, an toàn hàng không.
ACV cũng cần xây dựng phương án điều động một phần chuyên gia, cán bộ quản lí và kĩ thuật viên lành nghề từ sân bay Tân Sơn Nhất về Long Thành.
Lực lượng này sẽ đóng vai trò “hạt nhân”. Họ vừa vận hành, vừa kèm cặp và chuyển giao kinh nghiệm cho nhân sự mới.
“Không thể chỉ dựa vào lực lượng nhân sự mới. Kinh nghiệm vận hành thực tế phải được chuyển giao trước khi sân bay bước vào khai thác”, ông Tây phân tích.
Cuối cùng là cải cách thủ tục hành chính. Theo ông Tây, một sân bay có công suất hàng chục triệu lượt khách mỗi năm không thể vận hành bằng phương thức thủ công.
Dữ liệu dân cư cần được tích hợp với hệ thống kiểm soát xuất nhập cảnh tự động. Quy trình giữa Hải quan, Biên phòng và Kiểm dịch cần được liên thông.
Các thủ tục giấy tờ phải được cắt giảm. Ký số và phê duyệt trực tuyến cần trở thành phương thức chủ đạo.
“Một hạ tầng quốc gia hiện đại không thể vận hành bằng một tư duy quản lý hành chính cũ”, ông Tây nhấn mạnh.
Theo ông, đột phá về tuyển dụng, đào tạo, điều động nhân sự và cải cách thủ tục tại Long Thành có thể trở thành mô hình để nghiên cứu, nhân rộng cho các siêu công trình hạ tầng quốc gia trong giai đoạn mới.
