Ukraine trình làng khắc tinh của UAV cảm tử Shahed
Ukraine vừa giới thiệu P1-SUN Long, phiên bản tầm xa của dòng drone đánh chặn FPV, do công ty SkyFall phát triển. Mẫu UAV này được thiết kế để săn các mục tiêu bay như Shahed, loại drone cảm tử mà Nga thường sử dụng trong các cuộc tập kích vào hạ tầng và đô thị Ukraine.
Điểm đáng chú ý là P1-SUN Long không chỉ tăng đáng kể tầm hoạt động so với bản gốc, mà còn được tích hợp trí tuệ nhân tạo trên khoang để hỗ trợ phát hiện, bám bắt và duy trì khóa mục tiêu.
Theo Defense Express, P1-SUN Long ra mắt công khai tại triển lãm quốc phòng Eurosatory 2026 ở Paris. SkyFall cho biết mẫu drone này đã được lực lượng phòng thủ Ukraine sử dụng và đã ghi nhận các vụ đánh chặn trong thực chiến. Tuy nhiên, các tuyên bố về số lượng mục tiêu bị hạ chủ yếu đến từ phía nhà sản xuất và truyền thông Ukraine, nên cần được nhìn nhận như thông tin một chiều trong bối cảnh chiến sự.
Nâng cấp từ phiên bản P1-SUN
So với P1-SUN phiên bản ban đầu, P1-SUN Long được giới thiệu với các thông số cải thiện rõ rệt. Theo SkyFall, mẫu mới có tầm hoạt động tối đa khoảng 33 km, trần bay thực tế lên tới 9 km, tốc độ tối đa hơn 310km/h và mang đầu đạn 800 g. Trong khi đó, bản P1-SUN gốc được cho là có tầm hoạt động khoảng 15 - 23 km, trần bay tối đa 5 km, đầu đạn tương tự và tốc độ hơn 300 km/h.
Nếu các thông số này được duy trì ổn định trong điều kiện tác chiến, P1-SUN Long sẽ mở rộng đáng kể phạm vi đánh chặn. Điều đó đặc biệt quan trọng trước các mục tiêu như Shahed, vốn có thể bay theo nhiều hướng khác nhau, đổi tuyến tiếp cận và tận dụng khoảng trống giữa các lớp phòng không. Tầm bay lớn hơn giúp kíp vận hành có thêm thời gian tiếp cận mục tiêu, còn trần bay cao hơn giúp drone xử lí được nhiều quỹ đạo bay hơn.
P1-SUN Long có thời gian bay tối đa khoảng 20 phút và khả năng tự động phát hiện mục tiêu ở khoảng cách tới 1 km. Con số này không biến nó thành một hệ thống phòng không độc lập hoàn toàn, nhưng giúp giảm đáng kể áp lực cho người điều khiển trong giai đoạn tiếp cận và khóa mục tiêu.
Với các drone đánh chặn FPV, tốc độ chỉ là một phần của bài toán. Mục tiêu như Shahed thường không bay quá nhanh, nhưng có kích thước nhỏ, tín hiệu radar hạn chế và có thể hoạt động vào ban đêm. Vì vậy, khả năng phát hiện, nhận dạng, bám bắt và đưa drone vào đúng góc tấn công có vai trò quan trọng không kém tốc độ tối đa.
AI trên khoang và bài toán sản xuất hàng loạt
Nâng cấp đáng chú ý nhất của P1-SUN Long nằm ở mô-đun trí tuệ nhân tạo (AI). Theo SkyFall, hệ thống AI trên drone có thể hỗ trợ phát hiện, theo dõi và duy trì khóa mục tiêu, qua đó giảm tải cho người điều khiển. Trong điều kiện thực chiến, khi thời gian ra quyết định rất ngắn, việc AI hỗ trợ xử lí hình ảnh có thể giúp tăng tốc phản ứng và giảm nguy cơ mất mục tiêu.
Điểm đáng chú ý là mô-đun AI của P1-SUN Long được cho là sử dụng bộ xử lí tiêu chuẩn, thay vì phụ thuộc vào các GPU cao cấp. Đây là chi tiết quan trọng về mặt công nghiệp. Trong bối cảnh phần cứng AI ngày càng đắt đỏ và cạnh tranh nguồn cung gay gắt, việc tránh phụ thuộc vào GPU chuyên dụng có thể giúp SkyFall duy trì sản xuất ổn định hơn nếu nhu cầu tăng nhanh.
Để huấn luyện hệ thống AI, SkyFall cho biết họ sử dụng hàng nghìn giờ dữ liệu bay thực tế, dữ liệu mô phỏng và cả một mẫu UAV chuyên dụng mô phỏng tín hiệu nhiệt của Shahed. Cách làm này cho thấy Ukraine đang cố đưa kinh nghiệm chiến trường trực tiếp vào chu trình phát triển vũ khí. Thay vì thiết kế trong phòng thí nghiệm rồi chờ thử nghiệm dài hạn, dữ liệu thu được từ các lần đánh chặn được dùng để cải thiện thuật toán và cập nhật cho các đơn vị đang triển khai.
P1-SUN Long cũng được tích hợp vào mạng điều khiển từ xa của SkyFall. Theo Defense Express, điều này cho phép người vận hành kiểm soát drone từ bất kỳ địa điểm nào có kết nối internet. Hệ thống cũng hỗ trợ cập nhật phần mềm và mô hình AI từ xa, kể cả khi drone đã được triển khai tại khu vực tác chiến. Đây là một ưu điểm thực tế, vì các đơn vị tiền tuyến không cần đưa thiết bị về nhà máy chỉ để nâng cấp phần mềm.
Tuy vậy, tự động hóa cũng đặt ra thách thức. Một hệ thống càng phụ thuộc vào xử lí hình ảnh, dữ liệu và kết nối điều khiển thì càng phải đối mặt với nhiễu điện tử, mất liên lạc, sai lệch nhận dạng hoặc điều kiện thời tiết bất lợi. Vì vậy, hiệu quả của P1-SUN Long trên quy mô lớn vẫn phụ thuộc vào cách nó được tích hợp với radar, trinh sát âm thanh, quan sát quang học và các lớp phòng không khác.
Lớp phòng thủ mới trước drone cảm tử
Theo SkyFall, P1-SUN Long đã được sử dụng để tiêu diệt hàng chục drone Shahed của Nga. Cũng theo thông tin được Ukrainska Pravda dẫn từ đại diện công ty, các drone đánh chặn P1-SUN của Ukraine đã hạ hơn 3.500 Shahed trong vòng sáu tháng. Đây là con số đáng chú ý, nhưng vẫn cần được đặt trong bối cảnh nguồn tin đến từ nhà sản xuất Ukraine.
Dù vậy, hướng phát triển này cho thấy Ukraine đang tìm cách giải bài toán chi phí trong phòng không. Shahed và các biến thể tương tự thường được sử dụng theo từng đợt lớn để làm quá tải hệ thống phòng thủ. Nếu mỗi mục tiêu đều cần tên lửa phòng không đắt tiền, bên phòng thủ sẽ nhanh chóng chịu áp lực về đạn dược và ngân sách. Drone đánh chặn giá rẻ hơn có thể giúp bảo toàn tên lửa phòng không cho các mục tiêu nguy hiểm hơn như tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo hoặc máy bay có người lái.
Trước đó, P1-SUN và một số drone đánh chặn FPV khác từng được tích hợp lên máy bay An-28, biến một máy bay vận tải thông thường thành nền tảng săn Shahed. Ý tưởng này cho thấy Ukraine không chỉ phát triển từng mẫu drone riêng lẻ, mà đang thử nghiệm nhiều mô hình triển khai khác nhau để mở rộng vùng đánh chặn.
Việc SkyFall công bố hợp tác với Airbus cũng là tín hiệu đáng chú ý. Nếu công nghệ đánh chặn drone của Ukraine được tích hợp vào kiến trúc phòng thủ châu Âu, P1-SUN hoặc các hệ thống tương tự có thể vượt ra khỏi vai trò vũ khí chiến trường Ukraine để trở thành một phần của mạng chống UAV rộng hơn.
P1-SUN Long vì vậy không phải “vũ khí thay đổi cuộc chơi” theo nghĩa đơn lẻ. Giá trị của nó nằm ở vai trò bổ sung cho phòng không nhiều tầng, nơi mỗi lớp đảm nhiệm một nhóm mục tiêu khác nhau. Trong cuộc chiến tiêu hao giữa drone tấn công và phương tiện đánh chặn, những hệ thống rẻ hơn, sản xuất nhanh hơn và cập nhật phần mềm liên tục có thể tạo ra lợi thế quan trọng.
