Vũ khí ‘thông minh’ phương Tây bị Nga dễ dàng vô hiệu hóa, vì sao?
GLSDB từng được kì vọng giúp Ukraine mở rộng năng lực tấn công chính xác vào hậu phương Nga, nhưng thực tế chiến trường cho thấy loại bom do Boeing và Saab phát triển đã gặp nhiều trở ngại trước các biện pháp đối phó của Moscow.
Vũ khí được kì vọng lớn
GLSDB là một giải pháp kết hợp giữa bom đường kính nhỏ GBU-39 và động cơ rocket M26. Ý tưởng của hệ thống này khá hấp dẫn. Thay vì chỉ thả từ máy bay, bom GBU-39 được gắn với động cơ rocket để phóng từ mặt đất, sau đó tách ra, bung cánh và lượn đến mục tiêu.
Trên lí thuyết, cách làm này giúp tận dụng kho linh kiện có sẵn, giảm chi phí so với việc phát triển một tên lửa hoàn toàn mới, đồng thời mang lại tầm bắn xa hơn so với nhiều loại đạn pháo phản lực tiêu chuẩn. Saab giới thiệu GLSDB là vũ khí tấn công chính xác tầm xa, có khả năng đánh mục tiêu từ nhiều hướng, thậm chí có thể tiếp cận mục tiêu từ phía sau hoặc vượt qua vật cản địa hình.
Với Ukraine, GLSDB từng được xem là một bổ sung đáng chú ý. Tầm bắn khoảng 150 đến hơn 160 km cho phép tấn công các kho đạn, sở chỉ huy, tuyến hậu cần hoặc điểm tập kết quân nằm sâu hơn sau chiến tuyến. Trong một cuộc chiến mà tầm bắn và khả năng đánh chính xác đóng vai trò sống còn, kì vọng đặt vào GLSDB là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, kì vọng đó nhanh chóng va chạm với thực tế khắc nghiệt của chiến trường Ukraine.
Vấn đề lớn mang tên tác chiến điện tử
Theo Reuters, từ năm 2024, nhiều quả GLSDB Ukraine sử dụng đã không đạt độ chính xác do bị tác chiến điện tử Nga gây nhiễu. Điểm yếu nằm ở hệ thống dẫn đường, vốn phụ thuộc vào GPS kết hợp dẫn đường quán tính để đưa bom lượn tới mục tiêu.
Trên chiến trường Ukraine, gây nhiễu GPS đã trở thành một phần quen thuộc trong cách Nga đối phó vũ khí phương Tây. Khi tín hiệu bị che lấp hoặc bóp méo, các loại đạn dẫn đường có thể bay lệch, giảm hiệu quả hoặc buộc bên sử dụng phải điều chỉnh cách tác chiến.
GLSDB càng dễ gặp thách thức vì đây không phải loại đạn bay theo quỹ đạo đơn giản. Sau khi được rocket đẩy lên, phần bom phải tách ra, bung cánh và tự lượn đến mục tiêu. Cách bay này tạo ra sự linh hoạt, nhưng cũng khiến vũ khí phụ thuộc nhiều hơn vào dẫn đường chính xác trong suốt hành trình.
Trong điều kiện lí tưởng, lợi thế đó có thể phát huy hiệu quả. Nhưng tại Ukraine, nơi tác chiến điện tử diễn ra dày đặc và liên tục thay đổi, điểm yếu của GLSDB nhanh chóng bị phơi bày.
Không chỉ là lỗi kĩ thuật
GLSDB không gặp khó chỉ vì một nguyên nhân đơn lẻ. Cựu Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ William LaPlante từng nói một loại vũ khí chính xác phóng từ mặt đất không đạt hiệu quả ở Ukraine do nhiều yếu tố, từ nhiễu điện từ, điều kiện tác chiến, quy trình sử dụng, huấn luyện cho đến cách tích hợp vào chiến thuật.
Dù ông không nêu đích danh GLSDB, nhiều chuyên gia cho rằng mô tả này khá phù hợp với những vấn đề của hệ thống. Do đó, hiệu quả của một vũ khí hiện đại không chỉ phụ thuộc vào thiết kế, mà còn nằm ở cách chọn mục tiêu, thời điểm khai hỏa, phối hợp trinh sát và môi trường điện tử tại khu vực tác chiến.
Nói cách khác, một vũ khí được quảng bá là chính xác và linh hoạt vẫn có thể kém hiệu quả nếu đối phương nhanh chóng tìm ra cách gây nhiễu hoặc làm gián đoạn chuỗi tác chiến. Đây là bài học không chỉ với GLSDB, mà còn với nhiều vũ khí dẫn đường phụ thuộc vào GPS.
Boeing, Saab và nỗ lực sửa lỗi
Sau những vấn đề ban đầu, Reuters cho biết Mỹ đã chuẩn bị nối lại việc chuyển GLSDB cho Ukraine trong năm 2025 sau khi hệ thống được nâng cấp để tăng khả năng chống gây nhiễu. Theo nhiều nguồn tin, 19 quả GLSDB đã được bắn thử nhằm kiểm tra hiệu quả các cải tiến, trong đó có việc gia cố một số kết nối bên trong vũ khí.
Điều này cho thấy Boeing và Saab vẫn đang tìm cách khắc phục điểm yếu của GLSDB. Về ý tưởng, đây vẫn là một vũ khí có giá trị khi kết hợp tầm bắn xa, chi phí tương đối thấp và khả năng phóng từ mặt đất. Nếu vượt qua được thách thức từ tác chiến điện tử, GLSDB vẫn có thể đóng vai trò trong kho hỏa lực tầm xa.
Tuy nhiên, theo Defense Express, Ukraine đã nhận đủ số GLSDB theo các hợp đồng hiện có và chưa có thông tin về hợp đồng mới. Nếu thông tin chính xác, niềm tin vào GLSDB có thể chưa được khôi phục hoàn toàn. Một vũ khí không chỉ cần thành công trong thử nghiệm, mà còn phải chứng minh độ tin cậy trước một đối thủ liên tục gây nhiễu và thay đổi chiến thuật.
Bài học lớn hơn cho vũ khí chính xác phương Tây
Câu chuyện GLSDB phản ánh vũ khí chính xác không còn có thể dựa hoàn toàn vào GPS, cảm biến tốt hay thông số tầm bắn. Trước một đối thủ có năng lực tác chiến điện tử mạnh, bất kì hệ thống nào cũng có thể bị phân tích, gây nhiễu và làm giảm hiệu quả sau một thời gian ngắn xuất hiện.
Ukraine đã trở thành môi trường thử nghiệm khắc nghiệt cho nhiều vũ khí phương Tây. Một số hệ thống như HIMARS giai đoạn đầu, ATACMS hay tên lửa hành trình tầm xa đã chứng minh giá trị, nhưng nhiều loại khác cũng bị giảm hiệu quả khi Nga thích nghi và tăng cường gây nhiễu.
Điều này không có nghĩa vũ khí chính xác đã lỗi thời. Ngược lại, chúng cần được cập nhật liên tục, kết hợp với trinh sát tốt hơn, chiến thuật linh hoạt hơn và khả năng chống nhiễu mạnh hơn. Trên chiến trường hiện đại, chu kì giữa ra đòn và bị đối phương khắc chế đang ngày càng ngắn.
Khoảng cách giữa quảng bá và chiến trường
GLSDB từng được xem là giải pháp tầm xa linh hoạt, chính xác và tiết kiệm. Tuy nhiên, chiến trường Ukraine đã phơi bày một thực tế rằng một vũ khí chỉ thực sự có giá trị khi duy trì được độ tin cậy trong môi trường nhiễu mạnh và trước một đối thủ liên tục thích nghi.
Nếu chưa có hợp đồng GLSDB mới, điều đó không nhất thiết đồng nghĩa chương trình đã kết thúc. Nó có thể phản ánh sự thận trọng của khách hàng, nhu cầu chờ kết quả nâng cấp hoặc ưu tiên dành nguồn lực cho những vũ khí đã chứng minh hiệu quả rõ hơn.
Với Boeing và Saab, thách thức lớn nhất hiện nay không còn là chứng minh GLSDB có tầm bắn xa hay thiết kế linh hoạt. Điều quan trọng hơn là chứng minh hệ thống này có thể duy trì độ chính xác trước tác chiến điện tử hiện đại. Với Ukraine, bài học rất rõ ràng: vũ khí mới không thể chỉ được đánh giá bằng thông số kĩ thuật, mà còn bằng khả năng thích nghi trước một đối thủ biết học hỏi và khai thác điểm yếu công nghệ.
